Kho báu ẩn giấu của Venezuela là con át chủ bài trong cuộc đua quyền lực với Trung Quốc

Trữ lượng dầu mỏ khổng lồ đã được chứng minh của Venezuela lớn nhất thế giới đã trở thành chủ đề chính trong các cuộc thảo luận về động thái của Tổng thống Donald Trump nhằm khẳng định quyền kiểm soát đối với tài nguyên của quốc gia Mỹ Latinh này sau sự lật đổ ông Maduro gây chấn động.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong một cuộc gặp. Ảnh Getty

Nhưng Venezuela cũng sở hữu trữ lượng đáng kể một loại nguyên liệu chiến lược khác, có thể trở thành con át chủ bài quý giá cho Mỹ trong cuộc cạnh tranh quyền lực với Trung Quốc, nơi mà an ninh chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu ngày càng trở nên quan trọng: Bauxite.

Tiến sĩ Carlos Solar, nghiên cứu viên cao cấp về an ninh Mỹ Latinh tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI), một tổ chức tư vấn an ninh có trụ sở tại London, nói với Newsweek rằng: “Chính phủ Mỹ đang nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện ở Venezuela liên quan đến tài nguyên năng lượng và khoáng sản” .

Bà Delcy Rodriguez, tổng thống lâm thời của Venezuela, đã nhận thấy tiềm năng hấp dẫn của quặng bauxite từ tháng 11 năm ngoái, khi bà vẫn còn là phó tổng thống của ông Maduro và lo sợ một cuộc xâm lược của Mỹ. "Họ muốn vàng của Venezuela. Họ muốn kim cương, sắt, bauxite của Venezuela. Họ muốn tài nguyên thiên nhiên của Venezuela", bà nói vào thời điểm đó .

Bauxite là gì và tại sao lại quan trọng?

Quặng bauxite là nguyên liệu chính được sử dụng để sản xuất nhôm, một kim loại có ứng dụng quan trọng trong các ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng, xây dựng, điện tử, vận tải và năng lượng tái tạo. Gần như toàn bộ sản lượng nhôm nguyên chất đều phụ thuộc vào alumina có nguồn gốc từ quặng bauxite.

Quặng bauxite là nguồn cung cấp gallium thương mại chính, một nguyên liệu quan trọng cho các chất bán dẫn tiên tiến, vốn rất cần thiết cho radar quân sự, thông tin liên lạc vệ tinh, xe điện và điện toán hiệu năng cao.

Nhôm là nguyên liệu thiết yếu đối với các ngành công nghiệp và quốc phòng của Mỹ, giúp họ duy trì lợi thế công nghệ trước sự trỗi dậy của Trung Quốc, thế nhưng Mỹ lại phụ thuộc vào quặng bauxite và nhôm nguyên chất nhập khẩu.

Mặc dù phần lớn hàng nhập khẩu của Mỹ đến từ các đồng minh như Úc, Guinea, Brazil, Jamaica và Canada, ngành công nghiệp nhôm toàn cầu lại do Trung Quốc thống trị, chiếm hơn một nửa sản lượng và công suất tinh chế nhôm trên toàn thế giới.

Sự thống trị đó đã làm dấy lên những lo ngại ở Washington về các điểm yếu chiến lược, đặc biệt là khi Bắc Kinh từ lâu đã thể hiện sự sẵn sàng tận dụng quyền kiểm soát chuỗi cung ứng khoáng sản để đạt được lợi thế địa chính trị. Bộ Quốc phòng Mỹ (DOD) coi nhôm là một vật liệu chiến lược và thiết yếu, có tác động trực tiếp đến an ninh quốc gia.

Gallium không tồn tại dưới dạng các mỏ riêng lẻ đáng kể mà chỉ được tìm thấy với lượng rất nhỏ trong quặng bauxite. Do đó, nguồn cung gallium toàn cầu gắn liền trực tiếp với sản xuất nhôm, điều này khiến nguồn cung tương đối thiếu linh hoạt.

Trung Quốc cũng thống trị thị trường gali toàn cầu, chiếm gần như toàn bộ nguồn cung sản phẩm gali tinh chế, bởi vì nước này kiểm soát một phần lớn năng lực tinh chế bauxite và chế biến nhôm của thế giới, mang lại cho nước này ảnh hưởng to lớn đến giá cả và nguồn cung – điều này có ý nghĩa quan trọng đối với lợi ích chiến lược của Mỹ.

Nhà Trắng đã đề cập đến lệnh cấm xuất khẩu gallium của Trung Quốc trong một bản thông tin hồi tháng 4 khi thảo luận về các mối đe dọa an ninh quốc gia do "sự phụ thuộc quá mức vào các khoáng sản quan trọng nước ngoài và các sản phẩm phái sinh của chúng có thể gây nguy hiểm cho khả năng phòng thủ, phát triển cơ sở hạ tầng và đổi mới công nghệ của Mỹ".

