Loài cá quý của sông Mekong, có họ với cá tra, thích ăn trái cây, các nhà khoa học Việt Nam đã sản xuất giống thành công

Là loài cá da trơn bản địa vùng Mekong, cá dứa được đánh giá là một trong những loài cá nước ngọt – nước lợ có giá trị cao. Các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản II (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã xây dựng được quy trình sản xuất giống nhân tạo cá dứa vây xanh phục vụ cho nuôi thương phẩm.

Cá dứa, sản vật quý của sông Mekong

Theo các tài liệu khoa học, cá dứa (Pangasius conchophilus) là loài cá da trơn bản địa vùng Mekong, nổi bật nhờ đặc điểm hình thái độc đáo, khả năng thích nghi mạnh, giá trị sinh thái – kinh tế – ẩm thực cao. Loài này phân bố rộng khắp Đông Nam Á và đặc biệt phổ biến tại lưu vực sông Mekong. Ở Việt Nam, cá dứa tập trung nhiều tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long – nơi có nguồn nước giàu phù sa và hệ sinh thái sông ngòi phong phú.

Mặc dù thuộc cùng họ với cá tra và cá basa, cá dứa sở hữu những nét sinh học riêng biệt và được đánh giá cao cả về mặt nghiên cứu lẫn giá trị thương phẩm. Sự suy giảm quần thể tự nhiên do khai thác quá mức và biến đổi môi trường khiến việc nghiên cứu và bảo tồn cá dứa trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Cá dứa (Pangasius conchophilus) là loài cá da trơn bản địa vùng Mekong. Ảnh: tepbac.

Cá dứa có cơ thể thon dài, dẹt bên, mang vẻ ngoài rất thanh thoát. Lưng cá màu xám bạc; bụng trắng bạc; hai bên thân có sọc đen đậm kéo dài từ gốc vây ngực đến gốc vây đuôi. Vây đuôi cá dứa chẻ đôi sâu thành hình chữ V, khác biệt hoàn toàn so với cá tra hay cá basa.

Cá dứa có đầu nhỏ, miệng hơi nhọn. Mắt nhỏ, nằm lệch lên phía trên. Da trơn, không vảy. Cá trưởng thành dài 50 cm – 1 m, có thể nặng vài kg. Trong nuôi thương phẩm, cá thường đạt 1–2 kg sau 8–12 tháng.

Đáng chú ý, loài cá này có khả năng thích nghi rất tốt với sự biến động độ mặn, cho phép chúng di chuyển linh hoạt giữa nước ngọt – nước lợ – cửa biển.

Tập tính di lưu sinh sản của cá dứa được chia làm 2 nhóm: Nhóm tập trung ở Lào và di chuyển lên thượng lưu sông Mekông vào tháng 4-5 để sinh sản. Nhóm di chuyển về hạ lưu đẻ trứng ở Campuchia vào khoảng tháng 5 - 8, đến tháng 9-10 cá con bắt đầu di chuyển dần ra vùng cửa sông giáp biển để sinh sống và tăng trưởng. Lúc đạt kích thước nhất định, cá quay trở lại vùng nước ngọt và di cư ngược dòng tìm nơi sinh sản.

Cá dứa là loài ăn tạp thiên về động vật. Ngoài ra, cá dứa còn ăn trái các loài cây vùng ngập mặn như: mắm, bần, ổi… nên còn có tên là "cá tra bần".

Thử nghiệm sản xuất giống cá dứa vây xanh, thành công của các nhà khoa học Việt Nam

Theo thông tin trên Trang điện tử của Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản II (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các nhà khoa học của Viện đã bước đầu thành công trong việc thử nghiệm sản xuất giống cá dứa vây xanh. Chủ nhiệm đề tài là KS.Võ Thị Hồng Thắm, Trung tâm Quốc gia giống Thủy sản Nước ngọt Nam Bộ – Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản II.

Cá dứa vây xanh hậu bị do các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản II thu thập. Ảnh: Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản II.

Theo Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản II, cá dứa vây xanh (Pangasius elongatus) thích nghi tốt với môi trường nước ngọt, có thể nuôi trong ao hoặc trong bè, không đòi hỏi điều kiện sống quá phức tạp. Cá dứa vây xanh là một đối tượng nuôi mới có triển vọng được thị trường ưa chuộng và phát triển gần đây để đáp ứng nhu cầu thị trường. Hiện tại, thông tin về hiện trạng nuôi cá dứa vây xanh vẫn còn hạn chế và chưa được công bố rộng rãi và nguồn cá giống tự nhiên khan hiếm cũng như chưa có con giống sinh sản nhân tạo.

Năm 2024, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản II, được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) giao thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ - tiềm năng cấp Bộ “Nghiên cứu thử nghiệm sản xuất giống cá dứa vây xanh (Pangasius sp.)” với mục tiêu xây dựng được quy trình sản xuất giống nhân tạo cá dứa vây xanh phục vụ cho nuôi thương phẩm và nghiên cứu chuyên sâu trên đối tượng này.

Nhiệm vụ đã thu thập hơn 2.000 cá thể bố mẹ và hậu bị từ tự nhiên, bước đầu đã cho sinh sản nhân tạo thành công với các chỉ tiêu sinh sản: sức sinh sản tương đối từ 13,5-16,8%; tỉ lệ thụ tinh từ 62,8-71%; tỷ lệ nở > 70%. Trong điều kiện ương nuôi nhân tạo, cá giống đạt kích cỡ trung bình 3-5 cm/con, sau 55 ngày nuôi bằng thức ăn công nghiệp có độ đạm ≥ 30%.