Cổ phiếu dầu khí: Bắt đáy thành “bắt dao rơi”, đầu tư 100 triệu đồng, lỗ ngay 30 triệu đồng

Khi giá dầu tăng phi mã, cổ phiếu dầu khí được đặt trọn niềm tin và hút dòng vốn rất lớn từ giới đầu tư chứng khoán. Tuy nhiên, bắt đáy đã thành bắt dao rơi, không lâu sau khi rót 100 triệu đồng, người mua lỗ ngay 30 triệu đồng.

Từ "bắt đáy" cổ phiếu dầu khí

Đã hơn nửa tháng kể từ khi Mỹ và Israrel tấn công Iran. Kể từ đó, giá dầu đã có hành trình tăng rất mạnh. Bắt đầu từ chưa tới 80 USD/thùng, giá dầu có thời điểm vượt mốc 120 USD/thùng, tương ứng đà tăng 50% trong thời gian rất ngắn. Tốc độ sinh lời của dầu vượt qua tất cả các hàng “nóng” khác như vàng, bạc, chứng khoán, tiền số.

Khi giá dầu tăng, doanh nghiệp dầu khí được cho là hưởng lợi lớn, từ đó thúc đẩy giá cổ phiếu đi lên thậm chí còn mạnh hơn giá dầu.

Trên bình diện quốc tế, cổ phiếu của các công ty dầu khí lớn đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục kể từ khi chiến tranh ở Iran bắt đầu và gây ra sự tăng giá lịch sử trên thị trường dầu khí toàn cầu.

Tổng giá trị thị trường của sáu “siêu tập đoàn” phương Tây niêm yết trên thị trường chứng khoán đã tăng hơn 130 tỷ đô la trong hai tuần kể từ các cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ và Israel vào Iran.

Cổ phiếu dầu khí được kỳ vọng tăng giá. Ảnh minh hoạ AI.

Theo công ty tư vấn Rystad Energy, các công ty dầu khí của Mỹ có thể kỳ vọng khoản lợi nhuận khổng lồ 63,4 tỷ đô la. Riêng biệt, các nhà phân tích tại Goldman Sachs dự đoán BP và Shell sẽ thu về tổng cộng 5 tỷ bảng Anh.

Giá trị của Shell đạt mức cao kỷ lục 190 tỷ bảng Anh trên Sở giao dịch chứng khoán Luân Đôn vào thứ Sáu, tăng khoảng 12% kể từ ngày 27/2, thời điểm ngay trước khi Mỹ và Isarel tấn công Iran.

Cổ phiếu của BP đã tăng hơn 12% kể từ cuối tháng 2, đạt giá trị vốn hóa thị trường là 82 tỷ bảng Anh, trong khi Total ghi nhận mức tăng khoảng 10% lên 176 tỷ euro (151 tỷ bảng Anh). ENI đã tăng khoảng 13% lên 67 tỷ euro.

Ở thị trường trong nước, kỳ vọng của nhà đầu tư với cổ phiếu họ dầu khí thậm chí còn mạnh mẽ hơn.

Sau khi chiến sự nổ ra, cổ phiếu PLX của Petrolimex tăng 11.700 đồng/CP, tương ứng 20,2% lên 69.500 đồng/CP trong ngày 4/3. Đây cũng là “đỉnh” của PLX trong năm Bính Ngọ 2026 tính tới thời điểm này, giúp vốn hóa thị trường Petrolimex có thêm 15.138 tỷ đồng.

4/3 cũng là thời điểm cổ phiếu GAS của PV GAS lập đỉnh trong năm Bính Ngọ ở mức 128.700 đồng/CP sau khi tăng 20.800 đồng/CP, tương đương 19,3% so với ngày 27/2,

Hàng loạt cổ phiếu họ dầu khí khác cũng đã ít nhiều trải qua vài phiên tăng trần có thể kể đến như PVT, PVD, PVC, BSR,…

Trong khi giá cổ phiếu của những ông lớn xăng dầu hàng đầu thế giới tăng từ 10% đến 12% thì ở thị trường Việt Nam, đà đi lên là gấp đôi.

Thành "bắt dao rơi"

Tuy nhiên, ít nhà đầu tư hay môi giới nào có thể nghĩ được kịch bản tồi tệ như hiện nay. Giá cổ phiếu dầu khí nhanh chóng đảo chiều rơi mạnh dù giá dầu vẫn kiên định trên mốc 100 USD/thùng. Pha bắt đáy lịch sử đã trở thành “bắt dao rơi” đầy cay đắng.

Bắt dao rơi (Falling Knife) là một thuật ngữ lóng trong thị trường tài chính chỉ hành động mua vào khi giá cổ phiếu đang trong xu hướng giảm rất mạnh và nhanh. Nếu bắt đúng cách, nhà đầu tư có thể sở hữu món hời; nhưng ngược lại, "đứt tay" là điều đương nhiên.

