Toàn cảnh chiến dịch Mỹ đột kích Venezuela và hậu quả cho đến lúc này

Châu Mỹ Latin rúng động sau vụ quân đội Mỹ bất ngờ đột kích Venezuela và bắt giữ Tổng thống nước này Maduro cùng vợ rồi đưa sang Mỹ. Lãnh đạo Mỹ cho biết, lực lượng tham gia chiến dịch này đã diễn tập kỹ càng trong nhiều tháng.

Trong một cuộc tấn công quân sự chớp nhoáng, Mỹ đã bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và phu nhân, Cilia Flores, và đưa họ ra khỏi đất nước này để xét xử tại Mỹ. Thời gian ngắn sau cuộc đột kích, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành” Venezuela cho đến khi quá trình chuyển giao quyền lực có thể diễn ra. Tuy nhiên, những gì diễn ra trên thực địa tại quốc gia Nam Mỹ này thì có thể lại là câu chuyện khác.

Tổng thống Mỹ Trump. Ảnh: Reuters

Những tiếng nổ vang lên và máy bay bay thấp càn quét thủ đô Caracas của Venezuela vào sáng sớm 3/1/2026. Ít nhất 7 vụ nổ đã được nghe thấy trong một cuộc tấn công kéo dài chưa đầy 30 phút. Các mục tiêu bao gồm cơ sở hạ tầng quân sự.

Lãnh đạo đảng cầm quyền Venezuela, Nahum Fernández, cho biết Tổng thống Maduro và vợ ông là Flores đã bị bắt tại nhà riêng của họ trong khu quân sự Tiuna ở ngoại ô Caracas.

Vụ tập kích diễn ra sau nhiều tháng leo thang áp lực từ chính quyền Tổng thống Mỹ Trump, vốn đã tăng cường lực lượng hải quân ở vùng biển ngoài khơi Nam Mỹ và kể từ đầu tháng 9 đã tiến hành các cuộc tấn công chết người nhằm vào các tàu thuyền bị cáo buộc buôn lậu ma túy ở phía đông Thái Bình Dương và vùng biển Caribe. Cuối tháng 12, CIA đã thực hiện một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào một khu vực neo đậu của Venezuela với cáo buộc tương tự.

Chưa rõ ông Trump sẽ “điều hành” Venezuela như thế nào

Trong một cuộc họp báo hôm 3/1, Tổng thống Trump nói rằng Mỹ sẽ điều hành đất nước này. Ông Trump khi ấy chỉ tay về phía các quan chức đứng phía sau ông, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine, và nói rằng họ sẽ là những người làm điều đó “trong một khoảng thời gian”.

Ông Trump tuyên bố sự hiện diện của Mỹ đã được thiết lập, mặc dù trên khắp thủ đô Venezuela không có dấu hiệu nào cho thấy Mỹ đã nắm quyền kiểm soát chính phủ hoặc lực lượng quân sự.

Ông Trump cho biết, Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez đã tuyên thệ nhậm chức tổng thống lâm thời ngay trước khi ông phát biểu trước các phóng viên và nói thêm rằng bà đã nói chuyện với Ngoại trưởng Mỹ Rubio.

“Về cơ bản, bà ấy sẵn sàng làm những gì chúng ta cho là cần thiết để đưa Venezuela trở nên vĩ đại trở lại. Rất đơn giản”, ông Trump nói.

Nhưng trong bài phát biểu trên truyền hình sau cuộc họp báo của ông Trump, bà Rodriguez không hề đề cập việc nói chuyện với ông Rubio, việc tiếp quản chức tổng thống hay hợp tác với Mỹ. Đài truyền hình nhà nước Venezuela không phát sóng lễ tuyên thệ nhậm chức và trong bài phát biểu của bà, dòng chữ chạy ở cuối màn hình xác định bà là phó tổng thống. Thay vào đó, bà yêu cầu Mỹ trả tự do cho ông Maduro, gọi ông là nhà lãnh đạo hợp pháp của đất nước và nói rằng những gì đang xảy ra với Venezuela “là một hành động tàn bạo vi phạm luật pháp quốc tế”.

Tổng thống lâm thời Venezuela Rodriguez để ngỏ khả năng đối thoại với Mỹ, đồng thời tìm cách xoa dịu những người ủng hộ đảng cầm quyền: “Ở đây, chúng tôi có một chính phủ minh bạch, và tôi xin nhắc lại nhiều lần… chúng tôi sẵn sàng có mối quan hệ tôn trọng”.

Những cá nhân có vũ trang và các thành viên mặc đồng phục phục của lực lượng dân quân đã xuống đường ở một khu phố tại Caracas, nơi từ lâu được coi là thành trì của đảng cầm quyền. Nhưng ở các khu vực khác của thành phố, đường phố vẫn vắng vẻ nhiều giờ sau vụ tấn công của Mỹ. Một số khu vực trong thành phố vẫn mất điện, nhưng xe cộ vẫn di chuyển tự do.

