Vòng xoáy bạo lực ở Mexico khi trùm ma túy El Mencho bị tiêu diệt

Trùm ma túy El Mencho bị tiêu diệt châm ngòi làn sóng bạo lực lan rộng ở Mexico, làm dấy lên nguy cơ nội chiến băng đảng và hỗn loạn an ninh khó lường.

Quân đội Mexico ngày 22/2 mở chiến dịch ở thị trấn Tapalpa, bang Jalisco, để bắt Nemesio Ruben Oseguera Cervantes, còn gọi là El Mencho, thủ lĩnh băng đảng Jalisco New Generation Cartel (CJNG). El Mencho trọng thương khi đặc nhiệm Mexico đột kích nhà ông trùm và đấu súng với các thành viên CJNG, sau đó chết khi được chuyển bằng máy bay tới Mexico City cấp cứu.

Truyền thông Mỹ mô tả El Mencho là trùm ma túy quyền lực nhất Mexico, còn CJNG là một trong những tổ chức bạo lực nhất quốc gia châu Mỹ. Việc El Mencho bị tiêu diệt sẽ dẫn đến làn sóng trả thù, nguy cơ đẩy Mexico vào vòng xoáy bạo lực.

David Mora, nhà phân tích tại tổ chức chuyên nghiên cứu về xung đột ICG, trụ sở Bỉ, nhận định chính phủ Mexico khó tránh khỏi một giai đoạn rối ren sau khi hạ được một trùm tội phạm. Những tình huống tương tự trước đó từng châm ngòi xung đột giữa chính phủ Mexico và các băng đảng, cũng như giữa những phe phái tranh giành quyền lực trong tổ chức vừa bị mất thủ lĩnh.

CJNG ngày 22/2 đã tấn công nhằm vào lực lượng an ninh Mexico ở Jalisco và ít nhất 20 bang khác để đáp trả, khiến nhiều khu vực rơi vào hỗn loạn. Giới chức Mexico cho biết ít nhất 62 người đã thiệt mạng, trong đó có 25 lính vệ binh quốc gia, 70 người bị bắt.

Vệ binh Quốc gia Mexico đứng gác tại thủ đô Mexico City ngày 22/2. Ảnh: AFP

Vanda Felbab-Brown, chuyên gia về các nhóm vũ trang phi nhà nước tại Viện Brookings, cho biết CJNG gợi nhớ những gì xảy ra năm 2019, khi chính phủ Mexico tìm cách bắt Ovidio Guzman Lopez, con trai ông trùm El Chapo của băng đảng Sinaloa, tại thành trì Culiacan, bang Sinaloa.

Chỉ trong vài giờ, các tay súng băng Sinaloa đã làm tê liệt Culiacan, tấn công trực diện lực lượng an ninh và buộc chính phủ phải thả người này.

"CJNG cũng đang phô diễn sức mạnh, trả đũa và thị uy nhằm vào chính phủ Mexico", bà Felbab-Brown nói với USA Today. "Họ muốn chính phủ Mexico phải trả giá vì đã giết El Mencho".

Theo bà Felbab-Brown, tình trạng bạo lực hiện tại lớn cả về phạm vi lẫn quy mô, nhưng khả năng cao sẽ lắng xuống trong vài ngày hoặc vài tuần. Tuy nhiên, khi làn sóng tức thời này qua đi, tình trạng bạo lực có thể tiếp tục bùng phát giữa các phe phái trong CJNG và giữa băng nhóm này với các đối thủ.

"Giai đoạn đó có thể phức tạp và kéo dài hơn nhiều", Felbab-Brown nhận định.

CJNG bắt nguồn từ Milenio, băng đảng ma túy tan rã vì đấu đá nội bộ giai đoạn 2008-2009. El Mencho đã tập hợp lực lượng, dần chiếm ưu thế rồi tách riêng, đưa CJNG thành tổ chức hùng mạnh. Nhóm tội phạm thống trị thủ phủ Guadalajara cùng nhiều khu vực ở Jalisco, cùng các bang khác như Colima và Michoacan.

Mỹ ước tính CJNG có khoảng 15.000-20.000 thành viên, thu về hàng tỷ USD mỗi năm. Hoạt động tội phạm của nhóm bao gồm buôn bán ma túy, tống tiền, trộm cắp nhiên liệu, bắt cóc, khai thác gỗ và khoáng sản trái phép, đưa người di cư vượt biên trái phép.

