Iran có thể tung đòn đáp trả ở Biển Đỏ khi Mỹ phong tỏa Hormuz

Saudi Arabia gây sức ép yêu cầu Mỹ dỡ phong tỏa eo biển Hormuz và nối lại đàm phán, lo ngại Iran có thể leo thang bằng cách đóng eo biển Bab el-Mandeb, đe dọa nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Saudi Arabia đang gây sức ép buộc Mỹ chấm dứt phong tỏa eo biển Hormuz và quay trở lại bàn đàm phán, trong bối cảnh lo ngại động thái này có thể khiến Iran leo thang và làm gián đoạn các tuyến hàng hải chiến lược khác trong khu vực.

Theo các quan chức Saudi Arabia, Riyadh quan ngại việc Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy phong tỏa eo biển Hormuz nhằm gia tăng sức ép lên nền kinh tế Iran vốn đã suy yếu có thể dẫn tới phản ứng đáp trả mạnh hơn từ Tehran. Một trong những kịch bản được cảnh báo là Iran có thể tìm cách đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb - tuyến hàng hải then chốt tại Biển Đỏ, nơi đóng vai trò cửa ngõ xuất khẩu dầu mỏ còn lại của Saudi Arabia.

Eo biển Bab el-Mandeb. Ảnh: AA

Lá bài của Iran ở Biển Đỏ

Eo biển Bab el-Mandeb là tuyến đường hẹp nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, nằm giữa Yemen và vùng Sừng châu Phi, đồng thời là một mắt xích quan trọng kết nối tuyến vận tải biển giữa châu Á và châu Âu thông qua kênh đào Suez. Trước xung đột Gaza, khoảng 9,3 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ đi qua tuyến này mỗi ngày, song lưu lượng đã giảm mạnh sau các cuộc tấn công của lực lượng Houthi.

Giới chức khu vực cho hay, Iran có thể tận dụng ảnh hưởng đối với lực lượng Houthi tại Yemen để gây áp lực bằng cách tái phong tỏa tuyến đường này. Chuyên gia về Yemen Adam Baron nhận định, Houthi là đối tác “rõ ràng nhất” nếu Iran muốn đóng eo biển Bab el-Mandeb, và thực tế trong xung đột Gaza cho thấy nhóm này có đủ năng lực để gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động hàng hải.

Trên thực tế, lực lượng Houthi từng cho thấy năng lực đối đầu đáng kể với Mỹ. Năm ngoái, Washington đã điều hai tàu sân bay, 6 máy bay ném bom B-2, cùng các tiêm kích F-35 và tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường tham gia chiến dịch quân sự nhằm vào lực lượng này. Trong cuộc xung đột, Houthi được cho là đã suýt bắn hạ 2 tiêm kích F-16 và bắn rơi nhiều máy bay không người lái Reaper. Một vụ tấn công tên lửa nhằm vào tàu sân bay USS Harry S. Truman thậm chí buộc tàu phải cơ động khẩn cấp, khiến một tiêm kích F/A-18 rơi xuống Biển Đỏ.

Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim - cơ quan truyền thông có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng đang kiểm soát eo biển Hormuz - cũng cảnh báo rằng việc Mỹ phong tỏa khu vực này có thể khiến Tehran mở rộng hành động sang cửa ngõ Biển Đỏ.

Việc Iran đóng eo biển Hormuz đã khiến khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày bị gián đoạn và đẩy giá dầu thế giới vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Để ứng phó, Saudi Arabia đã tăng cường vận chuyển dầu qua đường ống xuyên qua sa mạc tới cảng Yanbu bên Biển Đỏ, qua đó khôi phục sản lượng xuất khẩu về mức trước chiến tranh, khoảng 7 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, nguồn cung này cũng có nguy cơ bị đe dọa nếu tuyến Bab el-Mandeb bị đóng.

Vị trí eo biển Hormuz, eo biển Bab el-Mandeb và kênh đào Suez trên bản đồ.

Sau khi Mỹ tuyên bố bắt đầu phong tỏa các cảng biển của Iran ở Hormuz từ ngày 13/4, Tehran cũng đã đưa ra cảnh báo đối với các cảng trong khu vực. Theo tuyên bố của lực lượng vũ trang Iran được phát trên kênh IRIB News, nếu an ninh các cảng của nước này tại Vịnh Ba Tư và Biển Oman bị đe dọa, “sẽ không có cảng nào trong khu vực này còn an toàn”.

Trong khi đó, Nhà Trắng khẳng định mục tiêu của Mỹ ở Hormuz là đảm bảo dòng chảy năng lượng tự do qua eo biển chiến lược này. Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết chính quyền Mỹ đang duy trì liên lạc thường xuyên với các đồng minh vùng Vịnh nhằm ngăn Iran sử dụng Hormuz như một công cụ gây sức ép.

Bab el-Mandeb “cũng giống như Hormuz”

Dù các quốc gia vùng Vịnh không muốn cuộc chiến kết thúc với việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch kinh tế của khu vực - nhiều nước, trong đó có Saudi Arabia, vẫn đang thúc đẩy Mỹ giải quyết vấn đề này thông qua đàm phán. Các nguồn tin khu vực cho biết, bất chấp lập trường cứng rắn công khai, cả Mỹ và Iran vẫn duy trì liên hệ với các bên trung gian và để ngỏ khả năng nối lại đối thoại nếu có đủ linh hoạt.

Lực lượng Houthi - đồng minh của Iran tại Yemen - từng chứng minh khả năng gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải biển tại Bab el-Mandeb bằng các cuộc tấn công tên lửa, máy bay không người lái và vũ khí hạng nhẹ. Dù các hoạt động này giảm sau lệnh ngừng bắn ở Gaza hồi tháng 10/2025, lưu lượng hàng hải vẫn chưa hoàn toàn phục hồi.

Sau chiến dịch quân sự kéo dài 53 ngày của Mỹ kết thúc bằng một lệnh ngừng bắn cách đây một năm, Houthi phần lớn đứng ngoài xung đột hiện tại giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, lực lượng này vẫn là một phần quan trọng trong mạng lưới các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn và được xem là “lực lượng dự bị” trong trường hợp Tehran cần gia tăng sức ép. Houthi cũng tuyên bố việc đóng eo biển Bab el-Mandeb là một trong những lựa chọn của họ.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm 5/4, ông Ali Akbar Velayati, cố vấn chính sách đối ngoại của lãnh đạo tối cao Iran, nhấn mạnh rằng Iran coi eo biển Bab el-Mandeb “cũng giống như eo biển Hormuz. Và nếu Nhà Trắng có ý định lặp lại những sai lầm của mình, họ sẽ nhanh chóng nhận ra rằng dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn chỉ bằng một tín hiệu duy nhất”.

Giới chức Saudi Arabia cho biết nước này đã nhận được cam kết từ Houthi rằng sẽ không tấn công các tàu của Saudi Arabia đi qua tuyến này. Tuy nhiên, Riyadh cảnh báo với Mỹ rằng tình hình vẫn rất biến động và Houthi có thể gia tăng can dự nếu Iran gia tăng sức ép, thậm chí có thể áp đặt phí đối với tàu thuyền quá cảnh.

Các chuyên gia nhận định, đây có thể trở thành công cụ để Iran đáp trả, gây gián đoạn xuất khẩu dầu của Saudi Arabia tại cảng Yanbu nếu Mỹ tiếp tục hạn chế xuất khẩu dầu của Tehran.