Hiện tại, Lầu Năm Góc đã đầu tư 150 triệu đô la vào Công ty Atlantic Alumina để tăng đáng kể quy mô sản xuất alumina và gallium trong nước, với mục tiêu đáp ứng nhu cầu của Mỹ, một mối quan ngại chính của các nhà thầu được giao nhiệm vụ cung cấp cho Bộ Quốc phòng các công nghệ và phần cứng quân sự thế hệ tiếp theo.

Vào tháng 11, Bộ Quốc phòng Mỹ đã trao cho ElementUSA hợp đồng trị giá 29,9 triệu đô la để xây dựng một cơ sở "chiết xuất gali và scandium từ chất thải công nghiệp hiện có", công ty có trụ sở tại Louisiana cho biết trong một thông cáo báo chí, đồng thời lưu ý rằng họ sẽ "trở thành một trong những nhà sản xuất đầu tiên của cả hai kim loại này tại Mỹ".

ElementUSA cho biết các hệ thống như bệ phòng thủ tên lửa, cảm biến, máy bay chiến đấu và vũ khí siêu thanh "đều cần những nguyên tố này trong quá trình sản xuất" và rằng họ sẽ "tách và chiết xuất các khoáng chất quan trọng này, cùng với một số khoáng chất khác, từ hơn 30 triệu tấn chất thải bauxite giàu khoáng chất, một sản phẩm phụ của quá trình tinh chế alumina."

“Việc Trung Quốc kiểm soát quyền tiếp cận các khoáng sản quan trọng đe dọa an ninh quốc gia và việc làm của người Mỹ”, Thượng nghị sĩ Bill Cassidy, một đảng viên Cộng hòa đến từ Louisiana, cảnh báo vào thời điểm đó, đồng thời hoan nghênh tin tức rằng tiểu bang của ông sẽ giúp phát triển nguồn cung trong nước.

Cuộc đua quyền lực với Trung Quốc

Do sản lượng bauxite trong nước hiện nay rất thấp, Mỹ phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài, điều này khiến việc gián đoạn nguồn cung hoặc thao túng thị trường từ bên ngoài trở thành rủi ro tiềm tàng đối với các ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và sản xuất tiên tiến.

Những lo ngại đó càng trở nên trầm trọng hơn do vai trò trung tâm của Trung Quốc trong toàn bộ chuỗi giá trị nhôm, từ đầu tư khai thác quặng bauxite đến tinh chế alumina và sản xuất kim loại.

Các công ty Trung Quốc, được hỗ trợ bởi nguồn tài chính nhà nước, đã đầu tư mạnh vào các mỏ bauxite, đường sắt và cảng ở Guinea, quốc gia đã trở thành trọng tâm trong chiến lược cung ứng nhôm của Trung Quốc. Các công ty Trung Quốc cũng đã đảm bảo quyền tiếp cận rộng rãi nguồn cung bauxite thượng nguồn thông qua các khoản đầu tư ở châu Phi, đặc biệt là Guinea, hiện là nhà cung cấp bauxite lớn nhất của Trung Quốc, cũng như ở Đông Nam Á và thông qua các liên doanh ở Úc.

Hình ảnh máy móc hạng nặng đang xử lý quặng bauxite tại cảng Yên Đài, tỉnh Sơn Đông, miền đông Trung Quốc vào ngày 29 tháng 10 năm 2025. Ảnh Getty Images

Bắc Kinh đã mở rộng tầm ảnh hưởng tại Indonesia sau lệnh cấm xuất khẩu bauxite thô của Jakarta, xây dựng các nhà máy lọc alumina để đảm bảo nguồn cung, đồng thời duy trì quan hệ đối tác và cổ phần trong các dự án ở Úc và các nơi khác.

Sự thống trị này trong nguồn cung cấp quặng bauxite ở khâu đầu nguồn và khâu tinh chế alumina và nhôm ở khâu cuối nguồn đặt ra một thách thức chiến lược cho các ngành công nghiệp của Mỹ phụ thuộc vào việc tiếp cận ổn định với các nguyên liệu kim loại.

Tuy nhiên, trữ lượng bauxite chưa được khai thác hết của Venezuela, về lý thuyết, có thể cung cấp nguồn cung thay thế trong dài hạn, giúp đa dạng hóa nguồn cung khỏi Trung Quốc và loại bỏ một trong những công cụ gây sức ép chủ chốt của Bắc Kinh đối với Mỹ.

