Hệ thống phòng không Iran xuyên thủng “lá chắn bất khả xâm phạm” F-35, được mệnh danh "lưới lửa vô hình"

Hệ thống phòng không tầm ngắn của Iran Majid, đang được giới phân tích quốc tế chú ý khi được cho có khả năng xuyên thủng “lá chắn bất khả xâm phạm” của tiêm kích F-35.

Hệ thống phòng không có khả năng uy hiếp được siêu tiêm kích F-35

Trước đó, trong tuyên bố phát đi ngày 19/3 của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã lập tức gây chấn động giới quan sát quân sự quốc tế, khi khẳng định một tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ bị bắn hạ trên không phận miền trung Iran. Điều đáng chú ý, theo các nguồn tin, hệ thống thực hiện đòn đánh không phải là tổ hợp phòng không tầm xa hiện đại, mà là Majid – một hệ thống tầm ngắn sử dụng cơ chế dẫn đường hồng ngoại.

Ảnh minh hoạ AI.

Nếu thông tin này được phía Mỹ xác nhận, đây có thể trở thành cột mốc chưa từng có: Lần đầu tiên trong lịch sử, một chiếc F-35 bị tiêu diệt bởi tên lửa đất đối không. Kịch bản này, nếu xảy ra, sẽ đặt ra dấu hỏi lớn đối với hình ảnh “bất khả xâm phạm” vốn gắn liền với dòng tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 của Mỹ.

Ở một diễn biến liên quan, ngày 20/3, CNN dẫn lời hai nguồn thạo tin cho biết một máy bay F-35 của Mỹ đã phải hạ cánh khẩn cấp xuống một căn cứ tại Trung Đông sau khi bị một vật thể nghi là hỏa lực từ phía Iran tấn công. Thông tin này càng làm dày thêm những nghi vấn xoay quanh mức độ an toàn thực tế của dòng máy bay được coi là biểu tượng công nghệ quân sự hàng đầu hiện nay.

Theo CNN, F-35 được phát triển với mục tiêu giảm tối đa khả năng bị phát hiện bởi radar, cho phép thâm nhập các hệ thống phòng không dày đặc và triển khai đòn tấn công sâu trong lãnh thổ đối phương. Tuy vậy, công nghệ tàng hình chủ yếu tác động đến tín hiệu phản xạ radar, chứ không thể triệt tiêu hoàn toàn dấu vết nhiệt phát ra từ động cơ. Đây chính là “khe hở” để các hệ thống dẫn đường hồng ngoại như Majid có thể khai thác.

Vậy, hệ thống phòng không Majid là gì và có sức mạnh như thế nào mà có khả năng hạ được loại tiêm kích được cho là "bất khả xâm phạm" và chưa từng có tiền lệ bị bắn hạ trong lịch sử.

Hệ thống phòng không Majid: "Lưới lửa vô hình"

Theo Wikipedia, hệ thống phòng không Majid (AD-08) là vũ khí tầm ngắn do Iran sản xuất, được ra mắt vào 4/2021, chuyên đánh chặn UAV, tên lửa hành trình và trực thăng ở độ cao thấp. Hệ thống sử dụng tên lửa dẫn đường hồng ngoại trên khung gầm ARAS-2, tầm bắn 7km.

Theo đó, Majid được thiết kế để đảm nhiệm vai trò “lớp phòng thủ cuối”, chuyên đối phó với các mục tiêu bay thấp như UAV, trực thăng, tên lửa hành trình và máy bay chiến thuật xâm nhập ở độ cao thấp – những đối tượng thường khó bị phát hiện bởi các hệ thống radar tầm xa.

Về cấu hình theo Iran Press, Majid được đặt trên khung xe cơ động 4×4, có thể triển khai nhanh và hoạt động linh hoạt trong nhiều địa hình. Hệ thống tích hợp tháp phóng xoay 360 độ, cảm biến quang điện và hệ thống điều khiển hỏa lực, cho phép phát hiện mục tiêu ở khoảng cách tới 15 km và đánh chặn trong phạm vi từ vài trăm mét đến khoảng 8 km, với độ cao tối đa khoảng 6 km.