Bộ Ngoại giao Mỹ không trả lời ngay lập tức các câu hỏi về cách Mỹ sẽ điều hành Venezuela, thẩm quyền mà họ sẽ sử dụng để quản lý hoặc liệu có bất kỳ nhân viên người Mỹ nào - dân sự hay quân sự - hiện diện tại Caracas hoặc các khu vực khác của Venezuela hay không.

Cơ sở hạ tầng dầu mỏ Venezuela và cáo buộc của Mỹ

Tổng thống Trump nhiều lần đề cập cơ sở hạ tầng dầu mỏ của đất nước này trong cuộc họp báo. Ông gợi ý rằng Mỹ sẽ đóng vai trò đáng kể trong ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela, nói rằng các công ty dầu mỏ của Mỹ sẽ vào và sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hỏng.

Và ông Trump nói rằng Mỹ sẽ sử dụng doanh thu từ việc bán dầu để chi trả cho việc điều hành đất nước. “Chúng ta sẽ được hoàn trả cho tất cả những gì chúng ta chi tiêu,” ông nói.

Theo bản cáo trạng được công bố hôm 3/1, Tổng thống Maduro bị Mỹ buộc tội cùng với vợ, con trai và ba người khác. Cụ thể, ông Maduro bị phía Mỹ truy tố bốn tội danh: âm mưu khủng bố ma túy, âm mưu nhập khẩu cocaine, sở hữu súng máy và thiết bị phá hủy, và âm mưu sở hữu súng máy và thiết bị phá hủy.

Giới chức Mỹ cáo buộc các tổ chức buôn bán ma túy khét tiếng như băng đảng Sinaloa và băng đảng Tren de Aragua đã làm việc trực tiếp với chính phủ Venezuela và sau đó chuyển lợi nhuận cho các quan chức cấp cao, những người bị cáo buộc đã giúp đỡ và bảo vệ chúng để đổi lấy lợi ích đó.

Ông Maduro và phu nhân ban đầu được đưa lên một tàu chiến của Mỹ, sau đó được đưa bằng máy bay đến New York vào chiều 3/1.

Diễn biến chiến dịch của Mỹ

Ông Trump đã cung cấp một số chi tiết về chiến dịch trong cuộc phỏng vấn sáng 3/1 trên chương trình “Fox and Friends”, và ông cùng ông Caine đã thảo luận chi tiết hơn trong cuộc họp báo.

Ông Trump cho biết một vài thành viên của lực lượng Mỹ tham gia chiến dịch bị thương nhưng ông tin rằng không ai thuộc lực lượng Mỹ đã tử vong.

Tổng thống Trump tiết lộ rằng ông Maduro đã được “bảo vệ nghiêm ngặt” trong một cung điện tổng thống giống như một “pháo đài”, cố gắng chạy đến một phòng an toàn nhưng không kịp

Ông Trump cho biết lực lượng Mỹ đã diễn tập chiến dịch trước đó trên một tòa nhà mô phỏng, và Mỹ đã tắt “gần như tất cả các đèn điện ở Caracas”, mặc dù ông không nêu chi tiết cách họ thực hiện điều đó.

Ông Caine cho biết nhiệm vụ này đã được “lên kế hoạch tỉ mỉ” trong nhiều tháng, dựa vào công việc của cộng đồng tình báo Mỹ để tìm ra vị trí ông Maduro và mô tả chi tiết cách ông ta di chuyển, sinh sống, ăn uống và mặc đồ.

Chiến dịch này có sự tham gia của hơn 150 máy bay được triển khai trên khắp Tây bán cầu, theo ông Caine. Ông nói rằng các trực thăng đã bị tấn công khi tiếp cận “khu vực mục tiêu” và đã đáp trả một cách áp đảo.

Nghi vấn về tính hợp pháp của chiến dịch đột kích

Mỹ không công nhận thẩm quyền của Tòa án Hình sự quốc tế. Theo luật pháp Mỹ, những hệ lụy pháp lý từ cuộc tấn công vẫn chưa rõ ràng. Chính quyền Tổng thống Mỹ Trump khẳng định Tổng thống Maduro không phải là nhà lãnh đạo hợp pháp của Venezuela và cho rằng ông ấy có liên quan đến các băng đảng ma túy và khủng bố.

Thượng nghị sĩ Mỹ Mike Lee của bang Utah cho biết trên mạng xã hội X rằng hành động này “có thể nằm trong thẩm quyền vốn có của tổng thống theo Điều 2 của Hiến pháp để bảo vệ nhân viên Mỹ khỏi một cuộc tấn công thực tế hoặc sắp xảy ra”.

Nhưng một số đảng viên Dân chủ lại chỉ trích gay gắt. Thượng nghị sĩ Tim Kaine, một đảng viên Dân chủ đến từ Virginia, cho biết trong một tuyên bố: “Cuộc tấn công quân sự trái phép của Tổng thống Trump vào Venezuela để bắt giữ ông Maduro là một sự trở lại đáng ghê tởm với thời kỳ mà Mỹ khẳng định quyền thống trị các vấn đề chính trị nội bộ của tất cả các quốc gia ở Tây bán cầu”.