Từ đầu tư đến quốc tịch: Đâu là những con đường hợp pháp?

Từ quyền cư trú thông qua đầu tư đến quốc tịch thứ hai, mỗi chương trình được xây dựng trên một cơ sở pháp lý, điều kiện và quy trình xét duyệt khác nhau. Hiểu đúng bản chất của các diện đầu tư là bước đầu tiên để nhà đầu tư phân biệt giữa một cơ hội đầu tư, quyền cư trú và quyền được cấp quốc tịch.

Những năm gần đây, quyền cư trú và quốc tịch thứ hai ngày càng được nhiều gia đình, doanh nhân quan tâm nhằm mở rộng cơ hội kinh doanh, giáo dục, quản lý tài sản và khả năng dịch chuyển quốc tế. Cùng với đó, các chương trình đầu tư định cư, đầu tư quốc tịch được quảng bá rộng rãi với những thông điệp như “không yêu cầu cư trú”, “xử lý nhanh” hay “hộ chiếu mạnh”. Tuy nhiên, đầu tư để có quyền cư trú và đầu tư để được xem xét cấp quốc tịch là hai cơ chế pháp lý khác nhau. Không phải mọi khoản đầu tư đều dẫn đến quốc tịch, và cũng không phải quốc gia nào cũng cho phép nhập tịch trực tiếp thông qua đầu tư.

Đầu tư định cư: Đầu tư để có quyền cư trú

Đầu tư Định cư (Residency by Investment - RBI) là một cơ chế pháp lý cho phép người nước ngoài đủ điều kiện đầu tư được xin quyền cư trú tại một quốc gia.

Tùy chương trình, nhà đầu tư có thể đáp ứng điều kiện thông qua bất động sản, doanh nghiệp, quỹ đầu tư, trái phiếu hoặc các hình thức được pháp luật nước sở tại cho phép. Khi được chấp thuận, nhà đầu tư và thành viên gia đình đủ điều kiện có thể nhận quyền cư trú với các quyền lợi tương ứng. Từ quyền cư trú, nhà đầu tư có thể tiến tới thường trú hoặc quốc tịch nếu đáp ứng các điều kiện riêng, như thời gian cư trú, hiện diện thực tế, ngôn ngữ, nhân thân và các yêu cầu khác của từng quốc gia.

Nói cách khác: Đầu tư → Quyền cư trú → Đáp ứng các điều kiện nhập tịch → Có thể nộp hồ sơ xin quốc tịch.

Đầu tư nhập tịch: Khi pháp luật cho phép đầu tư để được xem xét cấp quốc tịch

Đầu tư Nhập tịch (Citizenship by Investment - CBI) lại có bản chất khác.

Đây là cơ chế được một quốc gia thiết lập theo hiến pháp và luật pháp quốc tế, cho phép nhà đầu tư và thành viên gia đình đủ điều kiện được xem xét cấp quốc tịch thông qua khoản đầu tư hoặc đóng góp theo quy định. Hình thức có thể gồm đóng góp vào quỹ Chính phủ, đầu tư bất động sản, quỹ đầu tư hoặc các phương án được phê duyệt. Ứng viên vẫn phải trải qua quá trình thẩm định về nhân thân, nguồn tiền và các điều kiện pháp lý khác; quyết định cấp quốc tịch cuối cùng thuộc về cơ quan có thẩm quyền của quốc gia đó. Quốc tịch thứ hai có thể mở rộng khả năng di chuyển, kinh doanh, giáo dục và hoạch định tài sản. Tuy nhiên, quyền lợi và trách nhiệm của mỗi quốc tịch cần được đánh giá theo pháp luật và chính sách đang có hiệu lực, thay vì chỉ dựa vào những thông điệp quảng bá.

Không phải quốc gia nào cũng cho phép đầu tư trực tiếp để nhập tịch

Đây có lẽ là ranh giới quan trọng nhất đối với nhà đầu tư.

Mỗi quốc gia có quyền xác lập điều kiện nhập quốc tịch theo hệ thống pháp luật của mình. Một số quốc gia thiết lập chương trình CBI chính thức. Một số khác cho phép đầu tư để có quyền cư trú và sau nhiều năm, nhà đầu tư có thể xin nhập tịch nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện. Cũng có những quốc gia có các cơ chế nhập tịch đặc biệt dành cho cá nhân có đóng góp nổi bật, nhưng đó không đồng nghĩa với một chương trình CBI mở cho công chúng.

Trước một lời giới thiệu về quốc tịch thông qua đầu tư, câu hỏi quan trọng đầu tiên vì thế không nên là “cần đầu tư bao nhiêu?” hay “bao lâu có hộ chiếu?”, mà là:

Quốc gia đó có cơ sở pháp lý cho phép cấp quốc tịch theo chính lộ trình đang được giới thiệu hay không?

Pháp luật và chính sách định cư chính thức mới quyết định quyền lợi và nghĩa vụ

Nhà đầu tư cần nắm rõ các hình thức đầu tư cũng như  phân biệt giữa một đề xuất, một cuộc thảo luận chính sách và một quy định đã chính thức có hiệu lực.

Một tiêu đề trên truyền thông hoặc phát biểu chính trị không tự tạo ra hay chấm dứt một quyền pháp lý. Nhà đầu tư cần quay trở lại với luật, quy định và thông báo chính thức của cơ quan có thẩm quyền để xác định thay đổi nào thực sự đã có hiệu lực và ảnh hưởng đến mình như thế nào.

Đây cũng là lý do việc thẩm định pháp lý cần được thực hiện không chỉ trước khi tham gia chương trình mà còn trong suốt hành trình, đặc biệt đối với những lộ trình từ cư trú đến quốc tịch có thể kéo dài nhiều năm.

Vì sao cần một đánh giá pháp lý thận trọng?

Đối với nhà đầu tư, một đánh giá thận trọng cần trả lời được ít nhất ba vấn đề: điều gì đang được pháp luật quy định ở thời điểm hiện tại; cơ quan nào có thẩm quyền xét duyệt hồ sơ ; và nghĩa vụ/ trách nhiệm khi đầu tư là gì?

Theo ông Jean-François Harvey, Nhà sáng lập và Luật sư điều hành toàn cầu Harvey Law Group, việc đánh giá một chương trình cần bắt đầu từ bản chất pháp lý của quyền lợi được cấp, thay vì chỉ nhìn vào tên thương mại của chương trình hoặc những quyền lợi được nhấn mạnh trong quảng cáo.

Trong một thị trường có ngày càng nhiều thông tin, quảng cáo vẫn là một trong những cách để nhà đầu tư biết đến các lựa chọn mới. Những quảng cáo nên là điểm bắt đầu của quá trình tìm hiểu, không phải điểm kết thúc của quá trình thẩm định. Một thông tin có thể đúng, nhưng nếu đặt sai bối cảnh hoặc áp dụng sai giai đoạn, có thể dẫn đến cách hiểu khác về quyền lợi thực tế.