Khởi đầu đẹp về thống kê nhưng tranh cãi xuất hiện ngay
Ngoại hạng Anh bắt đầu mùa 2026/27 với những con số khá tốt về công tác trọng tài. Ở vòng mở màn, hội đồng đánh giá các tình huống trọng yếu xác định 90% quyết định ban đầu trên sân là chính xác. Sau sự hỗ trợ của VAR, tỷ lệ quyết định cuối cùng đúng đạt 100%.
Tuy nhiên, con số ấy không đồng nghĩa mọi tình huống đều được xử lý đúng ngay từ đầu. Trong trận Brighton thắng Aston Villa 4-0, John McGinn va chạm với Ibrahim Osman trong vòng cấm nhưng trọng tài Peter Bankes không thổi phạt đền. 4 trong 5 thành viên hội đồng cho rằng Brighton đáng được hưởng 11 m, nhưng 3 người vẫn đánh giá VAR đúng khi không can thiệp vì sai sót chưa đủ rõ ràng để đảo quyết định.
Trọng tài sai nhưng VAR vẫn có thể đúng
Vòng 2 tiếp tục xuất hiện những tình huống tương tự.
Liverpool bị thổi phạt đền sau va chạm giữa Alisson và Neco Williams. Hội đồng đánh giá quyết định trên sân là sai, bởi va chạm chủ yếu xuất phát từ đà lao ra cứu bóng của thủ môn Liverpool và chưa đủ mức để thổi phạt. Tuy nhiên, cả 5 thành viên lại đồng ý VAR đúng khi không yêu cầu xem lại.
Brentford cũng rơi vào hoàn cảnh gần giống trước Leeds. Jayden Bogle giẫm vào chân Kevin Schade trong vòng cấm. Hội đồng bỏ phiếu 4-1 rằng đó phải là phạt đền, nhưng vẫn có 3 trong 5 người cho rằng tình huống chưa đạt ngưỡng để VAR can thiệp.
Đây chính là cách Ngoại hạng Anh đang vận hành hệ thống. VAR không được coi là trọng tài thứ 2 để sửa mọi quyết định chưa chuẩn. Quyết định ban đầu chỉ bị đảo khi sai sót được xem là đủ rõ ràng.
Bàn thắng của Haaland là một câu chuyện khác
Tranh cãi lớn nhất xuất hiện trong derby Manchester tại Old Trafford. Erling Haaland ghi bàn duy nhất giúp Manchester City thắng Manchester United 1-0 sau một tình huống kéo dài hơn 2 phút để kiểm tra việt vị.
Ban đầu Haaland bị bắt việt vị, nhưng VAR xác định Patrick Dorgu giữ tiền đạo Man City ở vị trí hợp lệ. Vấn đề lại nằm ở Enzo Fernández.
Fernández đứng ở vị trí việt vị khi Josko Gvardiol đưa bóng vào. Anh lao về phía bóng và buộc Lisandro Martínez phải phản ứng trước khi bóng tới Haaland. Theo luật, một cầu thủ ở vị trí việt vị sẽ bị phạt nếu rõ ràng cố chơi một quả bóng ở gần mình và hành động ấy ảnh hưởng tới khả năng xử lý của đối phương.
VAR bỏ sót yếu tố này và công nhận bàn thắng.
Pro Ref phải nhận sai
Khác với những tình huống Osman hay Schade, đây không còn là vấn đề mức độ va chạm hay cách nhìn chủ quan.
Pro Ref sau trận thừa nhận VAR đã không đánh giá đúng ảnh hưởng của Fernández và đáng lẽ phải đề nghị trọng tài Michael Oliver ra màn hình xem lại. Manchester United nhận được lời xin lỗi trực tiếp.
VAR Matt Donohue cùng trợ lý Blake Antrobus sau đó không được phân công ở vòng đấu tiếp theo và dự kiến chỉ trở lại sau đợt tập trung đội tuyển.
Sự cố càng gây chú ý bởi trọng tài chính ban đầu đã không công nhận bàn thắng, nhưng VAR lại can thiệp để đưa trận đấu tới một quyết định cuối cùng sai.
Con số đẹp không xóa được vùng xám
Sau 2 vòng đầu, Ngoại hạng Anh đã ghi nhận 56 tình huống trọng yếu. Hội đồng đánh giá 84% quyết định ban đầu trên sân là chính xác, tỷ lệ này tăng lên 96% sau khi VAR được tính vào quá trình xử lý.
Một trong những sai sót VAR rõ nhất xảy ra cuối trận Aston Villa gặp Arsenal. Ian Maatsen phạm lỗi với Bruno Guimarães trong vòng cấm ở phút 90+8 nhưng Arsenal không được hưởng phạt đền. Cả 5 thành viên hội đồng đều cho rằng quyết định trên sân sai và VAR phải can thiệp.
Những tình huống đầu mùa đang làm lộ rõ ranh giới quan trọng. VAR được thiết kế với ngưỡng can thiệp cao, nên một quyết định của trọng tài có thể bị đánh giá là sai nhưng VAR vẫn được xem là đúng khi không sửa. Tuy nhiên, bàn thắng của Haaland lại thuộc nhóm khác, khi chính quá trình kiểm tra video bỏ sót một yếu tố quyết định.
Tranh cãi vì thế không nằm ở việc VAR có sửa được mọi sai lầm hay không. Vấn đề lớn hơn là người xem phải hiểu được lúc nào một sai sót được phép tồn tại, lúc nào VAR phải vào cuộc và liệu ngưỡng ấy có được áp dụng giống nhau từ trận này sang trận khác hay không.