Nhà Trắng ‘dội gáo nước lạnh’ khi lãnh đạo NATO tới Mỹ

Theo Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt, Tổng thống Donald Trump cho rằng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã “bị thử thách và đã thất bại” với cuộc chiến ở Iran. Phát biểu được đưa ra chỉ vài giờ trước khi nhà lãnh đạo Mỹ gặp người đứng đầu liên minh quân sự.

Tổng Thư ký NATO Mark Rutte. (Ảnh: AP)

Cuộc chiến của Mỹ/Israel với Iran đẩy quan hệ giữa Mỹ với các thành viên khác của NATO tới khủng hoảng.

Tổng thống Trump nhiều lần phàn nàn và đe dọa rút Mỹ khỏi liên minh xuyên Đại Tây Dương gồm 32 thành viên, chỉ trích các đồng minh châu Âu vì cho rằng họ không hỗ trợ đầy đủ cho chiến dịch ném bom Iran của Mỹ và Israel.

“Thật đáng buồn khi NATO quay lưng lại với người dân Mỹ trong suốt 6 tuần qua, trong khi chính người dân Mỹ đã tài trợ cho quốc phòng của họ”, bà Leavitt nói trong cuộc họp báo ngày 8/4.

Bà Leavitt cho biết ông Trump sẽ có cuộc trao đổi “rất thẳng thắn và cởi mở” với Tổng thư ký NATO Mark Rutte, người đã tới Nhà Trắng vào buổi chiều 8/4.

Ông Trump kêu gọi các quốc gia phụ thuộc vào dầu mỏ vùng Vịnh tham gia để phá vỡ “thế kìm kẹp” của Iran tại eo biển Hormuz, nhưng châu Âu khó có khả năng tham gia nhiệm vụ rà phá thủy lôi hoặc các hoạt động khác nhằm đảm bảo tự do hàng hải khi xung đột vẫn tiếp diễn, các nhà ngoại giao của châu lục cho biết.

Bất chấp nhiều đợt căng thẳng, ông Rutte đã xây dựng mối quan hệ thân thiện với ông Trump. Năm ngoái, ông Rutte còn ví ông Trump như “người cha” khi xử lý cuộc giao tranh giữa Israel và Iran. Một nhà ngoại giao châu Âu khác nhận xét cách tiếp cận của ông Rutte với ông Trump là mềm mỏng nhưng hiệu quả.

Cuộc chiến ở Iran khiến châu Âu lo ngại về vấn đề Ukraine, Greenland và chi tiêu quốc phòng, dù các quan chức cấp cao Mỹ đã trấn an riêng rằng Washington vẫn cam kết với NATO, một quan chức châu Âu tham gia các cuộc trao đổi cho biết.

“Đây là thời điểm nguy hiểm đối với liên minh xuyên Đại Tây Dương”, bà Oana Lungescu - cựu phát ngôn viên NATO, hiện làm việc tại Viện Nghiên cứu Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia (RUSI) ở London, nhận định.

Trong cuộc gặp riêng, ông Rutte nhiều khả năng sẽ nhấn mạnh lợi ích chung trong việc khôi phục thương mại hàng hải bình thường ở Trung Đông, các nhà ngoại giao cho biết. Ông cũng được nói là sẽ tìm cách thuyết phục nhà lãnh đạo Mỹ giảm bớt chỉ trích liên minh này một cách công khai, đồng thời nhấn mạnh những bước đi mà châu Âu đang thực hiện để tăng chi tiêu quốc phòng.

Tuy nhiên, vẫn chưa rõ NATO có thể đóng vai trò đáng kể ở Trung Đông hay không. Theo một nhà ngoại giao, ông Rutte không được các lãnh đạo châu Âu giao nhiệm vụ cam kết tham gia chiến dịch tại eo biển Hormuz.

“Tôi cho rằng ông ấy sẽ tiếp tục đối thoại về Ukraine và việc chia sẻ gánh nặng trong NATO”, một nhà ngoại giao châu Âu cấp cao nói.

NATO, bao gồm các nước châu Âu, Mỹ và Canada, được thành lập năm 1949 nhằm đối phó với Liên Xô (cũ), từ đó trở thành nền tảng của an ninh phương Tây.

Trong những tuần gần đây, ông Trump nhiều lần gọi NATO là “hổ giấy”, cho rằng liên minh này không hữu ích khi cần thiết. Đầu tháng này, khi được một phóng viên hỏi về khả năng rút khỏi NATO, ông Trump đáp: “Nếu là bạn, bạn có làm vậy không?”

Việc Tổng thống Trump tập trung vào Trung Đông cũng làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ có thể chuyển hướng vũ khí khỏi Ukraine, trong khi bảo vệ Ukraine là ưu tiên lớn của nhiều thành viên NATO ở châu Âu. Những chỉ trích của ông Trump đối với Ukraine, vấn đề tiếp cận Nga và các đe dọa tiếp quản Greenland khiến các đồng minh lo ngại.