200.000 ca tử vong/năm, bệnh tim mạch đang trẻ hoá, kiểm soát thế nào?

Bệnh tim mạch đang là gánh nặng lớn tại Việt Nam, với khoảng 200.000 ca tử vong mỗi năm. Đáng lo ngại, bệnh vốn thường gặp ở người cao tuổi đang có xu hướng trẻ hóa. Trong bối cảnh đó, những tiến bộ của tim mạch can thiệp, đặc biệt là các kỹ thuật điều trị ít xâm lấn, đang mở ra thêm cơ hội sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Khoảng trống trong kiểm soát yếu tố nguy cơ

Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, gánh nặng bệnh tim mạch cũng ở mức đáng báo động. Số liệu WHO công bố cho năm 2023 cho thấy, nhóm bệnh này chiếm khoảng 31% tổng số ca tử vong, tương đương khoảng 200.000 người mỗi năm. Đây không chỉ là tổn thất về sức khỏe, tính mạng mà còn tạo áp lực lớn đối với gia đình, hệ thống y tế và toàn xã hội.

Đáng chú ý, bệnh tim mạch đang có xu hướng xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ, không còn giới hạn chủ yếu trong nhóm người cao tuổi như quan niệm trước đây. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao nhận thức cộng đồng, chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và phát hiện bệnh từ sớm.

Tim mạch can thiệp của Việt Nam ngày càng phát triển.

Một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu là tăng huyết áp. Theo WHO, Việt Nam hiện có khoảng 16,9 triệu người trong độ tuổi 30-79 mắc căn bệnh này. Tuy nhiên, tỷ lệ được chẩn đoán mới đạt khoảng 51%, tỷ lệ được điều trị là 32% và chỉ khoảng 15% người bệnh kiểm soát được huyết áp đạt mục tiêu.

Bên cạnh tăng huyết áp, các yếu tố như rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hút thuốc lá, thừa cân, béo phì, ít vận động và chế độ ăn uống thiếu hợp lý cũng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Phân hội Tim mạch học Can thiệp Việt Nam, kiểm soát huyết áp có ý nghĩa quan trọng trong giảm thiểu các biến cố tim mạch. Chỉ cần giảm 5 mmHg huyết áp có thể giúp giảm 13% nguy cơ đột quỵ, 13% nguy cơ suy tim, 8% nguy cơ mắc bệnh tim thiếu máu cục bộ và 5% nguy cơ tử vong do tim mạch.

Vì vậy, phòng bệnh cần được xem là một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ sức khỏe tim mạch. Người dân cần duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế muối, mỡ động vật và rượu bia, không hút thuốc lá, tăng cường rau xanh, trái cây, thường xuyên vận động và kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Từ can thiệp mạch vành đến điều trị bệnh tim cấu trúc

Trong những năm qua, tim mạch can thiệp tại Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể.

Theo số liệu ước tính, cả nước hiện có hơn 140 trung tâm thực hiện tim mạch can thiệp, với khoảng 70.000 ca can thiệp động mạch vành mỗi năm. Sự phát triển của mạng lưới này góp phần đưa dịch vụ điều trị đến gần người bệnh hơn, đặc biệt trong cấp cứu nhồi máu cơ tim cấp. Việc tổ chức cấp cứu và tái thông động mạch vành kịp thời có ý nghĩa quyết định trong hạn chế tổn thương cơ tim và cải thiện khả năng sống còn.

Đặc biệt, cùng với sự thay đổi cơ cấu dân số, nhu cầu điều trị các bệnh lý van tim và bệnh tim cấu trúc ngày càng gia tăng. Quá trình lão hóa khiến nhiều người cao tuổi mắc các bệnh van tim do thoái hóa. Đây cũng là nhóm bệnh nhân thường có nhiều bệnh lý đi kèm, khiến việc lựa chọn phương pháp điều trị trở nên phức tạp hơn.

Trước đây, nhiều tổn thương tim cấu trúc chủ yếu được điều trị bằng phẫu thuật mở. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ đã tạo điều kiện ứng dụng ngày càng nhiều phương pháp can thiệp qua đường ống thông, giúp giảm mức độ xâm lấn và mở rộng lựa chọn cho những người bệnh có nguy cơ phẫu thuật cao.

