Kỳ tích công nghệ và dinh dưỡng đằng sau kỷ lục marathon thế giới

Yếu tố con người, vốn là đặc trưng của các VĐV thế hệ trước, giờ đang dần lùi bước trước tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của những đôi giày chạy và gel năng lượng.

Sabastian Sawe từng nghĩ rằng những người ở hãng adidas đang trêu đùa anh. Chiếc hộp đựng đôi giày anh sắp ra mắt tại London nhẹ đến mức anh tưởng nó rỗng không. Mỗi chiếc nặng chưa đầy 100 gram. Một tấm sợi carbon ẩn hiện. Lớp bọt đệm nhẹ như không khí.

Chỉ có duy nhất một VĐV marathon từng "bay" trên đôi chân nhẹ hơn thế. Đó là Abebe Bikila, huyền thoại người Ethiopia với đôi chân trần đã giành HC vàng Olympic 1960. Khi ấy, Bikila đã chạy với những vết chai sạn trên sỏi đá, băng qua những con phố lát đá sanpietrini (một loại đá cuội) của thành Rome, Italy để thiết lập kỷ lục thế giới 2 giờ 15 phút 16 giây.

Vào thời đại của những huyền thoại đó, ranh giới của hiệu suất được định đoạt bởi tài năng, sức chịu đựng và ý chí sắt đá. Đó là yếu tố con người khiến tất cả phải ngỡ ngàng và cảm phục khi đọc về những người hùng có khả năng chạy bền bỉ và tốc độ, những VĐV gầy gò, chỉ có gân cốt và một trái tim rực cháy.

Sabastian Sawe tạo dáng cùng đôi giày thể thao của mình sau khi phá kỷ lục chạy dưới hai giờ tại giải Marathon London 2026. Ảnh: Reuters

Gần 7 thập kỷ sau, có thể nói con người đã lại "đặt chân lên Mặt Trăng". Trí tưởng tượng và khát vọng giờ đây được thắp sáng bởi điều kỳ diệu của công nghệ giày dép, những tiến bộ trong nghiên cứu, và hiểu biết sâu sắc hơn về trao đổi chất và dinh dưỡng.

Có những con số biết nói. Đôi giày chỉ nặng vỏn vẹn 96 gram mỗi chiếc. Lượng carbohydrate tiêu thụ lên tới 115 gram mỗi giờ, đựng trong những chai nhỏ chứa hỗn hợp đường fructose-glucose tỷ lệ 1:0.8. Các VĐV marathon nhận chúng từ trạm tiếp tế, kẹp vào cánh tay có ống bọc khí động học, vừa chạy hàng trăm mét vừa nhấm nháp từng chút một cho đến khi cạn sạch. Thậm chí, họ còn dùng cả bicarbonate để trung hòa lượng lactate sinh ra khi cơ bắp đốt cháy glucose, giúp tái kiểm soát nó như một nguồn năng lượng.

Đó chính là diện mạo mới của những người chạy bộ. Trước đây, VĐV chỉ cần vớ lấy chai nước, uống một ngụm, dội lên đầu rồi vứt chiếc chai còn đầy một nửa xuống đường. Thời đó đã qua rồi.

VĐV giờ đây có cơ bắp, hệ tiêu hóa và hệ mạch máu được rèn luyện đến cực hạn. Họ trở thành những "cỗ máy" có khả năng duy trì quãng đường 42,195 km trong 7.170 giây, với vận tốc 21,185 km/h – tương đương với việc chạy liên tiếp 53 lượt 800m với tốc độ 2 phút 15 giây mỗi lượt, hoặc 105 lượt 400m với 1 phút 8 giây mỗi lượt, không một giây nghỉ ngơi. Nếu không có carbohydrate nạp trực tiếp vào tĩnh mạch hay những đôi giày "nguyên tử", đây sẽ là một sự điên rồ bất khả thi, ngay cả với những người xuất chúng như Sawe hay Yomif Kejelcha.

Sabastian Sawe tạo dáng bên cạnh bảng điểm hiển thị kỷ lục marathon mới do anh thiết lập. Ảnh: Reuters

Marathon, từ một kỳ tích đơn thuần khiến người ta mơ mộng, giờ đây đã trở thành "tủ kính trưng bày" của ngành công nghiệp chạy bộ và thực phẩm bổ sung, những lĩnh vực đang xoay chuyển cả thế giới.

Kỷ nguyên mới này được hãng Nike mở ra từ 10 năm trước với đôi giày giúp Eliud Kipchoge giành HC vàng tại Olympic Rio 2016. Đi cùng đôi giày, những tấm HC và kỷ lục là sự ra đời của một biểu tượng.

Kipchoge được đưa lên "bệ thờ" của làng marathon. Một "vị thánh" với lối sống thuần khiết, khổ hạnh, kết hợp giữa sự giản dị, những câu triết lý tự lực và chiêm nghiệm, nụ cười thường trực, sự hạnh phúc trong đau đớn, cùng với những công nghệ tiên tiến nhất trong huấn luyện, giày dép và dinh dưỡng. Ông trở thành nhân vật chuyển giao, tiếp nối ngọn lửa từ những kẻ "điên rồ" như Sammy Wanjiru – VĐV Kenya đoản mệnh, người đã thách thức thời tiết, cái nóng, độ ẩm và sự ô nhiễm của Bắc Kinh để giành vàng năm 2008.

Tại kỳ Olympic đó, đối thủ của Wanjiru không có Haile Gebrselassie - một tượng đài khác của marathon thế kỷ 21. VĐV Ethiopia ấy, người thừa kế hiện đại của sự thuần khiết kiểu Bikila, đã từ chối thi đấu vì lo ngại ô nhiễm tại Trung Quốc.

Câu chuyện đời tư của Gebrselassie từng làm say lòng bao người khi ông kể về đôi khuỷu tay biến dạng do thói quen kẹp sách vào nách để chạy bộ nhiều cây số từ nhà đến trường.

Nhưng thời thế đã thay đổi. Ngày nay, "giày và gel" đang định hình lại đường chạy marathon.

Sabastian Sawe: Từ cậu bé trốn thi đấu đến người phá vỡ 'bức tường marathon 2 giờ'

Tại London Marathon 2026, Sabastian Sawe đã làm điều không tưởng: chạy marathon dưới 2 giờ trong một cuộc thi đấu chính thức. Từ cậu bé nhút nhát từng...

Bấm xem >>