Điểm nóng xung đột ngày 25-3: Iran nắm chắc "chìa khóa" Hormuz

Bất chấp đe dọa từ Mỹ, Iran đang kiểm soát trên thực tế quyền lưu thông tại eo biển Hormuz thông qua các thỏa thuận riêng biệt với nhiều quốc gia.

Theo phân tích từ Al Jazeera gần đây, Tehran đã tận dụng ưu thế địa lý để xác lập một thực tế mới: Iran là bên quyết định tàu thuyền nào được phép đi qua tuyến đường thủy năng lượng quan trọng nhất thế giới. 

Sau khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel khiến Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei thiệt mạng vào ngày 28-2, quân đội Iran đã tập trung phong tỏa eo biển Hormuz – nơi trung chuyển 20% lượng dầu thô và khí đốt toàn cầu.

Với bề rộng chỉ 33 km tại điểm hẹp nhất, bất kỳ tàu thuyền dân sự hay lực lượng hải quân nào muốn băng qua đều trở thành mục tiêu của Iran.

Tàu chở dầu và hàng hóa nối hàng tại eo biển Hormuz, nhìn từ Khor Fakkan - UAE ngày 11-3. Ảnh: AP.

Sự quyết liệt của Tehran đã gây ra tình trạng gần như tê liệt giao thông hàng hải khi phí bảo hiểm tăng vọt. Kể từ khi xung đột bắt đầu, khoảng 20 con tàu đã bị tấn công, đẩy giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng (tăng hơn 20%) và giá khí đốt tăng mạnh hơn 40%. 

Trước tình hình này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi các đồng minh NATO và đối tác quốc tế gửi chiến hạm hộ tống tàu thương mại, đồng thời cảnh báo về một hậu quả "rất tồi tệ" nếu họ từ chối. 

Tuy nhiên, nỗ lực này vấp phải sự phản ứng lạnh nhạt khi các đồng minh của Mỹ hoặc tuyên bố không tham gia hoặc từ chối can dự vào cuộc chiến.

Trái ngược với nỗ lực quân sự của Washington, nhiều quốc gia đã chọn giải pháp ngoại giao trực tiếp với Tehran để đảm bảo an toàn cho đội tàu của mình. Kết quả là ngày 14-3, hai tàu chở khí đốt treo cờ Ấn Độ đã băng qua eo biển sau cuộc điện đàm giữa Thủ tướng Narendra Modi và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. 

Các tàu từ Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc cũng được ghi nhận đã lưu thông an toàn qua khu vực này. 

Tàu chở dầu Shenlong Suezmax treo cờ Liberia, vận chuyển dầu thô từ Ả Rập Saudi, cập cảng Mumbai của Ấn Độ sau khi qua eo biển Hormuz hôm 12-3. Ảnh: AP

Tính riêng ngày 17-3, dữ liệu từ công ty tình báo hàng hải Windward cho thấy dù lưu lượng giao thông vẫn thấp hơn 97% so với mức trung bình, số lượng tàu di chuyển qua lãnh hải Iran dưới cơ chế "quá cảnh dựa trên sự cho phép" ngày càng tăng.

Sự thay đổi cục diện này cho thấy ưu thế của Iran trong việc sử dụng địa chính trị làm công cụ mặc cả chiến lược. 

Ông Andreas Krieg, Phó giáo sư Nghiên cứu an ninh tại Đại học King's College London (Anh), nhận định Iran đã chứng minh hiệu quả vai trò "người gác cổng" tại "điểm nghẽn" chiến lược này và đây sẽ là thực tế mới trong tương lai gần. 

"Vấn đề tại eo biển Hormuz thực chất không phải là một bài toán quân sự mà là bài toán của thị trường. Niềm tin không thể được khôi phục bằng sức mạnh vũ trang; sự ổn định chỉ có thể được tái lập duy nhất thông qua con đường ngoại giao" - ông Andreas Krieg nói thêm.