Nữ thủ khoa đại học vỡ mộng khi làm streamer toàn thời gian

Làn sóng sinh viên tham gia livestream đang bùng nổ mạnh mẽ tại Trung Quốc nhằm tìm kiếm thu nhập khủng. Tuy nhiên đằng sau hào quang ảo là những áp lực tâm lý nặng nề cùng sự đánh đổi sức khỏe nghiêm trọng.

Tham vọng đổi đời nhờ nền tảng trực tuyến

Câu chuyện của Wu Xiao là minh chứng điển hình cho trào lưu này. Khi đang là sinh viên năm thứ ba đại học, cô đã quyết định gia nhập đội ngũ những người phát trực tiếp (streamer) đang ngày càng đông đảo. Dù lịch học vô cùng dày đặc, cô gái trẻ vẫn duy trì thói quen thức dậy lúc 4 giờ 30 phút sáng mỗi ngày. Cô dành hàng giờ liền để trò chuyện với người hâm mộ về thế giới giải trí đầy màu sắc. Nỗ lực phi thường đó giúp cô vừa tốt nghiệp thủ khoa năm 2025, vừa sở hữu một lượng người theo dõi trung thành. Tuy nhiên, đằng sau hình ảnh cô sinh viên luôn vui vẻ tràn đầy năng lượng trên màn hình là một thực tế khắc nghiệt hơn nhiều. Wu thừa nhận bản thân phải đối mặt với căng thẳng triền miên cùng nỗi lo âu về sự bất ổn của công việc.

Trái: Wu (bên trái) trên livestream; Phải: Wu tại buổi bảo vệ luận văn cử nhân. Sina.

Hiện tượng sinh viên làm streamer đã chiếm lĩnh thị phần đáng kể trong lượng khán giả trực tuyến khổng lồ tại Trung Quốc. Qin Guang, giám đốc vận hành tại một mạng đa kênh (MCN), cho biết nhóm đối tượng này đặc biệt thu hút người xem ở độ tuổi 30. Khán giả tìm đến các kênh này vì muốn tìm lại những ký ức thanh xuân tươi đẹp thời đại học. Để tận dụng nhu cầu đó, giới trẻ đổ xô mở kênh riêng trên các nền tảng như Douyin. Các công ty quản lý cũng ráo riết lùng sục mạng xã hội để tìm kiếm những gương mặt tiềm năng với tiêu chí "ngây thơ ngọt ngào" hay "tích cực nâng cao tinh thần".

Động lực tài chính là yếu tố then chốt thúc đẩy làn sóng này. Một nghiên cứu năm 2025 tại Đại học Hồ Châu chỉ ra rằng khoảng 30% đến 40% sinh viên tham gia livestream chủ yếu vì mục đích kiếm tiền. Lin Siying, một sinh viên năm hai tại Bắc Kinh, coi đây là công việc bán thời gian để trang trải cuộc sống. Cô chia sẻ rằng áp lực tìm việc sau tốt nghiệp ngày càng lớn khiến livestream trở thành cứu cánh tài chính. Thậm chí nhiều sinh viên còn có tư tưởng bỏ bê việc học để chạy theo giấc mơ làm giàu nhanh chóng trên mạng.

Tuy nhiên thực tế không hề màu hồng như những lời đồn đại. Trong năm đầu tiên, thu nhập của Lin thậm chí không đủ để chi trả khoản tiền thuê nhà hơn 1.500 nhân dân tệ mỗi tháng. Cô buộc phải trả phòng để chuyển vào ký túc xá sống cùng bạn học. Tại đây, những mâu thuẫn bắt đầu nảy sinh. Việc livestream trong không gian chung đã gây ra nhiều phiền toái về tiếng ồn hay quyền riêng tư. Các trường đại học trên khắp cả nước đã ghi nhận số lượng đơn khiếu nại gia tăng chóng mặt. Một số cơ sở giáo dục như Học viện Âm nhạc thuộc Đại học Giang Hán đã phải ban hành lệnh cấm hành vi livestream trong ký túc xá để đảm bảo môi trường học tập.

Những hệ lụy đau lòng đằng sau màn hình

Các chuyên gia cảnh báo rằng những streamer chạy theo lợi nhuận rất dễ rơi vào bẫy "vòng lặp lưu lượng truy cập". Việc khao khát lượt xem cùng sự công nhận ảo tạo ra một dạng phụ thuộc kỹ thuật số nguy hiểm. Điều này không chỉ gây kiệt sức mãn tính mà còn thôi thúc họ thực hiện các hành vi tiêu cực như khiêu khích hay quấy rối người khác để câu kéo sự chú ý. Đối với những người chọn sống riêng như Wu Xiao, sự cô lập xã hội là một cái giá đắt khác. Cô chia sẻ rằng sự im lặng bao trùm sau khi tắt máy quay trở nên đáng sợ vô cùng.

Dù Wu Xiao luôn cố gắng duy trì hình ảnh tích cực nhưng cô không thể phủ nhận những tổn thương tinh thần sâu sắc. Trong suốt năm 2024, cô thường xuyên bị choáng ngợp bởi những cơn hoảng loạn hay chóng mặt không thể kiểm soát trước mỗi giờ lên sóng. Có những ngày làm việc cật lực nhưng cô chỉ kiếm được vỏn vẹn 5 nhân dân tệ. Dù hiện tại thu nhập đã ổn định hơn nhưng nỗi ám ảnh về sự sụt giảm người xem vẫn luôn thường trực. Cô ví mình như một "thú cưng kỹ thuật số" được quan sát từ xa, nơi người xem trả tiền để mua giá trị cảm xúc.

Một góc livestream của Wu. Sina.

Bên cạnh áp lực công việc là định kiến xã hội nặng nề. Tại Trung Quốc, nghề livestream vẫn bị nhiều người coi là công việc không ổn định hoặc thiếu đứng đắn. Wu từng phải giấu cha mẹ và mất nhiều thời gian để thuyết phục họ chấp nhận con đường cô chọn. Cô cũng thường xuyên nhận được tin nhắn từ những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn lo lắng về việc bị lộ danh tính khi làm nghề này. Những rào cản vô hình đó khiến gánh nặng tâm lý trên vai các sinh viên trẻ càng thêm trĩu nặng.

Sức khỏe thể chất của các streamer cũng bị bào mòn nghiêm trọng theo thời gian. Wu Xiao hiện phải livestream liên tục từ sáu đến bảy tiếng mỗi ngày. Kết thúc mỗi buổi làm việc, cô phải uống một nắm thuốc các loại để bảo vệ cổ họng. Dù đã thử chuyển sang công việc văn phòng ổn định tại một công ty ô tô nhưng cô lại bỏ cuộc chỉ sau một tháng để quay về với nghề cũ. Giờ đây cô kiếm đủ tiền để sinh tồn nhưng luôn sống trong lo âu về tương lai khi thu nhập sụt giảm. Câu chuyện của Wu hay Lin là lời cảnh tỉnh cho những ai đang ảo tưởng về việc kiếm tiền dễ dàng trên mạng xã hội. Ngành công nghiệp này vận hành dựa trên tuổi trẻ nhưng khi hào quang vụt tắt, tấm bằng đại học cùng kiến thức thực tế mới là điểm tựa vững chắc nhất cho tương lai.

Theo: t/h