Vì sao Iran mua tiêm kích Su-30SM2 đã qua sử dụng từ Nga?

Sau khi Iran xác nhận đã đặt mua 12 tiêm kích Su-30SM2 của Nga, giới quan sát nhanh chóng đặt câu hỏi về mức độ thay đổi mà dòng máy bay này có thể mang lại cho Không quân Iran khi dự kiến được bàn giao từ giữa năm 2027.

Mặc dù vẫn có khả năng số máy bay Su-30SM2 sẽ được phân bổ cho Hải quân Iran hoặc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), nhiều đánh giá cho rằng điểm đến hợp lý nhất vẫn là Không quân Iran, lực lượng đang vận hành một trong những phi đội chiến đấu già cỗi nhất khu vực.

Máy bay chiến đấu Su-30SM2 của Hải quân Nga thuộc lô sản xuất đầu tiên vào đầu năm 2022. (Nguồn: MW)

Su-30SM2 là phiên bản hiện đại hóa sâu của dòng Su-30, chính thức được đưa vào biên chế Nga từ đầu năm 2022. Hiện loại máy bay này đang phục vụ trong Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga, Hải quân Nga và Không quân Belarus. So với các biến thể Su-30 đời đầu xuất hiện từ những năm 1990, Su-30SM2 sở hữu năng lực tác chiến thuộc thế hệ 4+ với nhiều cải tiến đáng kể.

Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của Su-30SM2 là thiết kế hai chỗ ngồi. Cả phi công và sĩ quan điều khiển vũ khí đều có thể tham gia trực tiếp vào quá trình tác chiến. Ý tưởng này bắt nguồn từ yêu cầu xây dựng một máy bay có khả năng chỉ huy và điều phối các nhóm chiến đấu hoạt động ở khoảng cách xa.

Trong khi phi công tập trung điều khiển máy bay, thành viên còn lại sẽ phụ trách cảm biến, vũ khí và liên lạc. Điều đó cho phép Su-30SM2 không chỉ đóng vai trò tiêm kích mà còn hoạt động như một trung tâm chỉ huy trên không quy mô nhỏ, hỗ trợ điều phối các máy bay khác trong khu vực chiến đấu.

Đối với Iran, đây có thể là một lợi thế đáng kể. Ngay cả với số lượng hạn chế, Su-30SM2 vẫn có thể đóng vai trò "bội số sức mạnh", giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các phi đội tiêm kích cũ.

Su-30SM2 cũng được xem là bước tiến lớn về công nghệ khi được trang bị động cơ AL-41F-1S, loại động cơ đang sử dụng trên tiêm kích Su-35. Hệ thống này giúp cải thiện đáng kể lực đẩy, khả năng tăng tốc, hiệu quả tác chiến và giảm chi phí vận hành cũng như bảo dưỡng.

Nguồn năng lượng lớn hơn còn tạo điều kiện cho việc tích hợp các hệ thống điện tử hàng không, cảm biến và tác chiến điện tử hiện đại hơn. Điều này giúp Su-30SM2 có tiềm năng tiếp tục nâng cấp trong tương lai.

Nhiều chuyên gia xem Su-30SM2 như phiên bản hai chỗ ngồi của Su-35. Máy bay kết hợp được tầm hoạt động xa, tải trọng vũ khí lớn, khả năng cơ động cao và hệ thống cảm biến mạnh trong một nền tảng duy nhất. Đây là sự kết hợp mà không nhiều tiêm kích trên thế giới hiện nay có thể đạt được.

Khác với những tiêm kích truyền thống chỉ tập trung vào không chiến hoặc tấn công mặt đất, Su-30SM2 được thiết kế để thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ. Trong các chuyến bay tầm xa, sĩ quan hệ thống vũ khí ở khoang sau có thể theo dõi tình hình chiến trường, quản lý liên kết dữ liệu, phối hợp với lực lượng mặt đất và hỗ trợ phân bổ mục tiêu cho các máy bay khác.

Đặc điểm này đặc biệt phù hợp với những khu vực rộng lớn như Trung Đông hay Ấn Độ Dương, nơi khoảng cách tác chiến thường rất xa.

Một ưu thế đáng chú ý khác của Su-30SM2 là tầm hoạt động. Máy bay có khả năng hoạt động ở khoảng cách lớn hơn đáng kể so với hầu hết các tiêm kích đang phục vụ trong khu vực Trung Đông, bao gồm cả những chiếc F-14 mà Iran vẫn duy trì hoạt động.

Khả năng mang tải trọng lớn cũng cho phép Su-30SM2 sử dụng các loại tên lửa không đối không tầm xa như R-37M với tầm bắn lên tới 350 km. Loại vũ khí này có thể tạo ra mối đe dọa đối với các mục tiêu giá trị cao như máy bay tiếp dầu hay máy bay chỉ huy cảnh báo sớm, từ đó làm phức tạp đáng kể các kế hoạch tác chiến của đối phương.

Dù vậy, Su-35 vẫn được đánh giá nhỉnh hơn đôi chút về hiệu suất tổng thể. Do được thiết kế muộn hơn, nhiều công nghệ tiên tiến của Su-35 được tích hợp ngay từ đầu thay vì bổ sung qua các gói nâng cấp như trên Su-30SM2. Điều này giúp Su-35 nhẹ hơn, đơn giản hơn về mặt kỹ thuật và có hiệu quả tác chiến cao hơn ở một số lĩnh vực.

Nhiều đánh giá cho rằng Su-30SM2 có thể đạt khoảng 85-95% năng lực của Su-35, trong khi vẫn duy trì ưu thế về khả năng điều phối tác chiến nhờ phi hành đoàn hai người và có chi phí vận hành thấp hơn. Điều đó khiến Su-30SM2 trở thành lựa chọn có hiệu quả chi phí rất cao, đặc biệt trong các nhiệm vụ tấn công tầm xa, chỉ huy kiểm soát và phối hợp tác chiến.

Mặc dù cả Su-30SM2 và Su-35 đều chưa đạt tới trình độ công nghệ của những dòng tiêm kích tiên tiến nhất Trung Quốc như J-16 hoặc J-20 trong một số lĩnh vực như cảm biến, điện tử hàng không hay vật liệu composite, việc Iran đưa các dòng máy bay Nga này vào biên chế vẫn được xem là bước nhảy vọt lớn về năng lực không quân.