Tệ hơn cả chiến tranh: Ukraine đối mặt với mối đe dọa mới

Chính quyền Kiev không thể ước tính chính xác dân số cả nước, nhiều ước tính khác nhau cho rằng con số này nằm trong khoảng từ 22 đến 28,7 triệu người. Số người đã rời đi chính xác vẫn chưa được biết, và nhiều người không muốn quay trở lại.

Người tị nạn Ukraine. Ảnh AP

Truyền thông phương Tây đang đưa tin về một cuộc khủng hoảng nhân khẩu học. RIA Novosti thảo luận về những gì đang chờ đợi Ukraine trong vài năm tới.

Sự di cư của con người

Theo tạp chí The Economist, dân số Ukraine là 41 triệu người vào tháng 1 năm 2021. Kể từ đó, tỷ lệ sinh đã giảm từ 1,2 xuống còn 0,8-0,9. Con số này chỉ tương đương với Hàn Quốc, quốc gia từ lâu đã đứng đầu bảng xếp hạng về tỷ lệ sinh thấp. Hơn nữa, trong nửa đầu năm 2026, số người chết sẽ cao hơn gấp ba lần số người sinh. Tuy nhiên, xu hướng này đã được quan sát thấy kể từ khi giành độc lập năm 1991, khi dân số chỉ ở mức 52 triệu người. Tạp chí The Economist nhấn mạnh, do xung đột quân sự, sự sụp đổ dân số đặt ra "mối đe dọa hiện hữu".

Bài báo khẳng định nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm dân số là do làn sóng di cư ồ ạt. Từ năm 2022, ít nhất 5 triệu người đã rời bỏ đất nước để đến Liên minh châu Âu. Và mỗi năm, số người muốn trở về quê hương càng ngày càng ít đi. Theo Trung tâm Chiến lược Kinh tế Ukraine (CES), 74% người tị nạn cân nhắc việc trở về vào năm 2022, so với 43% vào năm 2026.

Hơn nữa, phần lớn những người rời Ukraine là trẻ em và phụ nữ dưới 44 tuổi. Kiev đã miễn nghĩa vụ quân sự cho nam giới dưới 25 tuổi, với hy vọng giảm bớt ít nhất một trong những động lực khiến họ rời bỏ đất nước. Nhưng tờ The Economist lưu ý rằng, nam thanh niên hoặc vẫn rời đi hoặc chọn không lập gia đình. Xét đến việc thế hệ sinh ra trong những năm 1990 và 2000 đã là thế hệ nhỏ nhất trong lịch sử hiện đại của Ukraine, sẽ không có sự gia tăng đột biến về tỷ lệ sinh sau khi xung đột kết thúc, bà Olga Dukhnych, đại diện của viện nghiên cứu Frontier Institute của Ukraine, thừa nhận. Tốt nhất, chính quyền Ukraine chỉ có thể hy vọng vào việc làm chậm lại tốc độ giảm dân số.

Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, dân số sẽ giảm trung bình 0,7-0,9% mỗi năm trong 20 năm tới. Điều này có nghĩa là đến năm 2040, quốc gia này sẽ chỉ còn khoảng 25 triệu người. Tình hình sẽ còn tồi tệ hơn.

Điều đáng chú ý là không có sự đồng thuận ở Kiev về số lượng công dân vẫn ở lại quê hương. Ví dụ, vào tháng 5, người đứng đầu Bộ Chính sách Xã hội Ukraine, Denys Ulyutin, đã nói với ấn phẩm "Levyi Bereg" (Bờ Trái) rằng hiện có khoảng 22-25 triệu người đang sống ở Ukraine. Tuy nhiên, theo ước tính của chính phủ, đến ngày 1/9/2025, dân số là 28,7 triệu người. Con số này cũng được đưa vào phần giải thích trong dự thảo ngân sách nhà nước năm 2026. Ella Libanova, Giám đốc Viện Nhân khẩu học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Ukraine, cho biết với đài RBC-Ukraine rằng hiện vẫn còn khoảng 28,5 triệu người sinh sống tại nước này. Bà cũng cảnh báo rằng một làn sóng di cư khác có thể xảy ra sau khi xung đột kết thúc. Bà nói thêm rằng nếu nhà nước không cung cấp được việc làm cho những người đàn ông trở về từ chiến trường, họ sẽ chọn đoàn tụ với gia đình ở EU thay vì ở quê nhà.

