Mỹ có thực sự 'không cần' Canada như lời ông Trump?

Ông Trump tuyên bố Mỹ không cần Canada, nhưng nước này mua phần lớn dầu, khí đốt, điện cùng nhiều nguyên liệu công nghiệp từ láng giềng.

"Chúng ta không cần Canada, họ cần chúng ta!", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social đầu tuần này, trong bối cảnh quan hệ thương mại hai nước xấu đi nghiêm trọng.

Hôm 25/8, Canada công bố danh sách khoảng 700 sản phẩm của Mỹ sẽ chịu thuế nhập khẩu mới lên đến 50%, từ ngày 8/9. Chính sách nhằm đáp trả thuế 50% mà Mỹ áp lên 20 tỷ USD hàng hóa nước này tuần trước, sau khi đàm phán đổ vỡ.

Thực tế, Tổng thống Trump đã nhiều lần khẳng định không cần Canada. Trong tuyên bố gần đây, ông nhận định "nếu không có Mỹ, Canada không thể tồn tại".

Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng hai nền kinh tế này gắn kết nhau sâu sắc. Và nếu cuộc chiến thương mại lan rộng, rủi ro với ngành năng lượng, nguyên liệu và các chuỗi cung ứng Mỹ khó tránh khỏi, do phụ thuộc vào Canada.

Canada hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ sau Mexico, trao đổi khoảng 872 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ năm ngoái. Không thể phủ nhận xuất khẩu của nước này phụ thuộc lớn vào Mỹ, chiếm đến ba phần tư tổng kim ngạch, tương đương gần 25% GDP.

Nhưng điều đó cũng đồng nghĩa Mỹ có nhu cầu cao hàng hóa của láng giềng, đặc biệt là năng lượng. Ông Daniel Béland, Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học McGill, cho rằng tuyên bố Mỹ không cần Canada là "hoàn toàn sai". Bởi Mỹ phụ thuộc dầu, khí đốt, chuỗi sản xuất liên kết sâu rộng như ôtô của Canada.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), dầu thô nhập khẩu từ Canada tương đương 20% tổng lượng tiêu thụ của Mỹ. Phần lớn chúng được chuyển đến các nhà máy lọc dầu ở vùng Trung Tây Mỹ, vốn được thiết kế để chế biến loại dầu nặng thành xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay.

Năng lượng là nguồn cơn dẫn đến thâm hụt thương mại của Mỹ với Canada, điều mà ông Trump thường bất bình. Tuần này, Nhà Trắng mô tả quan hệ thương mại song phương theo hướng tiêu cực, cho rằng Canada đã lấy của Mỹ khoảng 50 tỷ USD mỗi năm trong thập kỷ qua.

Tuy nhiên, phần lớn chênh lệch này đến từ việc Mỹ mua năng lượng Canada để phục vụ nền kinh tế, chiếm đến 48,3 tỷ USD thâm hụt năm ngoái. Nếu loại năng lượng ra, Mỹ thực tế xuất siêu sang Canada.

Theo EIA, dầu thô nặng của Canada thường rẻ hơn dầu chuẩn WTI của Mỹ. Sau khi đàm phán thương mại đổ vỡ tuần trước, ông Trump áp thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, nhưng cũng loại trừ năng lượng. Vì vậy, khoảng 4 triệu thùng dầu thô Canada vẫn chảy về phía nam mỗi ngày.

Phát biểu trên truyền hình, Thủ tướng Mark Carney, nói Canada cung cấp 99% lượng khí đốt, 85% điện và 60% dầu thô nhập khẩu của Mỹ. "Tôi không nghĩ họ muốn chúng ta ngừng bán bất kỳ nguồn năng lượng nào trong số đó", ông nêu.

Ngoài ra, Mỹ đang muốn phát triển các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) vốn rất tốn điện. Trong khi, Ottawa từng ngỏ lời trợ giúp. Thủ tướng Mark Carney nói Canada có thể giúp Mỹ "đáp ứng nhu cầu điện đang bùng nổ để phục vụ AI", bằng cách tăng gấp đôi công suất lưới điện vào năm 2050, thông qua các dự án thủy điện và điện hạt nhân quy mô lớn.

Quốc kỳ Canada ở thành phố Windsor, bang Ontario ngày 1/4. Bên kia sông là thành phố Detroit, bang Michigan, Mỹ. Ảnh: AFP

Và năng lượng mới chỉ là một phần. Nông dân Mỹ phụ thuộc vào nguồn cung kali của Canada, loại phân bón thiết yếu đối với các cây trồng như ngô và đậu tương. Hơn 80% lượng kali nhập khẩu của Mỹ đến từ nước này. Ngay cả Đại sứ Mỹ tại Canada Pete Hoekstra cũng bác bỏ quan điểm nước này không cần bất cứ thứ gì từ láng giềng. "Chúng tôi cần kali", ông nói hồi tháng 6.

Hiểu lợi thế, giới chức Canada đang tranh luận việc có nên dùng năng lượng hay phân bón làm đòn bẩy tìm kiếm nhượng bộ từ Nhà Trắng. Thủ hiến Ontario Doug Ford nói sẽ "chơi tới cùng". "Ontario cấp điện cho 1,5 triệu hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ. Mọi phương án đều được đặt lên bàn tính toán", ông cảnh báo.

Cựu Thủ hiến Alberta Jason Kenney cũng cho rằng không nên loại trừ khả năng đánh thuế xuất khẩu dầu, nhiên liệu hoặc kali nếu ông Trump tiếp tục leo thang. "Họ nên nhớ rằng nếu thực sự muốn leo thang, điều đó sẽ không có kết cục tốt đẹp cho kinh tế Mỹ, khi chỉ còn hai tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ", ông nói.

Tuy nhiên, Thủ hiến Alberta Danielle Smith phản đối, cho rằng nó sẽ gây "thảm họa" và có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho kinh tế Canada.

Với ngành ôtô, hai nước đã xây dựng một chuỗi sản xuất tích hợp. Trong đó, linh kiện có thể qua lại biên giới tới 6 lần, trước khi được lắp ráp thành chiếc xe hoàn chỉnh. Đầu tuần này, ông Trump cho biết sẽ áp thuế 50% đối với ôtô, xe tải và linh kiện ôtô Canada từ đầu năm sau.

Điều đó đồng nghĩa chính sách thuế nhằm vào Canada cuối cùng có thể tác động ngược đến các trung tâm công nghiệp Mỹ như Michigan hay Ohio. Các hãng xe Mỹ có thể phải trả nhiều tiền hơn để mua nhôm và chi phí lắp ráp một chiếc ôtô đội lên vì linh kiện từ bên kia biên giới bị đánh thuế.

Tổng thống Mỹ Trump nói đã đến lúc ‘Canada nhận bài học’

Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng “đã đến lúc cho Canada bài học, rằng họ không thể tiếp tục làm như vậy nữa”. Lời phát biểu gay gắt được đưa ra sau...

Bấm xem >>