"CJNG là một trong những trường hợp trỗi dậy nhanh nhất lịch sử tội phạm có tổ chức", Alberto Capella, cựu lãnh đạo an ninh tại thành phố biên giới Tijuana, bang Baja California, nói với WSJ.

Giới phân tích an ninh đều dự báo CJNG có đấu đá nội bộ kéo theo bạo lực, quy luật quen thuộc của tội phạm có tổ chức tại Mexico mỗi khi ghế thủ lĩnh bỏ trống.

"Chúng ta đã thấy điều này, từ Guerrero cho đến Sinaloa", cây viết John Holman của Al Jazeera nói, nhắc tới những địa bàn băng đảng ma túy lớn khác ở Mexico. Cuộc nội chiến của băng đảng Sinaloa ở bang cùng tên đã kéo dài hơn một năm, khiến hơn 2.000 người thiệt mạng, 3.000 người mất tích, khả năng cao bị bắt cóc và sát hại.

Các bang xảy ra bạo lực ở Mexico sau khi trùm ma túy El Mencho bị tiêu diệt. Đồ họa: WSJ

Một số nhà phân tích cảnh báo các nhóm buôn ma túy khác sẽ tìm cách tận dụng cơ hội trỗi dậy, khi chính phủ Mexico đã cho thấy họ đang nhắm trực diện vào CJNG. Nguy cơ bùng phát chiến tranh giữa các băng đảng ở Jalisco tiềm ẩn nhiều hệ lụy, do CJNG kiểm soát nhiều khu vực ở Mexico.

Eduardo Guerrero, chuyên gia tư vấn an ninh hàng đầu tại Mexico City, cho rằng một cuộc nội chiến ma túy ở miền tây Mexico có thể làm đảo lộn công tác an ninh cho FIFA World Cup 2026 vào tháng 6, khi giải đấu được tổ chức tại Mexico, Mỹ và Canada. Guadalajara là một trong những địa điểm tổ chức các trận đấu của World Cup.

Tình trạng hoảng loạn bùng phát tại sân bay quốc tế Guadalajara hôm 23/2. Video trên mạng xã hội cho thấy nhân viên và hành khách vội vã rời khỏi nhà ga. Tuy nhiên, ban quản lý sân bay và chính phủ liên bang Mexico khẳng định sân bay vẫn hoạt động bình thường và không có nguy cơ đối với hành khách.

Hàng loạt buổi hòa nhạc và trận bóng đá bị hủy, nhiều chuyến bay phải chuyển hướng, ít nhất một cảng biển tạm dừng hoạt động. Một số bang cho học sinh nghỉ học.

"Điều đó đồng nghĩa Mexico đối mặt thêm thách thức", Holman nhận định. "Ở thời điểm hiện tại, diệt El Mencho là chiến thắng của chính phủ Mexico, nhưng trong vài tuần hoặc vài tháng tới, nó có thể trở thành rắc rối lớn hơn".

Một xe buýt bị đốt tại thành phố Zapopan, bang Jalisco, Mexico ngày 22/2. Ảnh: AFP

Với người dân Mexico, sự sụp đổ của một trùm ma túy có thể kéo theo làn sóng tống tiền và cưỡng ép tuyển mộ, khi các nhóm nhỏ trong CJNG tranh giành nguồn lực.

"Bầu không khí sợ hãi vẫn bao trùm xã hội", một cư dân tại Zitacuaro, bang Michoacan, chia sẻ. "Đó là khi bạn nhận ra các tổ chức tội phạm mạnh đến mức có thể làm tê liệt cả một thành phố trong vài phút. Mọi dịch vụ thiết yếu đều bị gián đoạn, như khám bệnh, mua thực phẩm, đặt đồ ăn. Tất cả trở thành hỗn loạn".

Bị ám sát hụt, cảnh sát trưởng hóa 'người dơi' báo thù trùm ma túy Mexico

Sáu năm sau vụ ám sát hụt do trùm ma túy 'El Mencho' đứng sau, Bộ trưởng An ninh Mexico Omar García Harfuch đã chỉ huy chiến dịch tiêu diệt chính kẻ...

Bấm xem >>