Căng thẳng Greenland: 'Giọt nước tràn ly' trong quan hệ Âu - Mỹ

Cũng như nhiều mối quan hệ khác, câu chuyện về mối quan hệ giữa Mỹ và châu Âu vốn đã có không ít những tranh cãi và căng thẳng ngầm. Nhưng đối với nhiều chính phủ châu Âu, bao gồm cả những đồng minh lâu năm và trung thành nhất của Mỹ, lời đe dọa áp thuế của Tổng thống Donald Trump đối với bất kỳ ai cố gắng ngăn cản Mỹ sáp nhập Greenland chính là "giọt nước tràn ly". Họ tin rằng, sự chia ly giờ đây là điều không thể tránh khỏi.

Trong các cuộc trò chuyện riêng, giới chức châu Âu tỏ ra thất vọng với việc Mỹ mong muốn sáp nhập đảo Greenland - vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. Họ tin rằng Mỹ cần phải hứng chịu đòn đáp trả mạnh mẽ nhất từ châu Âu, vì điều mà họ coi là “một hành động gây hấn rõ ràng và vô cớ chống lại các đồng minh ở bên kia Đại Tây Dương”.

“Tôi nghĩ điều đó bị coi là một bước đi quá xa”, một nhà ngoại giao giấu tên ở châu Âu cho biết. “Châu Âu đã bị chỉ trích là mềm yếu trước Tổng thống Mỹ Trump. Điều đó có phần đúng, nhưng chúng tôi vẫn có những lằn ranh đỏ”.

Các quan chức cấp cao châu Âu ngày càng tin rằng đã đến lúc phải đối mặt với sự thật: Nước Mỹ dưới thời Tổng thống Trump không còn là đối tác thương mại và đồng minh an ninh thân thiết. “Có một sự thay đổi trong chính sách của Mỹ, và theo nhiều cách, sự thay đổi này là vĩnh viễn”, một quan chức cấp cao của châu Âu cho biết. “Chờ đợi không phải là giải pháp. Điều cần làm là một sự chuyển biến có trật tự và phối hợp hướng tới một thực tại mới”.

Sự phối hợp đó, cũng như cuộc thảo luận sâu rộng về những gì sẽ xảy ra tiếp theo, đã bắt đầu.

Nếu không có sự thay đổi triệt để trong cách tiếp cận của Mỹ, quá trình này dường như sẽ dẫn đến sự định hình lại phương Tây, làm đảo lộn cán cân quyền lực toàn cầu. Hậu quả sẽ trải rộng từ lĩnh vực kinh tế khi căng thẳng thương mại leo thang, đến rủi ro an ninh khi châu Âu cố gắng tự vệ mà không có sự trợ giúp của Mỹ.

Mỹ cũng có thể sẽ gặp khó khăn, chẳng hạn như trong việc triển khai sức mạnh quân sự ở châu Phi và Trung Đông, do thiếu mạng lưới căn cứ, đường băng và hỗ trợ hậu cần mà châu Âu hiện đang cung cấp.

Tương lai "hậu Mỹ"

Bên cạnh những lời bàn tán về việc trả đũa bằng cách nhắm vào thương mại Mỹ, các nhà ngoại giao và quan chức châu Âu cũng đang xem xét những hậu quả mà một sự chia cắt lâu dài với Washington có thể mang lại.

Đối với hầu hết các quốc gia, đây là một viễn cảnh đau đớn, chấm dứt 80 năm hợp tác hòa bình, hỗ trợ lẫn nhau và thương mại sinh lợi, đồng thời giáng một đòn mạnh vào mô hình hiện tại của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Nhiều chính phủ vẫn muốn cứu vãn những gì có thể. Thủ tướng Ý Giorgia Meloni - người vốn thân thiết với ông Trump - đang cố gắng xây dựng lại mối quan hệ.

Nhưng đối với một số quan chức chính phủ khác, một tương lai hậu Mỹ thực ra không quá khó để hình dung.

Các quốc gia châu Âu, bao gồm cả những quốc gia không thuộc Liên minh châu Âu (EU) như Anh và Na Uy, đã dành phần lớn nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump để thành lập liên minh các quốc gia sẵn sàng hỗ trợ Ukraine, vốn đã hoạt động mà không cần Mỹ.

Các cố vấn an ninh quốc gia từ 35 chính phủ thường xuyên liên lạc, gặp gỡ trực tuyến và trực tiếp, cũng như tương tác thông qua tin nhắn văn bản không chính thức.

Theo các nguồn thạo tin, mức độ tin tưởng trong những nhóm này nhìn chung là cao. Và không chỉ ở cấp quan chức: Các nhà lãnh đạo quốc gia cũng đang “xắn tay áo” và làm việc trong các nhóm nhỏ mới.

Nhóm chat “Washington”

Theo Politico, Thủ tướng Anh Keir Starmer, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz, cũng như Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và Thủ tướng Ý Meloni thường xuyên nhắn tin cho nhau, thường là trong cùng một nhóm chat.

