Đột kích vào Iran tịch thu uranium - Chiến dịch liều lĩnh có thể khiến Mỹ trả giá đắt đến mức nào?

Việc binh sĩ Mỹ đột kích vào một cơ sở hạt nhân bí mật dưới lòng đất để thu giữ kho uranium đã làm giàu của Iran nghe có vẻ hấp dẫn và kịch tính, nhưng đây là một phương án mà Tổng thống Donald Trump được cho là đang cân nhắc nhằm đạt mục tiêu chính trong cuộc chiến: ngăn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân.

Ảnh minh họa: The Star.

Các chuyên gia quân sự và cựu quan chức quốc phòng Mỹ chia sẻ trên BBC rằng, đột kích vào một cơ sở hạt nhân bí mật dưới lòng đất để thu giữ kho uranium đã làm giàu của Iran sẽ cực kỳ khó khăn và đầy rủi ro. Họ cho biết chiến dịch sẽ đòi hỏi Mỹ phải triển khai lực lượng bộ binh và có thể mất vài ngày, thậm chí vài tuần để hoàn thành.

Việc loại bỏ kho uranium sẽ là một trong những “chiến dịch đặc nhiệm phức tạp nhất trong lịch sử”, Mick Mulroy, cựu phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách Trung Đông, nhận định.

Kịch bản này chỉ là một trong số nhiều hành động quân sự mà ông Trump có thể thực hiện tại Iran.

Các phương án khác bao gồm việc Mỹ kiểm soát đảo Kharg nhằm gây áp lực buộc Iran mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Chính quyền cũng có thể đang sử dụng mối đe dọa về các chiến dịch quân sự mới để buộc Iran quay lại bàn đàm phán.

Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với CBS News hôm thứ Ba, Tổng thống Trump từ chối cho biết liệu Mỹ có thể tuyên bố chiến thắng mà không cần loại bỏ hoặc phá hủy uranium đã làm giàu của Iran hay không.

Tuy nhiên, ông dường như hạ thấp tầm quan trọng của kho dự trữ này, nhắc đến thiệt hại do các cuộc không kích Mỹ–Israel gây ra vào tháng Sáu năm ngoái. “Nó được chôn rất sâu nên sẽ rất khó cho bất kỳ ai. Nó nằm rất sâu dưới đất… nên khá an toàn. Nhưng chúng tôi sẽ đưa ra quyết định", ông Trump nói.

Phát biểu này được đưa ra sau khi Wall Street Journal đưa tin Mỹ đang xem xét một chiến dịch đột kích để tịch thu vật liệu này. Nhà Trắng cho biết ông Trump vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng.

Những thách thức lớn về hậu cần

Các chuyên gia cho biết một chiến dịch nhằm vào kho uranium của Iran sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức hậu cần lớn.

Ảnh minh họa chiến dịch đổ bộ của đặc nhiệm Mỹ vào Iran do AI tạo.

Khi chiến sự bắt đầu, Iran sở hữu khoảng 440 kg uranium làm giàu ở mức 60%, theo các quan chức cấp cao Mỹ. Vật liệu này có thể nhanh chóng được làm giàu lên mức 90% – ngưỡng cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Iran cũng có khoảng 1.000 kg uranium làm giàu 20%, và 8.500 kg ở mức 3,6% – mức được chấp nhận cho nghiên cứu y học.

Phần lớn lượng uranium làm giàu cao – có thể dễ dàng chuyển thành vật liệu cho bom hoặc tên lửa – được cho là lưu trữ tại Isfahan. Cơ sở này là một trong ba địa điểm hạt nhân ngầm ở Iran từng bị không kích bởi Mỹ và Israel năm ngoái.

Tuy nhiên, chưa rõ có bao nhiêu uranium làm giàu cao được lưu trữ ở các địa điểm khác.

Jason Campbell, cựu quan chức quốc phòng cấp cao Mỹ dưới thời chính quyền Obama và Trump, cho biết một chiến dịch quân sự sẽ dễ dàng hơn nếu Mỹ biết chính xác vị trí kho dự trữ.

“Kịch bản lý tưởng là bạn biết chính xác nó ở đâu. Nếu nó bị phân tán ra bốn địa điểm khác nhau, thì mức độ phức tạp sẽ hoàn toàn khác", ông Campbell nói.

Ngoài Isfahan, một phần uranium làm giàu cao cũng có thể được lưu trữ tại Fordo và Natanz – hai cơ sở làm giàu khác cũng từng bị tấn công trong chiến dịch Midnight Hammer năm ngoái.

Ông Rafael Grossi, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, cho biết phần lớn uranium làm giàu cao của Iran được lưu trữ tại Isfahan, với một phần nhỏ hơn tại Natanz. Tuy nhiên, ông nói chưa có thông tin chi tiết vì các thanh tra chưa thể quay lại các địa điểm này kể từ khi được sơ tán sau chiến dịch không kích Mỹ - Israel năm 2025.

