Vụ phóng Artemis II từng xé toạc tầng điện ly, làm lệch cả GPS toàn cầu

Nghiên cứu mới ngày 6/11 cho thấy vụ phóng Artemis II đã tạo ba đợt nhiễu loạn trên tầng điện ly, mạnh hơn mọi vụ phóng trước đây và làm GPS lệch vài mét.

Ngày 1/4/2026, sứ mệnh Artemis II đưa các phi hành gia gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen bay 9 ngày quanh Mặt Trăng rồi trở về. Đây là sứ mệnh có người lái đầu tiên tới Mặt Trăng kể từ Apollo.

Nhóm nghiên cứu từ Đại học Quốc gia Cheng Kung (Đài Loan) phát hiện ba đợt nhiễu loạn: lúc cất cánh, lúc đốt tầng trên và sau hơn 24 giờ. Lần đốt nâng điểm viễn địa tạo vệt electron xáo trộn dài 5.000 km từ Great Plains tới Đại Tây Dương. Đây là lần đầu một sứ mệnh tạo ba đợt nhiễu loạn trên cùng khu vực.

GPS lệch vài mét vì khí thải tên lửa Artemis II.

Tầng điện ly ở độ cao khoảng 80-640 km, là nơi tín hiệu GPS đi qua. Nhóm đã phân tích dữ liệu từ hơn 3.500 trạm mặt đất ở Mỹ, nhận tín hiệu GPS, GLONASS và Galileo, và ghi nhận sai số vài mét. Tác giả Charles Lin cho biết sai số đó đủ khiến xe tự lái chuyển làn và ảnh hưởng tới drone.

Đáng chú ý, lần đốt đầu của SLS mạnh hơn khoảng 80 lần lần thứ hai và 318 lần lần thứ ba, nhưng các lần đốt sau lại gây xáo trộn mạnh hơn. Artemis II không đục lỗ vật lý, mà khí thải tạm thời làm thay đổi nồng độ hạt tích điện, tạo “lỗ điện ly”. Nhóm không ghi nhận sự cố GPS diện rộng, nhưng cảnh báo vấn đề có thể xuất hiện trong các vụ phóng tương lai.

Năm 2017, Falcon 9 của SpaceX từng tạo lỗ dài 900km trên tầng điện ly. Nhóm nghiên cứu cho rằng các vụ phóng lớn tới Mặt Trăng và Sao Hỏa sẽ trở thành nguồn thời tiết vũ trụ nhân tạo có thể lặp lại, với tác động có thể lớn hơn nhiều.