Trong năm qua, các nhà lãnh đạo đã xây dựng một quy trình trao đổi tin nhắn mỗi khi ông Trump có hành động bất ngờ. “Khi mọi thứ diễn ra nhanh chóng, việc phối hợp rất khó khăn, và nhóm chat này thực sự hiệu quả”, một nguồn thạo tin nói. “Nó cho bạn biết rất nhiều về các mối quan hệ cá nhân và tầm quan trọng của chúng”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và các lãnh đạo châu Âu gặp nhau tại Nhà Trắng vào tháng 8/2025 để thảo luận về xung đột Nga - Ukraine. (Ảnh: Reuters)

Nhóm chat “không chính thức nhưng hoạt động tích cực” này được gọi là Nhóm Washington, vì bao gồm các nhà lãnh đạo châu Âu đã đến thăm Nhà Trắng cùng với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vào tháng 8 năm ngoái.

Cách tiếp cận của họ trong năm qua chủ yếu là giữ bình tĩnh và phản ứng với các động thái của Tổng thống Trump, thay vì bị mắc bẫy bởi những phát ngôn cứng rắn của ông. Tinh thần đó đã giúp tiến trình hòa bình Ukraine diễn ra suôn sẻ.

Nhưng những động thái của ông Trump về Greenland đã làm thay đổi cán cân.

Cách tiếp cận nhẹ nhàng trước những lời cảnh báo của tổng thống Mỹ đã không còn nữa. Ngay cả Thủ tướng Anh Starmer, người thường được coi là nhà lãnh đạo thận trọng nhất, cũng đã chỉ trích lời đe dọa áp thuế của ông Trump là "sai trái".

Cuộc khủng hoảng Greenland đã khiến mọi người tập trung vào câu hỏi: Làm thế nào để tiếp tục mà không có Mỹ bên cạnh.

"Liên minh ban đầu chỉ xoay quanh Ukraine”, một nhà ngoại giao cho biết. "Nhưng nó đã tạo ra mối quan hệ rất chặt chẽ giữa một số nhân vật chủ chốt ở các quốc gia. Họ đã xây dựng được lòng tin và cả khả năng làm việc cùng nhau. Họ thân thiết với nhau, dễ dàng liên lạc và nhắn tin”.

Vai trò của NATO

Hình thức này có tiềm năng trở thành nền tảng cho một liên minh an ninh mới, trong thời đại mà Mỹ không còn tha thiết với NATO và an ninh châu Âu. Một thỏa thuận mới sẽ không loại trừ sự hợp tác với Mỹ, nhưng cũng không coi đó là điều hiển nhiên.

Trong các cuộc trò chuyện của Nhóm Washington được cho là còn có cả Tổng thống Ukraine Zelensky. Điều này mang đến một ý tưởng thú vị khác. Ukraine là quốc gia có quân đội hùng mạnh, với một đội quân quy mô lớn, một ngành công nghiệp sản xuất máy bay không người lái tinh vi, và nhiều kinh nghiệm thực tế trong chiến tranh hiện đại hơn bất kỳ quốc gia nào khác.

Các binh sĩ Ukraine tập trận ở Kharkiv hồi tháng 11/2025. (Ảnh: EPA)

Mặc dù Ukraine từ lâu đã tìm kiếm tư cách thành viên NATO, nhưng điều đó giờ đây không còn là mong muốn lớn nhất của Kiev, khi những lời hứa của Mỹ về việc hỗ trợ bất kỳ đảm bảo an ninh nào ngày càng trở nên kém thuyết phục.

Nếu sức mạnh quân sự của Ukraine được kết hợp với sức mạnh của Pháp, Đức, Ba Lan và Anh, cùng nhiều nước khác, thì năng lực vũ trang tiềm tàng của liên minh các quốc gia này sẽ rất lớn, sẽ bao gồm cả các quốc gia hạt nhân và phi hạt nhân.

Tuần trước, Ủy viên Quốc phòng châu Âu Andrius Kubilius đã đề xuất thành lập một đội quân thường trực của EU gồm 100.000 binh sĩ và khôi phục ý tưởng về một Hội đồng An ninh châu Âu gồm khoảng 12 thành viên, trong đó có Anh. Bà Von der Leyen đã quảng bá một Chiến lược An ninh châu Âu mới, mặc dù cho đến nay vẫn chưa có nhiều chi tiết được cung cấp.

Có một sự đồng thuận ở châu Âu, rằng các cuộc thảo luận về một cấu trúc an ninh mới của lục địa này cần phải diễn ra càng nhanh càng tốt.

Các nhà lãnh đạo EU sẽ gặp mặt trực tiếp tại một hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp trong những ngày tới để cân nhắc phản ứng trước những kế hoạch của ông Trump về Greenland.

Với việc ông Trump dự kiến ​​tham dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, cũng có khả năng sẽ có các cuộc đàm phán trực tiếp giữa phía châu Âu và Mỹ.

Sau khi nói chuyện với ông Merz, ông Macron, ông Starmer và Tổng thư ký NATO Mark Rutte, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Von der Leyen tuần trước cho biết, châu Âu sẽ “kiên định” trong cam kết bảo vệ Greenland. Bà nói: “Chúng ta sẽ đối mặt với những thách thức này bằng sự kiên định và quyết tâm”.