Cách Iran vô hiệu hóa chiến tranh kinh tế của Mỹ và “đáp trả như động đất”

Khi Mỹ triển khai kế hoạch mới nhất nhằm làm tê liệt nền kinh tế Iran, nước Cộng hòa Hồi giáo này đã đe dọa sẽ có các biện pháp đáp trả ở quy mô khu vực và toàn cầu, nhằm đẩy cao rủi ro cho cả Mỹ lẫn thế giới.

Trong họp báo hôm 24/8/2026, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent thông báo rằng Mỹ sẽ nhắm mục tiêu vào một mạng lưới phức tạp mà Iran đã xây dựng qua nhiều năm để giúp các thực thể của mình né tránh các lệnh trừng phạt sâu rộng từ Washington. Động thái này diễn ra sau 6 tháng chiến tranh do Mỹ và Israel phát động - một cuộc chiến hiện đã rơi vào bế tắc do thiếu vắng giải pháp ngoại giao.

Iran đang gồng mình đối phó với hàng loạt “đòn đánh” kinh tế mới của Mỹ. Đồ họa: ChatGPT.

Các biện pháp trừng phạt thứ cấp toàn diện mà ông Bessent công bố bao gồm các hình phạt nhắm vào những đối tác thương mại của Iran trong các lĩnh vực mà nước này sử dụng để duy trì nền kinh tế, chẳng hạn như tài sản kỹ thuật số, công nghệ và vận tải biển.

Thay vì khuất phục trước các lời đe dọa, Iran đang khẳng định khả năng gây ra những tổn thất tương xứng cho đối phương. Họ cảnh báo về các cuộc tấn công mở rộng nhắm vào các nhà sản xuất dầu mỏ trong khu vực và các nước châu Âu, thậm chí còn bóng gió về khả năng vũ khí hóa chương trình hạt nhân của mình.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmail Baghaei, phát biểu với các phóng viên cũng hôm 24/8: “Chúng tôi đã chơi cờ vua trong một thời gian dài... và cũng đã học được cách chơi bài poker… Giờ đây, chúng tôi đang chơi kết hợp cả hai loại hình này”.

Theo CNN, dưới đây là những cách Iran có thể đáp trả các bước leo thang kinh tế của Mỹ:

Đẩy giá dầu lên cao hơn nữa bằng tập kích mở rộng

Trong nhiều tháng qua, Iran đã ngăn chặn các tàu thuyền sử dụng eo biển Hormuz, cản trở các quốc gia trong khu vực xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt qua tuyến đường thủy huyết mạch vốn chiếm tới 1/5 nguồn cung toàn cầu trước khi xung đột nổ ra. Nhóm Houthi - lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Yemen, gần đây đã mở một mặt trận mới ở Biển Đỏ, nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng và hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia.

Hiện nay, các quan chức quân sự cấp cao của Iran đang đe dọa tấn công các mục tiêu năng lượng nằm ngoài phạm vi eo biển Hormuz, có khả năng nhắm vào cả một số tuyến đường vận chuyển dầu mới được thiết lập để tránh đi qua eo biển này.

“Nếu cuộc chiến kinh tế tiếp diễn, sẽ không còn một giọt dầu nào được xuất khẩu, dù là qua eo biển Hormuz hay từ bất kỳ đâu trong vịnh Ba Tư”, ông Mohsen Rezaei - lãnh đạo Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran, viết trên mạng xã hội X. Sau đó, trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, ông tuyên bố: “Chúng tôi sẽ đáp trả theo cách thức như một trận động đất”.

Bất kỳ cuộc tấn công hay sự gián đoạn nào đối với hoạt động vận tải biển cũng có thể đẩy giá dầu toàn cầu tăng cao, và nhiều khả năng sẽ làm tăng giá xăng tại các trạm nhiên liệu ở Mỹ.

Được hải quân Mỹ hỗ trợ, các công ty dầu khí của Saudi Arabia, Kuwait, Qatar và UAE đã bắt đầu tắt thiết bị phát đáp trên các tàu chở dầu để tránh bị chính quyền Iran phát hiện và đã xuất khẩu dầu thành công ở một mức độ nhất định, mặc dù lưu lượng vận chuyển vẫn thấp hơn nhiều so với trước khi nổ ra xung đột.

Saudi Arabia đã chuyển hướng vận chuyển khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày sang đường ống Đông - Tây, cho phép xuất khẩu qua Biển Đỏ thay vì qua eo biển Hormuz. Các nhà sản xuất dầu khác ở Trung Đông cũng đã chuyển hướng vận chuyển thêm 2 triệu thùng mỗi ngày để tránh đi qua eo biển này.

Nhưng Iran đã phát tín hiệu cho thấy họ đang nhắm mục tiêu vào các tàu chở dầu nói trên. Tehran công bố danh sách 45 tàu bị cáo buộc không tuân thủ các quy định mà họ muốn áp đặt đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo rằng các tàu vi phạm quy trình sẽ đối mặt với các biện pháp hạn chế trong tương lai, bao gồm “phạt tiền, giam giữ hoặc tịch thu”.

Mở rộng phạm vi địa lý của cuộc chiến

Tehran cũng có thể sử dụng tên lửa để tấn công các mục tiêu ở xa hơn rất nhiều.

