Nhân vật bị Interpol truy nã trở thành ‘bộ não chiến tranh’ của Iran

Trong bối cảnh các cuộc đàm phán liên quan đến chiến sự ở Iran đứng bên bờ vực đổ vỡ, một vị chỉ huy Iran đang bị Interpol truy nã đang tham gia hoạch định những bước đi tiếp theo của Tehran.

Chuẩn tướng Ahmad Vahidi - Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. (Ảnh: AP)

Chuẩn tướng Ahmad Vahidi - Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đảm nhận vai trò này sau khi người tiền nhiệm Mohammad Pakpour thiệt mạng trong đợt không kích của Mỹ - Israel ngày 28/2.

Bị Mỹ trừng phạt vì vai trò trong đợt trấn áp biểu tình trong nước và bị Interpol truy nã với cáo buộc liên quan tới vụ đánh bom ở Argentina cách đây 3 thập kỷ, ông Vahidi được nói là một trong những quan chức phản đối mạnh mẽ nhất mọi thỏa hiệp với Washington. Các chuyên gia đánh giá ông còn cứng rắn hơn cả ông Pakpour.

“Ông ấy có ảnh hưởng lớn, nhưng vẫn là một phần của hệ thống. Các quyết định được đưa ra theo cơ chế đồng thuận và chắc chắn ông Vahidi là người có tiếng nói rất lớn trong phòng họp”, ông Ali Vaez - Giám đốc dự án Iran tại International Crisis Group, nhận định.

Ông Danny Citrinowicz - cựu lãnh đạo bộ phận Iran thuộc tình báo quân đội Israel, nói với CNN rằng ông Vahidi là nhân vật “rất áp đảo” và “cực đoan”, cũng là người tuyệt đối trung thành với các nguyên tắc của Cách mạng Hồi giáo.

“Không thể đạt được bất cứ thỏa thuận nào mà không thông qua ông ấy. Ông ấy thuộc nhóm sẵn sàng quay lại chiến tranh nếu không đạt được điều họ muốn”, ông Citrinowicz nói.

Trong tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đang ở rất gần quyết định tấn công Iran lần nữa, đe dọa tái khơi mào chiến tranh nếu Tehran không đồng ý thỏa thuận. Sau đó, ông cho biết sẵn sàng chờ xem tiến trình đàm phán ra sao, nhưng cảnh báo “đồng hồ đang điểm”.

“Chúng ta đang ở giai đoạn cuối cùng với Iran. Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra. Hoặc chúng ta sẽ có thỏa thuận, hoặc chúng ta sẽ làm vài điều hơi khó chịu một chút. Nhưng hy vọng điều đó sẽ không xảy ra”, ông Trump nói với các phóng viên hôm 20/5.

Cùng ngày, ông Vahidi cảnh báo “nếu có thêm bất kỳ hành động xâm lược nào nhằm vào lãnh thổ Iran, ngọn lửa lần này sẽ bùng cháy dữ dội và vượt qua mọi biên giới, mọi phạm vi”.

“Các người sẽ phải hứng chịu những đòn tấn công tàn khốc”, ông viết trên mạng xã hội X.

Vị chỉ huy này hiếm khi xuất hiện trước công chúng.

Trong khi những quan chức như Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf hay Ngoại trưởng Abbas Araghchi được coi là “gương mặt công khai” của Iran trong các cuộc đàm phán với Mỹ, các chuyên gia cho rằng ông Vahidi nhiều khả năng đang quyết định những chính sách cứng rắn nhất của Tehran từ sau hậu trường.

Cho đến nay, Iran vẫn từ chối chấp nhận bất kỳ đề xuất nào mà họ cho là mang tính đầu hàng. Sau nhiều tuần trao đổi đề xuất, phương án mới nhất của Iran hầu như không cho thấy sự nhượng bộ đáng kể ở những điểm then chốt, trong đó vấn đề làm giàu uranium vẫn là nút thắt chính.

Trưởng thành từ chiến tranh

Các chuyên gia cho rằng kể từ khi chiến tranh Iran nổ ra, Tehran được dẫn dắt bởi một nhóm nhỏ các nhân vật xuất thân từ IRGC, trưởng thành từ đống tro tàn của cuộc chiến Iran - Iraq những năm 1980. Ông Vahidi là một nhân vật chủ chốt trong nhóm này.

“Ông ấy trở thành tác nhân rất quan trọng, nhưng vẫn trong giới hạn của hệ thống Cộng hòa Hồi giáo”, ông Vaez nói. Theo chuyên gia này, ông Vahidi có tiếng nói đặc biệt khi đất nước trong tình trạng chiến tranh.

Tuy nhiên, vẫn chưa rõ vị tướng này sẽ là chướng ngại lớn đến mức nào đối với khả năng đạt được thỏa thuận với Mỹ.

Tháng 4 vừa qua, Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) tại Washington nhận định: "Việc ông Vahidi sẵn sàng gạt bỏ các cuộc đàm phán Mỹ - Iran cho thấy ông sẵn sàng nối lại chiến tranh nếu cần thiết”. Nhưng ông Vaez cho rằng đến nay chưa có bằng chứng khẳng định ông Vahidi là lực cản trực tiếp đối với đàm phán.

Sinh năm 1958 tại Shiraz, tư tưởng của ông Vahidi được định hình bởi chiến tranh và sự đối đầu với phương Tây. Ông gia nhập bộ máy cầm quyền ngay sau Cách mạng Iran năm 1979 và được bổ nhiệm làm Phó Tổng cục trưởng Tình báo năm 1981.

Trước đó, ông theo học ngành điện tử và kỹ thuật công nghiệp.

Ông từng là tư lệnh đầu tiên của lực lượng Quds - đơn vị tinh nhuệ thuộc IRGC, sau đó đảm nhiệm nhiều vị trí như Phó tư lệnh IRGC, Phó tư lệnh quân đội Iran, Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ trưởng Nội vụ.

Năm 2022, ông Vahidi bị Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt vì vai trò trong đợt trấn áp làn sóng biểu tình sau cái chết của cô gái 22 tuổi Mahsa Amini. Cô Amini bị cảnh sát đạo đức bắt giữ vì vi phạm quy định trang phục Hồi giáo và tử vong khi đang bị giam giữ.

​