“Có nhiều câu hỏi mà chúng ta chỉ có thể làm rõ khi quay lại”, ông Grossi nói với báo chí.

Khó khăn trong tiếp cận và thu giữ

Việc tiếp cận kho uranium làm giàu cao là một thách thức khác, ngay cả khi Mỹ biết vị trí của nó.

Có dấu hiệu cho thấy Iran đã gia cố một khu phức hợp ngầm gần một cơ sở hạt nhân trước các cuộc không kích năm nay. Ví dụ tại Isfahan, ảnh vệ tinh tháng Hai cho thấy tất cả các lối vào hệ thống đường hầm dường như đã bị lấp đất, khiến bất kỳ chiến dịch nào cũng khó khăn hơn.

Từ khi chiến sự bắt đầu, Mỹ và Israel đã sử dụng không kích để phá hủy hải quân Iran, làm suy yếu tên lửa đạn đạo và gây thiệt hại cho cơ sở công nghiệp. Nhưng khác với các mục tiêu đó, các chuyên gia cho rằng việc kiểm soát uranium làm giàu không thể thực hiện nếu không có lực lượng mặt đất.

Mỹ có thể sử dụng các đơn vị của Sư đoàn Dù 82 – đã được triển khai tới Trung Đông – để kiểm soát khu vực quanh Isfahan và Natanz. Sau đó, lực lượng đặc nhiệm được huấn luyện xử lý vật liệu hạt nhân sẽ được điều vào để thu giữ uranium. Uranium tồn tại ở dạng khí và được cho là lưu trữ trong các thùng kim loại lớn.

Ảnh vệ tinh cho thấy các lối vào tại Isfahan và Natanz bị phá hủy nặng nề bởi không kích Mỹ. Lực lượng Mỹ có thể sẽ cần máy móc hạng nặng để đào bới đống đổ nát nhằm tìm kiếm uranium – vốn được cho là nằm trong các đường hầm sâu dưới lòng đất – trong khi vẫn phải đối mặt với nguy cơ phản công từ Iran.

“Bạn trước tiên phải đào bới khu vực và phát hiện uranium đã làm giàu, trong khi gần như liên tục bị đe dọa”, Campbell nói.

Rủi ro quân sự và phương án thực hiện

Việc Iran sẽ phản ứng ra sao, hoặc mức độ đe dọa đối với lực lượng Mỹ sẽ như thế nào, vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Mỹ và Israel đã làm suy yếu “năng lực phòng thủ của Iran để tạo điều kiện cho loại chiến dịch này nếu cần thiết”, ông Alex Plitsas, cựu quan chức quốc phòng Mỹ, cho biết. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây vẫn là một chiến dịch “rủi ro cao”.

Lực lượng Mỹ trên bộ sẽ bị cô lập tại Isfahan, nằm sâu khoảng 482 km trong nội địa. “Điều này khiến việc sơ tán y tế trở nên khó khăn do khoảng cách xa. Nó cũng khiến binh sĩ dễ bị tấn công phòng không khi ra vào, cũng như bị tấn công ngay tại cơ sở hạt nhân”, ông Plitsas nói.

Các chuyên gia cho rằng chiến dịch có thể bao gồm việc chiếm giữ một sân bay hoặc khu vực đổ bộ để làm căn cứ hoạt động, sau đó đưa uranium ra khỏi Iran sau khi thu giữ.

Sư đoàn Dù 82 – được huấn luyện để kiểm soát sân bay và hạ tầng – có thể được sử dụng cùng các lực lượng khác để thiết lập căn cứ cho nhiệm vụ. Sau khi kiểm soát uranium, Mỹ sẽ phải quyết định đưa nó ra khỏi đất nước hay pha loãng ngay tại chỗ.

Các quan chức cấp cao cho biết lúc đầu chiến tranh, Mỹ từng cân nhắc phương án pha loãng uranium ngay tại Iran thay vì mang đi. Nhưng đây sẽ là một chiến dịch lớn, phức tạp và tốn thời gian, theo Jonathan Ruhe, chuyên gia về chương trình hạt nhân Iran.

Việc thu giữ và đưa uranium ra khỏi Iran sẽ nhanh hơn và cho phép Mỹ xử lý tại lãnh thổ của mình, ông Ruhe nói, nhưng dù theo cách nào thì chiến dịch cũng cực kỳ rủi ro.

“Bạn đang xử lý khoảng nửa tấn vật liệu gần như là uranium cấp độ vũ khí và phải đưa chúng ra ngoài. Có cả triệu sai sót có thể xảy ra”, ông Ruhe nhấn mạnh.