Vẫn hôm 24/8, Bộ Ngoại giao Iran đề cập việc máy bay tiếp nhiên liệu của Mỹ rời khỏi lãnh thổ Bulgaria, đồng thời cảnh báo rằng Tehran có thể nhắm mục tiêu vào quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) và cũng là thành viên NATO này.

“Iran có quyền chính đáng trong việc nhắm mục tiêu vào nơi xuất phát và nguồn gốc của bất kỳ hành động gây hấn nào”, phát ngôn viên Baghaei phát biểu trước các phóng viên. Ông nói thêm rằng Tehran đã “khẳng định rõ ràng rằng bất kỳ hành động nào bị coi là ủng hộ sự gây hấn quân sự của Mỹ và Israel nhắm vào Iran đều bị xem là hành vi tham gia vào một cuộc tấn công gây hấn theo luật pháp quốc tế”.

Trong khi đó, lãnh đạo Hội đồng An ninh quốc gia Iran Rezaei tuyên bố: “Iran sẽ coi việc bất kỳ quốc gia nào tham gia hoặc ủng hộ cuộc chiến tranh kinh tế của Mỹ chống lại người dân Iran là một hành động chiến tranh”.

Trong suốt thời gian diễn ra xung đột, Iran đã thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào 11 quốc gia, chủ yếu ở khu vực vùng Vịnh. ​​Tuy nhiên, nước này cũng được cho là đã tấn công một căn cứ do lực lượng Anh sử dụng tại Síp, đồng thời thể hiện khả năng vươn tới các hòn đảo xa do lực lượng Mỹ sử dụng nằm sâu trong Ấn Độ Dương, cách xa tới hàng trăm km.

Nếu xảy ra một cuộc tấn công nhắm vào Bulgaria - quốc gia thành viên EU và NATO đồng thời là đồng minh của Mỹ, điều đó sẽ đánh dấu một bước leo thang căng thẳng nghiêm trọng.

Điều chỉnh học thuyết hạt nhân

Iran liên tục khẳng định chương trình hạt nhân của mình mang mục đích hòa bình và nước này không có ý định chế tạo bom hạt nhân, bất chấp những cáo buộc từ Israel và Mỹ vốn đã dẫn đến nhiều cuộc tấn công nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran.

Sau vụ Mỹ và Israel hạ sát Lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei - người từng ban hành lệnh cấm vũ khí hạt nhân thì quan điểm trong một số quan chức Iran đang dần chuyển hướng sang việc rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) - văn kiện cam kết các thành viên không bao giờ chế tạo loại vũ khí này.

Khoảng nửa tấn uranium làm giàu ở mức độ cao - loại vật liệu có thể dùng để chế tạo vũ khí - được cho là vẫn đang được cất giấu tại Iran. Giới tình báo Mỹ đánh giá rằng Tehran đã tăng cường các nỗ lực nhằm bảo vệ và che giấu kho dự trữ này.

Theo các nghị sĩ Iran, quốc hội nước này đang thảo luận về dự luật rút khỏi NPT. Hôm 23/8, ông Rezaei đã đưa ra một tuyên bố hiếm hoi, trong đó đề cập khả năng nước này phát triển vũ khí hạt nhân.

“Cả thế giới đang đặt câu hỏi: ‘Vậy ra NPT chẳng có tác dụng gì sao’?” - ông phát biểu trong cuộc phỏng vấn với đài truyền hình nhà nước. Ông đồng thời nói thêm: “Khi Mỹ tiến hành một cuộc chiến tranh như vậy, người ta sẽ tự hỏi: Tại sao chúng ta không tự mình theo đuổi vũ khí hạt nhân?”.

Tự thích ứng và răn đe đối phương

Các chuyên gia nhận định rằng những biện pháp tổng hợp của Washington - bao gồm phong tỏa, trừng phạt và hành động quân sự - khó có thể khiến Iran từ bỏ các lập trường đàm phán cốt lõi, đó là yêu cầu nới lỏng các biện pháp trừng phạt kinh tế và đòi công nhận quyền kiểm soát của họ đối với eo biển Hormuz.

“Iran vẫn duy trì khả năng mở rộng ra khu vực những cái giá phải trả do các lệnh trừng phạt gây ra, thông qua việc đe dọa các dòng chảy năng lượng, cơ sở hạ tầng và hoạt động thương mại trong vùng”, Sina Toossi, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách quốc tế ở Washington D.C., chia sẻ với CNN. “Washington càng cố gắng thực hiện lệnh phong tỏa kinh tế toàn diện thì càng cần sự hợp tác của nhiều quốc gia, và Tehran cũng có thể sẽ gây sức ép lên nhiều bên hơn để đáp trả”.

Theo ông Toossi, trước mắt, phản ứng của Iran sẽ là sự kết hợp giữa thích ứng kinh tế và răn đe leo thang căng thẳng: “Xây dựng các huyết mạch thay thế ở những nơi có thể, đồng thời làm cho các bên thấy rõ rằng nỗ lực bóp nghẹt hoàn toàn nền kinh tế sẽ gây ra những cái giá đắt cho cả khu vực”.