Một báo cáo của chính phủ Venezuela năm 2018 ước tính rằng nước này sở hữu 321,35 triệu tấn tài nguyên bauxite, trong đó 99,4 triệu tấn được phân loại là đã đo đạc.

Các mỏ chính nằm ở các bang Bolívar và Delta Amacuro, cả hai đều thuộc vùng Guayana giàu khoáng sản của Venezuela. Mặc dù đáng kể, trữ lượng của chúng vẫn còn khiêm tốn so với các quốc gia dẫn đầu thế giới như Guinea và Australia, những quốc gia thống trị cả về trữ lượng và sản lượng.

"Cả bauxite và dầu mỏ đều có thể nằm trong cùng một gói ưu tiên trong kế hoạch mở cửa lại nền kinh tế của Venezuela do Nhà Trắng đề ra, nhưng chúng cũng đặt ra những thách thức rất khác biệt, với bauxite là một hoạt động nhỏ hơn nhiều, gần như là một lĩnh vực chuyên biệt trong bức tranh tổng thể về khai thác tài nguyên ở Venezuela", Solar nói.

Sản lượng bauxite ở Venezuela đã giảm mạnh trong thập kỷ qua do quản lý yếu kém, thiếu đầu tư và sự sụp đổ kinh tế trên diện rộng. Dữ liệu của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cho thấy Venezuela chỉ sản xuất 250.000 tấn bauxite vào năm 2021—ít hơn một nửa so với mức ghi nhận năm 2017 và chiếm một phần không đáng kể trong sản lượng toàn cầu.

Quá trình chế biến hạ nguồn cũng xuống cấp. Sản lượng alumina của Venezuela giảm xuống còn khoảng 80.000 tấn vào năm 2021, trong khi sản lượng nhôm nguyên chất giảm xuống còn khoảng 20.000 tấn, giảm so với 144.000 tấn năm 2017. Từng là một nhà sản xuất nhôm lớn ở Mỹ Latinh, ngành công nghiệp của Venezuela hiện đang hoạt động chỉ với một phần nhỏ công suất lắp đặt.

“Việc khai thác quặng bauxite ở Venezuela đã gặp phải vấn đề quản lý yếu kém và thiếu năng lực vận hành để thương mại hóa,” ông Solar cho biết. “Mặc dù Venezuela là một trong số ít quốc gia có trữ lượng bauxite trên thế giới, nhưng quá trình thương mại hóa hiện tại của nước này lại tụt hậu hàng chục năm so với các quốc gia hàng đầu trong lĩnh vực này".

Ông nói thêm: “Điều này đặt ra thách thức cho bất kỳ bên nào muốn hoạt động và cuối cùng là bổ sung quặng bauxite vào các chuỗi hậu cần khác trong ngành khai thác mỏ. Sẽ cần vài năm đầu tư lớn vào Venezuela để biến ngành công nghiệp bauxite của nước này thành một đóng góp đáng kể cho nền kinh tế Mỹ.”

Cuộc thi khoáng sản quan trọng toàn cầu

Các tài liệu chiến lược chính thức của Mỹ từ Nhà Trắng, Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng đã nhiều lần xác định nhôm là một nguyên liệu quan trọng. Chiến lược Khoáng sản Quan trọng năm 2022 của Mỹ đã liệt kê bauxite và nhôm trong số những điểm yếu chính của chuỗi cung ứng, trong khi các đánh giá của Lầu Năm Góc đã nhấn mạnh rủi ro khi phụ thuộc vào các nguồn cung nước ngoài.

Khi Washington củng cố ảnh hưởng của mình tại Venezuela thời hậu Maduro, sự chú ý có thể dần chuyển từ dầu thô sang các nguồn tài nguyên khoáng sản rộng lớn hơn của đất nước, bao gồm cả bauxite.

Tuy nhiên, triển vọng mở rộng khai thác hoặc thu hút đầu tư nước ngoài sẽ phụ thuộc rất nhiều vào sự ổn định chính trị, chính sách trừng phạt, sự rõ ràng về quy định và việc khôi phục cơ sở hạ tầng bị hư hại của Venezuela.

Bất kỳ động thái nào của các cơ quan hoặc công ty Mỹ nhằm đảm bảo nguồn cung bauxite của Venezuela hoặc đầu tư vào năng lực lọc dầu đều đòi hỏi nhiều năm tái thiết và nguồn vốn đáng kể. Tuy nhiên, những nỗ lực như vậy có thể trở nên cấp thiết hơn khi cạnh tranh về các khoáng sản quan trọng ngày càng gay gắt và khi sự thống trị của Trung Quốc đối với năng lực lọc dầu toàn cầu giúp nước này có vị thế tốt để gây áp lực lên các đối thủ.