PLX “bay” cao nhất thì cũng rơi rất sâu. Sau khi lập đỉnh ngày 4/3, PLX trải qua 4 phiên giảm sàn. Trong ngày hôm nay (16/3), PLX có nhiều thời điểm giao dịch ở mức giá “xanh lơ” nhưng rất may mắn, tới kết phiên, cổ phiếu chuyển sang được màu đỏ khi giảm 1.700 đồng/CP, tương đương 3,51% xuống 46.700 đồng/CP. Đây là mức giá thậm chí còn thấp hơn cả ngày 27/2 (57.800 đồng/CP).

Như vậy, so với đỉnh thiết lập ngày 4/3, thị giá PLX đã giảm 22.800 đồng/CP, tương đương 32,8%. Như vậy, những ai “đu đỉnh” PLX đã mất ngay 32,8% giá trị danh mục chỉ sau 8 phiên giao dịch. Hay nói cách khác, đầu tư 100 triệu đồng vào PLX ở “đỉnh”, người mua lỗ ngay 32,8 triệu đồng.

PLX kết thúc ngày giao dịch 16/3 ở mốc 46.700 đồng/CP. Ảnh chụp màn hình: TradingView

GAS cũng có cú rơi đầy đau thương cho nhà đầu tư. Giống như PLX, trong phiên giao dịch 16/3, GAS có nhiều thời điểm chìm trong sắc xanh lơ nhưng may mắn cuối phiên “chỉ” giảm 3.900 đồng/CP, tương đương 4,25% xuống 87.900 đồng/CP.

GAS có cú rơi 4,25%. Ảnh chụp màn hình: TradingView

So với đỉnh thiết lập trong ngày 4/3, PLX đã giảm 40.800 đồng/CP, tương đương 31,7%. Vốn hóa thị trường Petrolimex bị “thổi bay” 98.448 tỷ đồng.

Đa số các cổ phiếu dầu khí còn lại khác đều có kịch bản tương tự. Tuy nhiên, đà giảm so với đỉnh khiêm tốn hơn một chút (nhưng vẫn rất cao) khi đạt trên 20%.

Vì sao nên nỗi?

Một trong những ngộ nhận phổ biến nhất của nhà đầu tư là cho rằng giá dầu tăng thì toàn bộ doanh nghiệp dầu khí sẽ hưởng lợi ngay lập tức.

Trên thực tế, ngành dầu khí là một chuỗi giá trị rất dài, từ khai thác, vận chuyển, chế biến cho đến phân phối bán lẻ, và mỗi mắt xích lại phản ứng với biến động giá dầu theo những cách hoàn toàn khác nhau.

Ví dụ điển hình là Petrolimex với mã cổ phiếu PLX. Đây chủ yếu là doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, hoạt động giống một nhà phân phối hơn là một công ty khai thác năng lượng.

Biên lợi nhuận của họ được quản lý khá chặt theo cơ chế điều hành giá xăng dầu trong nước, vì vậy khi giá dầu thế giới tăng, doanh thu có thể tăng theo nhưng lợi nhuận biên chưa chắc đã mở rộng tương ứng. Thậm chí trong một số giai đoạn, biến động giá mạnh còn khiến doanh nghiệp chịu rủi ro tồn kho hoặc chi phí tài chính cao hơn.

Trường hợp của PV Gas với cổ phiếu GAS cũng tương tự. Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp này phụ thuộc nhiều vào các hợp đồng cung cấp khí dài hạn với cơ chế giá được neo theo công thức riêng, thường có độ trễ so với biến động của dầu thô.

Điều đó có nghĩa là giá dầu tăng mạnh trong vài tuần hay vài tháng chưa chắc đã phản ánh ngay vào lợi nhuận của doanh nghiệp. Trong khi đó, các công ty dịch vụ dầu khí như khoan hay vận tải lại phụ thuộc vào chu kỳ đầu tư của các tập đoàn năng lượng.

Chỉ khi giá dầu duy trì ở mức cao đủ lâu, các dự án khai thác mới được phê duyệt và nhu cầu dịch vụ mới tăng lên. Vì vậy, từ lúc giá dầu tăng đến khi lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện có thể mất cả năm, thậm chí lâu hơn.

Vấn đề nằm ở chỗ thị trường chứng khoán thường phản ứng theo kỳ vọng hơn là theo kết quả thực tế. Khi giá dầu vượt mốc tâm lý như 100 USD/thùng, nhiều nhà đầu tư lập tức tưởng tượng ra viễn cảnh lợi nhuận ngành dầu khí bùng nổ và đẩy giá cổ phiếu lên rất nhanh.

Nhưng khi nhìn lại cấu trúc kinh doanh của từng doanh nghiệp, người ta mới nhận ra rằng lợi nhuận không thể tăng ngay lập tức như kỳ vọng ban đầu. Và khoảnh khắc thị trường “tỉnh giấc” đó chính là lúc giá cổ phiếu bắt đầu điều chỉnh mạnh.