Loài vật từng chỉ có trong truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh nay thành kiểu làm giàu của người dân Phú Thọ

Từ sản vật trong truyền thuyết, nay giống gà nhiều cựa Tân Sơn (Phú Thọ) được đồng bào dân tộc thiểu số chăn nuôi hàng hóa, cho ăn chủ yếu ngô, khoai, sắn và uống nước lá rừng nên siêu khỏe, cho chất lượng thịt săn, chắc, thơm phức, nay thành kiểu làm giàu, giúp người dân nâng cao thu nhập.

Từ lễ vật trong truyền thuyết Hùng Vương đến mô hình chăn nuôi đặc sản ở vùng núi Tân Sơn

Trong kho tàng truyền thuyết dân gian thời đại Hùng Vương, lễ vật mà Sơn Tinh mang đến cầu hôn công chúa Mỵ Nương có “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao”. Trong đó, gà nhiều cựa là sản vật đặc biệt gắn với vùng đất xã Tân Sơn (tỉnh Phú Thọ) ngày nay và luôn được người dân nuôi tự nhiên để gìn giữ di sản văn hóa bản địa.

Chăn nuôi gà nhiều cựa ở xã Tân Sơn (Phú Thọ). Ảnh: N. Tuấn

Từ cuối năm 2025, UBND xã Tân Sơn triển khai Dự án chăn nuôi gà nhiều cựa với mục tiêu cốt lõi, hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, đồng thời bảo tồn và phát triển giống gà quý của địa phương.

Dự án được triển khai từ tháng 10/2025 với sự tham gia của 10 hộ dân chủ yếu là hộ nghèo, cận nghèo và hộ sản xuất kinh doanh giỏi thuộc Tổ sản xuất cộng đồng chăn nuôi gà nhiều cựa xã Tân Sơn.

Tham gia dự án, mỗi hộ được hỗ trợ 100 con giống gà nhiều cựa, trọng lượng từ 0,3 – 0,4 kg/con, cùng thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi và được tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật. Tổng kinh phí thực hiện dự án gần 200 triệu đồng, trong đó ngân sách Nhà nước hỗ trợ 188 triệu đồng.

Dự án đặc biệt chú trọng chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi, giúp người dân nâng cao nhận thức về quy trình chăm sóc, phòng bệnh và xây dựng chuồng trại khoa học.

Ông Nguyễn Văn Trọng (người dân khu 6, xã Tân Sơn) là một trong những hộ tham gia dự án. Gia đình ông được cấp 100 con gà giống cùng 17 bao cám và các loại thuốc thú y.

Mô hình nuôi gà nhiều cựa ở xã Tân Sơn (Phú Thọ) đang mở hướng sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số. Ảnh: N. Tuấn

Theo ông Trọng, dù đã có nhiều năm kinh nghiệm nuôi gà, nhưng khi tham gia dự án, ông vẫn tích cực tham gia lớp tập huấn kỹ thuật để đạt hiệu quả cao nhất, phù hợp biến đổi khí hậu.

“Chúng tôi được hướng dẫn cách xây dựng chuồng trại đảm bảo vệ sinh, kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh, cũng như cách bổ sung thức ăn theo mùa để gà phát triển tốt, tăng trọng nhanh mà vẫn giữ được chất lượng thịt đặc trưng”, ông Trọng chia sẻ.

Gà nhiều cựa ở Tân Sơn thường có kích thước nhỏ hơn so với gà ta thông thường nhưng bù lại thịt rất chắc, thơm và ngọt. Đây cũng chính là yếu tố giúp giống gà này được thị trường ưa chuộng.

Trong quá trình chăn nuôi, các hộ dân áp dụng phương thức bán chăn thả dưới tán rừng, tận dụng lợi thế đồi núi tự nhiên. Bên cạnh đó, người dân còn tận dụng dùng nhiều loại thức ăn là vị thảo dược sẵn có của núi rừng để phòng bệnh cho gà nuôi.

Bà Nguyễn Thị Sinh (ở khu 6) cho biết, nước uống cho gà mỗi ngày đều được hộ bà đun sôi cùng lá ổi, gừng và một số loại lá rừng nhằm tăng sức đề kháng.

Nhân rộng mô hình nuôi gà nhiều cựa góp phần bảo tồn giống gà quý và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Ảnh: N. Tuấn

“Thức ăn cho gà chủ yếu được chế biến từ ngô, cám gạo, sắn và rau rừng. Ngoài ra, chúng tôi còn bổ sung tỏi, lá rau mơ, lá diếp cá để phòng bệnh cho gà. Cách nuôi này vừa tiết kiệm chi phí vừa giúp gà khỏe mạnh, tạo thành vị thịt gà đặc sản”, bà Sinh nói.

Nuôi giống đặc sản gắn với nông nghiệp xanh, mở sinh kế bền vững cho đồng bào miền núi

Theo ông Phạm Duy Hiếu - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Tân Sơn, sau hơn 4 tháng triển khai, dự án đang đạt kết quả tích cực.

Qua kiểm tra định kỳ, đàn gà phát triển tốt, khỏe mạnh, tỷ lệ sống đạt khoảng 92%, trọng lượng trung bình đạt khoảng 1,4 kg/con.

Ông Hiếu cho biết thêm, khu vực xã Tân Sơn và các xã lân cận thuộc huyện Tân Sơn cũ là nơi duy nhất trên cả nước hiện còn nuôi gà nhiều cựa với quy mô khoảng hơn 30.000 con mỗi năm. Trong đó, nhiều hộ chăn nuôi tập trung từ 300-500 con, còn lại là chăn nuôi nhỏ lẻ xen kẽ gà thả vườn.

Gà nhiều cựa Tân Sơn chinh phục thị trường từ Bắc và Nam. Ảnh: Văn Đức

“Trước đây, người dân chưa nhận thức rõ giá trị của giống gà này nên chủ yếu chăn thả tự nhiên, không chú trọng kỹ thuật chăm sóc hay phòng bệnh. Vì vậy, có thời điểm giống gà nhiều cựa đứng trước nguy cơ mai một”, ông Hiếu cho biết thêm.

Những năm gần đây, các cấp chính quyền, ngành nông nghiệp và địa phương đã triển khai nhiều chương trình, dự án nhằm bảo tồn và phát triển giống gà quý này. Nhờ đó, nhiều hộ gia đình đã mạnh dạn đầu tư mở rộng quy mô, từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng đồi rừng, nâng cao thu nhập.

" Hiệu quả rõ rệt nhất của dự án là đã thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp của bà con dân tộc thiểu số từ tự phát sang sản xuất hàng hóa, xây dựng lan tỏa mạnh mẽ thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ gà nhiều cựa Tân Sơn; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp xanh gắn du lịch địa phương", ông Hiếu cho biết.

Từ một sản vật bước ra từ truyền thuyết, gà nhiều cựa hôm nay đang viết tiếp câu chuyện mới – câu chuyện về "hồi sinh" của giống gà quý, mở sinh kế xanh bền vững, xây dựng hình ảnh Đất Tổ vua Hùng của người dân miền núi Tân Sơn.

Bỏ phố về quê nuôi gà kiểu gì mà anh kỹ sư Lạng Sơn bắt bán liên tục, bất ngờ có cả loài "gà khổng lồ"

Rời phố trở về phường Tam Thanh (Lạng Sơn) năm 2022 để lập nghiệp với nông nghiệp hữu cơ, anh Nguyễn Văn Biên đã biến trang trại gà hữu cơ, nuôi chim...

Bấm xem >>