GS.TS Phạm Mạnh Hùng cho biết, lĩnh vực can thiệp tim cấu trúc tại Việt Nam được xây dựng trên nền tảng nhiều năm triển khai các kỹ thuật như nong van hai lá bằng bóng, bít thông liên nhĩ, thông liên thất và điều trị một số bệnh tim bẩm sinh qua ống thông.

Đến nay, bên cạnh kỹ thuật thay van động mạch chủ qua đường ống thông (TAVI/TAVR), các phương pháp sửa van hai lá, van ba lá cũng đang phát triển. Trong đó, kỹ thuật kẹp mép van giúp giảm tình trạng dòng máu trào ngược ở những bệnh nhân được lựa chọn phù hợp.

Ngoài ra, các phương pháp bít luồng thông bất thường, xử lý rò cạnh van và can thiệp trên van sinh học bị thoái hóa cũng từng bước được ứng dụng, bổ sung thêm giải pháp điều trị cho người bệnh.

Một điểm đáng chú ý là sự hỗ trợ ngày càng hiệu quả của công nghệ chẩn đoán hình ảnh. Siêu âm tim ba chiều, chụp cắt lớp vi tính và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn cấu trúc giải phẫu, lựa chọn dụng cụ phù hợp và xây dựng kế hoạch can thiệp theo đặc điểm của từng bệnh nhân.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh, không phải người bệnh nào cũng phù hợp với phương pháp can thiệp ít xâm lấn. Mỗi kỹ thuật đều có chỉ định riêng, hiệu quả điều trị phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng bệnh nhân, đúng thời điểm, năng lực chuyên môn của cơ sở y tế và quá trình theo dõi sau can thiệp.

Đối với người bệnh trẻ tuổi hoặc có cấu trúc giải phẫu phức tạp, bác sĩ còn phải cân nhắc độ bền của van, khả năng thực hiện các thủ thuật tiếp theo và chiến lược điều trị lâu dài trong suốt cuộc đời người bệnh.

Chuẩn hóa hệ thống can thiệp, nâng cao chất lượng điều trị

Những vấn đề về dự phòng, cập nhật kỹ thuật và chuẩn hóa hoạt động chuyên môn cũng là nội dung trọng tâm được thảo luận tại Hội nghị Khoa học Tim mạch Can thiệp toàn quốc lần thứ 12 (VICC 2026).

GS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Phân hội Tim mạch học Can thiệp Việt Nam phát biểu tại hội nghị.

Diễn ra trong hai ngày 7 và 8-11 tại Hải Phòng, hội nghị do Phân hội Tim mạch học Can thiệp Việt Nam (VICS), thuộc Hội Tim mạch học Việt Nam (VNHA), tổ chức với chủ đề “Tiến bộ đột phá trong can thiệp mạch vành và bệnh tim cấu trúc: Từ khuyến cáo đến thực hành lâm sàng”.

Sự kiện quy tụ gần 1.500 đại biểu, với 83 phiên khoa học và 328 báo cáo, tạo diễn đàn để các chuyên gia trong nước và quốc tế trao đổi kinh nghiệm, cập nhật những tiến bộ mới và thảo luận khả năng ứng dụng vào thực tiễn điều trị.

Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, năm 2026 đánh dấu 30 năm phát triển của chuyên ngành tim mạch can thiệp Việt Nam, tính từ năm 1996.

Hiện nay, khoảng 20 trung tâm tại Việt Nam đã triển khai kỹ thuật thay van động mạch chủ qua đường ống thông, với quy mô ước tính khoảng 250 ca mỗi năm và đang có xu hướng tăng.

Đáng chú ý, tại hội nghị lần này, Đồng thuận năm 2026 của Hội Tim mạch học Việt Nam và Phân hội Tim mạch học Can thiệp Việt Nam về chuẩn hóa hoạt động đơn vị thông tim và can thiệp tim mạch lần đầu tiên được chính thức ra mắt.

Cây rau được ví như thuốc bổ giá rẻ, giúp bảo vệ gan và hệ tim mạch trọn vẹn

Không chỉ mang hương vị thơm ngon đặc trưng ngồng tỏi còn sở hữu hàm lượng dưỡng chất cùng các hoạt chất sinh học vượt trội, mang lại vô vàn công dụng...

Bấm xem >>