Vì sao Everest thành tử địa lộ thiên suốt 70 năm?

Tháng 6, Ấn Độ triển khai kế hoạch hồi hương thi thể "Giày xanh" sau 30 năm nằm lại trên đỉnh Everest, cho thấy những rào cản khi đưa các nhà leo núi tử nạn trở về.

Vì sao Everest thành tử địa lộ thiên suốt 70 năm?

Tháng 6, Ấn Độ triển khai kế hoạch hồi hương thi thể "Giày xanh" sau 30 năm nằm lại trên đỉnh Everest, cho thấy những rào cản khi đưa các nhà leo núi tử nạn trở về.

Suốt nhiều thập kỷ, vận động viên leo núi từ khắp nơi trên thế giới đã mạo hiểm mạng sống để chinh phục Everest. Nhiều người thành công chạm đến "nóc nhà thế giới" và trở về an toàn, không ít người mãi mãi nằm lại. Thi thể của họ rải rác trên khắp các triền dốc của ngọn núi cao nhất hành tinh.

Kể từ khi con người lần đầu tiên chinh phục đỉnh Everest vào năm 1953, ngọn núi cao nhất hành tinh đã ghi nhận hàng trăm trường hợp tử vong. Theo dữ liệu từ Himalayan Database, trang web chuyên ghi nhận các chuyến leo núi tại vùng Himalaya thuộc Nepal, tính đến đầu mùa leo núi năm 2026, ít nhất 344 người đã thiệt mạng tại Everest.

Bà Billi Bierling, Giám đốc tổ chức, cho biết có 232 trường hợp tử vong xảy ra ở sườn phía Nepal, số còn lại thuộc phía Tây Tạng. Bà lưu ý những con số này vẫn chưa phải là thống kê đầy đủ nhất. Do đặc thù địa hình và thời tiết, phần lớn thi thể vẫn nằm lại tại các triền dốc ở độ cao hơn 8.000 m.

Thi thể ''Giày xanh" nằm trong một hang đá ở độ cao 8.500 m trên tuyến đường lên đỉnh. Ảnh: The Independent

Hầu hết thi thể trên Everest không thể đưa về do các chiến dịch tìm kiếm nguy hiểm và tốn kém. Giới chuyên gia cho rằng quy trình hồi hương thi thể gian khổ không kém gì hành trình chinh phục đỉnh, khó hơn cứu sống một người gặp nạn. Nhiều nạn nhân nằm lại ở "vùng tử thần" trên độ cao 8.000 m, nơi lượng oxy thấp đến mức ngay cả việc di chuyển cơ bản cũng gây kiệt sức. Qua năm tháng, các thi thể đều bị chôn vùi dưới các lớp tuyết và băng cứng.

Ông Alan Arnette, nhà leo núi đồng thời là người ghi chép lịch sử về Everest, cho biết một ca đưa thi thể xuống cần đội ngũ tối thiểu 6-10 người và quy trình hậu cần cực kỳ phức tạp. Các nhân viên cứu hộ phải di chuyển qua những đoạn dốc kỹ thuật hiểm trở trong khi vác theo một thi thể, tất cả diễn ra trong môi trường giới hạn tối đa thể lực của con người.

Tháng 6, Lực lượng Cảnh sát Biên phòng Ấn Độ - Tây Tạng (ITBP) triển khai chiến dịch đưa thi thể "Green Boots" (Giày xanh) trở về sau 30 năm nằm lại trên đỉnh núi phủ tuyết. Chiến dịch được lên kế hoạch thực hiện trong mùa leo núi tháng 6-9. ITBP đang tìm kiếm một đội ngũ cứu hộ có kinh nghiệm tham gia chiến dịch, phối hợp với chính quyền Trung Quốc để di chuyển thi thể từ Tây Tạng sang Nepal rồi về Ấn Độ.

Chiến dịch hồi hương "Giày xanh" được đánh giá khó khăn vì thi thể nằm ở phía bắc Everest, gần tuyến đường giữa bậc thang thứ nhất và thứ hai (First Step and Second Step), hai vách đá nằm trong "vùng tử thần" trên Everest. Sau 30 năm, thi thể của Green Boots đã "hóa thạch" và dính chặt vào núi.

"Đội cứu hộ sẽ phải dùng rìu phá băng để tách thi thể ra khỏi sườn núi đóng băng, quá trình này sẽ rất khắc nghiệt", ông Arnette nói thêm.

Đội cứu hộ phải tiếp tục đưa thi thể qua bậc vách thứ hai, một vách đá cao 30 m gắn thang nhôm. Việc leo vách đá thẳng đứng ở độ cao trên 8.500 m, trong trang phục bảo hộ cồng kềnh, găng tay dày và bình dưỡng khí là một thử thách cực hạn.

Rào cản thủ tục và vận chuyển tại khu vực thuộc bên Trung Quốc kiểm soát cũng là bài toán khó. Khác với Nepal, việc dùng trực thăng cứu hộ tại vùng Tây Tạng bị hạn chế nghiêm ngặt về mặt cấp phép, trực thăng cũng không thể bay đến độ cao của vách đá này.

Chiến dịch đòi hỏi nguồn lực lớn về nhân sự, oxy, dây thừng chuyên dụng với chi phí ước tính dao động từ 100.000 đến 150.000 USD.

Cứu hộ bằng trực thăng tại Everest. Ảnh: The Times

Việc tác động vào thi thể còn chạm đến đức tin tôn giáo. Nhiều người tham gia hỗ trợ chiến dịch là người dân Tây Tạng theo đạo Phật. Ông Arnette chỉ ra rằng việc dùng rìu phá băng tác động lên thi thể có thể bị coi là phạm vào điều cấm kỵ của Phật giáo địa phương về việc tôn trọng người chết, vô tình xung đột với mục tiêu nhân văn ban đầu của ITBP.

Trong quá khứ, nhiều kế hoạch đưa thi thể trở về từng phải hủy bỏ. Năm 2010, một dự án đưa các thi thể ở sườn phía nam xuống núi đã bị dừng lại theo nguyện vọng của gia đình các nạn nhân, những người muốn người thân của mình được yên nghỉ nơi họ đã ngã xuống.

Everest còn có những "người ở lại" nổi tiếng khác. Thi thể của nữ vận động viên người Mỹ Francys Arsentiev, được mệnh danh là "Người đẹp ngủ trong rừng", từng nằm nhiều năm gần sườn đông bắc trước khi được chuyển đi. Di cốt của nhà leo núi người Anh George Mallory được tìm thấy vào năm 1999, 75 năm sau khi ông mất tích vào năm 1924. Dù xác định được danh tính nhờ bảng tên trên quần áo, người ta vẫn quyết định để ông yên nghỉ tại ngọn núi này.