Một số báo cáo cho biết hệ thống có thể xử lý đồng thời nhiều mục tiêu, qua đó tăng hiệu quả tác chiến trong môi trường chiến tranh hiện đại có mật độ mục tiêu cao.

Điểm đáng chú ý nhất của Majid nằm ở cơ chế dẫn đường. Khác với nhiều tổ hợp phòng không truyền thống phụ thuộc vào radar, Majid được mệnh danh là "lưới lửa vô hình" nhờ sử dụng đầu dò hồng ngoại ảnh nhiệt (IIR) với phương thức dẫn đường thụ động.

Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống không phát sóng radar, qua đó giảm nguy cơ bị phát hiện hoặc gây nhiễu. Chính đặc tính này khiến Majid được đánh giá có khả năng bám bắt mục tiêu dựa trên dấu hiệu nhiệt, đặc biệt là khí nóng phát ra từ động cơ máy bay.

Trong cấu trúc phòng không tổng thể của Iran, Majid không hoạt động độc lập mà phối hợp với các hệ thống tầm trung và tầm xa như Bavar-373 hay S-300 để tạo thành một “lưới phòng không nhiều lớp”. Nếu các lớp phòng thủ phía ngoài có nhiệm vụ phát hiện và đánh chặn từ xa, thì Majid đóng vai trò bảo vệ mục tiêu ở cự ly gần, xử lý các mối đe dọa đã lọt qua các tầng trước đó.

Chính vì sử dụng dẫn đường hồng ngoại và không phụ thuộc vào radar, Majid gần đây được nhiều chuyên gia quốc tế nhắc đến trong các phân tích liên quan đến máy bay tàng hình F-35. Dù F-35 được thiết kế để giảm thiểu khả năng bị radar phát hiện, nhưng dấu vết nhiệt từ động cơ vẫn là yếu tố khó loại bỏ hoàn toàn.

Ảnh minh hoạ AI.

Trong bối cảnh đó, các hệ thống phòng không thụ động như Majid được cho là có thể khai thác “khe hở” này, đặc biệt khi mục tiêu bay thấp hoặc đã tiến vào khu vực phòng thủ gần.

Tuy vậy, giới chuyên môn cũng lưu ý rằng Majid có giới hạn về tầm bắn và phụ thuộc vào việc phát hiện mục tiêu bằng cảm biến quang – hồng ngoại, do đó hiệu quả cao nhất khi được tích hợp trong mạng lưới phòng không nhiều tầng.

Nói cách khác, đây không phải là “vũ khí thay đổi cuộc chơi” nếu đứng riêng lẻ, nhưng lại là thành phần đáng chú ý trong chiến lược phòng thủ hiện đại mà Iran đang xây dựng.

Theo Military Watch, trong những năm gần đây, Iran được cho là đã tăng tốc đầu tư nhằm nâng cấp đáng kể năng lực phòng không tầm ngắn, đặc biệt trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực ngày càng phức tạp. Trước thời điểm căng thẳng leo thang với Mỹ, một số nguồn tin quốc tế cho biết Tehran đã đạt thỏa thuận với Nga trị giá khoảng 580 triệu USD để mua 500 bệ phóng tên lửa phòng không vác vai 9K333 Verba cùng 2.500 quả đạn 9M336.

Được đánh giá là một trong những hệ thống phòng không vác vai tiên tiến hàng đầu hiện nay, Verba nổi bật với đầu dò ba phổ hiếm thấy, cho phép tăng khả năng chống lại các biện pháp gây nhiễu hiện đại.

Cụ thể, hệ thống này kết hợp ba dải cảm biến gồm tia cực tím, hồng ngoại gần và hồng ngoại trung, giúp nâng cao đáng kể khả năng phát hiện và bám bắt mục tiêu. Với những đặc tính đó, Verba được cho là sẽ gia tăng đáng kể mức độ “khó xâm nhập” của không phận Iran, đặc biệt ở độ cao thấp – nơi các phương tiện bay chiến thuật thường tìm cách khai thác để né tránh radar.