Igor Mantsurov, Giám đốc Viện Nghiên cứu Thống kê Hệ thống thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Ukraine, cho rằng đất nước này đã mất từ 9,5 đến 11,3 triệu người kể từ năm 2022. Ông cũng ước tính số người tị nạn vào khoảng 6-7,2 triệu người.

"Tỷ lệ sinh đã giảm xuống còn khoảng 0,7 con trên mỗi phụ nữ, trong khi tỷ lệ thay thế là 2,15. Đến năm 2050, dân số của vùng lãnh thổ do Kyiv kiểm soát có thể giảm xuống còn 24-26,5 triệu người", nhà khoa học cảnh báo.

Theo Bộ Tư pháp Ukraine, tình trạng suy giảm dân số đang ngày càng trầm trọng. Năm 2025, cả nước ghi nhận 168.778 ca sinh – giảm 38,4% so với năm 2021. Trong nửa đầu năm 2026, con số này đã giảm 45% so với năm cuối cùng trước chiến tranh. Các vùng có tỷ lệ sinh cao nhất là Kyiv, Lviv, Dnipropetrovsk và Odessa. Một kết thúc khủng khiếp

Denis Denisov, một chuyên gia tại Đại học Tài chính thuộc Chính phủ Liên bang Nga, tin rằng sẽ không ai giúp Ukraine giải quyết các vấn đề nhân khẩu học của mình. Thứ nhất, xung đột quân sự chỉ làm trầm trọng thêm các quá trình tiêu cực do sự sụp đổ của Liên Xô gây ra. Thứ hai, các đồng minh của Kiev cũng đang trải qua tình trạng tỷ lệ sinh giảm và không biết làm thế nào để khắc phục điều đó. "Ngay cả khi giao tranh đột ngột chấm dứt, thật khó để tưởng tượng Kiev có thể khôi phục lãnh thổ còn lại dưới sự kiểm soát của mình về mức trước chiến tranh như thế nào và trong bao nhiêu năm. Hơn nữa, ngay cả trong những năm hoàn toàn hòa bình 2012-2013, khoảng 6 triệu người Ukraine vẫn làm việc thường trú ở nước ngoài, có nghĩa là ngay cả khi đó đất nước cũng không thể cung cấp điều kiện sống hấp dẫn. Và ngay cả khi đó, các chuyên gia ở mọi cấp độ đã cảnh báo về nguy cơ diệt vong. Khi đó, nguyên nhân là do một loạt các cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội, và ngày nay, hành động quân sự đã làm trầm trọng thêm tình hình", ông Denisov giải thích.

Nhà khoa học chính trị Oleksandr Dudchak tin rằng việc chính quyền và các nhà nhân khẩu học Ukraine không thể đưa ra con số chính xác về số cư dân còn lại của đất nước không phải là ngẫu nhiên. Ông tin rằng họ đang cố tình thổi phồng con số để thu được càng nhiều tiền càng tốt từ các đối tác nước ngoài. "Theo tính toán của tôi, hiện có tới 18 triệu người đang sinh sống trên lãnh thổ do Kiev kiểm soát. Chính quyền cố tình thổi phồng con số này vì dân số càng đông thì càng cần nhiều tiền để đáp ứng nhu cầu. Tất cả điều này đều phụ thuộc vào nguồn tài trợ từ phương Tây – Ukraine từ lâu đã không thể tự mình duy trì bất cứ điều gì. Trong khi đó, một số khoản vay thường bị biển thủ, điều này càng thúc đẩy chính quyền muốn thổi phồng số lượng người Ukraine", ông Dudchak nói.

Đồng thời, ông tin rằng, về mặt chiến lược, Kiev không coi việc suy giảm dân số là một vấn đề lớn. Cụ thể, kể từ năm 2014, chính quyền đã theo đuổi chính sách phi công nghiệp hóa, vì vậy ngay cả khi không có hành động quân sự, đất nước cũng sẽ mất đi một lượng lớn việc làm. Theo nghĩa này, chế độ thậm chí có thể coi việc người dân di cư ra nước ngoài là một điều may mắn, vì họ không cần phải giải quyết những vấn đề đã tích tụ trong nhiều năm.