Rét đậm - thử thách với sức khỏe tim, phổi và mạch máu

Những đợt rét đậm, rét hại tháng 1/2026 tại Hà Nội, nền nhiệt 10-13°C kèm mưa phùn, ẩm cao và gió mùa Đông Bắc khiến cảm giác lạnh gia tăng. Nhiều người chủ quan chỉ mặc thêm áo, trong khi kiểu thời tiết này tiềm ẩn nguy cơ lớn với tim mạch, hô hấp, cơ xương khớp và sức khỏe tinh thần.

Khi trời lạnh, cơ thể phải co mạch để giữ ấm các cơ quan quan trọng, khiến huyết áp tăng và tim phải làm việc nhiều hơn. Rét kéo dài còn làm tăng fibrinogen, tiểu cầu, hồng cầu, khiến máu “đặc”, chảy chậm và dễ hình thành cục máu đông; chỉ một kích thích nhỏ cũng có thể dẫn tới nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Không khí lạnh, khô làm niêm mạc mũi - họng suy yếu, giảm khả năng bảo vệ trước virus, vi khuẩn. Cùng với nghịch nhiệt mùa đông khiến bụi mịn PM2.5 tích tụ, hệ hô hấp phải vừa chống lạnh vừa lọc ô nhiễm, làm tăng nguy cơ viêm phế quản, hen và COPD cấp.

Người cao tuổi: Nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất

Người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi trời lạnh. Nhiều thống kê cho thấy, nhiệt độ giảm mỗi 1°C làm tăng nguy cơ nhập viện vì đột quỵ và nhồi máu cơ tim; tại Việt Nam, số ca tai biến cũng tăng rõ trong các đợt rét sâu, nhất là ở người có bệnh nền tim mạch.

Nguyên nhân là mạch máu người già đã xơ cứng, kém đàn hồi; khi lạnh, huyết áp tăng, máu đặc lại, chỉ một cục máu đông nhỏ cũng có thể gây đột quỵ hoặc xuất huyết não. Nguy cơ cao nhất vào sáng sớm, vì vậy người cao tuổi nên hạn chế tập thể dục ngoài trời lúc 4-5h, ưu tiên vận động trong nhà hoặc chờ sau 7h khi trời ấm hơn.

Ảnh minh họa

Nhận biết sớm đột quỵ vẫn dựa vào quy tắc FAST: méo mặt, yếu tay, nói khó - cần gọi 115 ngay. Tuyệt đối không xoa bóp, cạo gió hay tự dùng thuốc, vì chậm nhập viện sẽ làm giảm cơ hội phục hồi.

Mùa đông, viêm phổi và đợt cấp COPD cũng là nguyên nhân nhập viện hàng đầu ở người cao tuổi. Triệu chứng thường mờ nhạt như mệt, ăn kém, ngủ nhiều, thở nhanh, tay chân tím nhẹ; chỉ cần thấy người thân “khác thường”, gia đình nên đưa đi khám sớm để tránh diễn tiến nặng.

Dân văn phòng và người lao động: Những rủi ro âm thầm

Nhân viên văn phòng không hẳn an toàn trong mùa lạnh, do dễ gặp “sốc nhiệt” khi từ phòng kín 26°C ra ngoài trời 10-12°C, khiến mạch máu co đột ngột, huyết áp tăng, tim phải làm việc mạnh. Với người có bệnh tim mạch tiềm ẩn, tình trạng này có thể gây đau ngực, chóng mặt hoặc liệt mặt. Cách phòng tránh là mặc đủ ấm, khoác thêm áo khi ra ngoài và cho cơ thể thời gian thích nghi.

Ngoài ra, “hội chứng tòa nhà kín” khiến không khí tù đọng, CO₂ và virus tích tụ, làm bệnh hô hấp dễ lây lan. Mỗi 2-3 giờ nên thông gió ngắn, giữ ẩm 40-60%, dùng máy lọc không khí, rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang khi có người ho.

Nhiều nhân viên văn phòng còn gặp rối loạn cảm xúc theo mùa do ngày ngắn, ít nắng, khiến serotonin giảm, melatonin tăng, dẫn đến mệt mỏi, kém tập trung và uể oải. Việc tranh thủ đi bộ, phơi nắng nhẹ 10-20 phút khi trời hửng, kết hợp hít thở sâu hoặc giãn cơ, giúp cải thiện tâm trạng.

Với lao động ngoài trời, mưa lạnh và gió mạnh dễ gây cước tay chân, làm ngón tay, chân sưng đỏ, ngứa rát. Gãi hay hơ lửa có thể gây loét, nhiễm trùng; cách xử trí đúng là làm ấm từ từ, lau khô, dưỡng ẩm và giữ ấm bằng tất, găng tay.

Nguy cơ hạ thân nhiệt cũng đáng lưu ý: khi quần áo ướt vì mưa phùn hoặc mồ hôi mà không thay ngay, cơ thể mất nhiệt rất nhanh. Người bị hạ thân nhiệt thường run nhiều, nói khó, đi loạng choạng, dễ mất kiểm soát khi lái xe hoặc vận hành máy móc - tiềm ẩn tai nạn lao động và giao thông.

Dinh dưỡng và lối sống: Lớp “áo giáp mềm” của cơ thể

Giữ ấm chỉ là một phần, dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt mới quyết định khả năng chống rét. Bữa sáng đầy đủ đạm, tinh bột phức và rau quả giúp tạo năng lượng, ổn định thân nhiệt và tránh mệt mỏi.

Mùa lạnh cũng không nên uống ít nước: cơ thể vẫn mất nước, cần duy trì 1,5-2 lít nước ấm mỗi ngày để tránh máu “đặc” và khô đường hô hấp. Trà gừng, quế, mật ong hay nước chanh ấm vừa giúp giữ ấm, vừa hỗ trợ tiêu hóa.

Nhiều món ăn truyền thống như cháo hành tía tô, canh xương hầm củ cải, trà gừng mật ong vừa dễ ăn vừa giúp giữ ấm, thông mũi và tốt cho khớp; Người có bệnh nền mạn tính không nên tự ý bỏ thuốc khi trời lạnh, vì huyết áp và nhịp tim dễ biến động; cần tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ.

Giấc ngủ cũng cần được chú ý: phòng kín gió, chăn đủ ấm, hạn chế dùng máy sưởi suốt đêm, kết hợp giãn cơ nhẹ trước khi ngủ và khi thức dậy để máu lưu thông, giảm cứng khớp.

Khi ta hiểu rõ, mùa đông lạnh giá trở nên “dễ chịu” hơn

Rét đậm - rét hại không chỉ là câu chuyện khí tượng, mà là thước đo khả năng thích nghi của cơ thể con người. Khi hiểu được cơ chế cơ thể phản ứng với lạnh, biết cách nhận diện sớm các dấu hiệu nguy hiểm như đột quỵ, viêm phổi âm thầm hay hạ thân nhiệt, mỗi người có thể chủ động bảo vệ bản thân và người thân.

Thay vì lo sợ hay than phiền thời tiết, ta có thể biến mùa đông thành mùa của chăm sóc và phục hồi sức khỏe: ăn uống lành mạnh, duy trì vận động nhẹ, ngủ đủ, kiểm soát bệnh nền, và quan trọng nhất là lắng nghe tín hiệu cơ thể.

Mùa đông khắc nghiệt, nếu được chuẩn bị đúng cách, sẽ không còn là “thử thách” mà trở thành cơ hội để sống chậm, chăm sóc mình kỹ hơn, và nuôi dưỡng cả sức khoẻ thể chất và tinh thần trong những ngày Hà Nội mù sương, gió lạnh mà vẫn đầy sức sống.

Rét đậm miền Bắc làm gia tăng bệnh liệt dây thần kinh số 7

Thời tiết miền Bắc rét đậm khiến số ca liệt dây thần kinh số 7 gia tăng. Bác sĩ cảnh báo giữ ấm, phát hiện sớm để điều trị kịp thời, tránh biến chứng.

Bấm xem >>