Loài cá quý có thể chuyển đổi giới tính, cá đực tự biến thành con cái để sinh sản, Việt Nam đã nhân giống thành công

Các nhà khoa học của Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã làm chủ công nghệ sản xuất giống loài cá nhụ bốn râu. Đây là một trong 4 loài cá quý "chim, thu, nhụ, đé", được xếp vào hàng đặc sản. Đặc biệt, cá nhụ bốn râu là loài cá có thể tự biến đổi giới tính từ đực sang cái và ngược lại.

Việt Nam đã làm chủ công nghệ sản xuất giống cá nhụ bốn râu

Đầu năm 2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cùng đoàn công tác của Bộ đã kiểm tra, làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu, nuôi trồng giống hải sản miền Bắc (Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam), tại đây, lãnh đạo Viện đã báo cáo về kết quả sản xuất hai giống cá quý là cá cam và cá nhụ bốn râu.

Trong đó, đối với cá nhụ bốn râu, hiện nay, Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam đã làm chủ công nghệ sản xuất giống loài cá bản địa này và đang định hướng phát triển trong các ao nuôi nước lợ.

Đối với cá cam, đây là loài cá có giá trị kinh tế cao nhưng việc sản xuất giống nhân tạo lại đang là một thách thức lớn. Việc bước đầu nhân giống thành công giống cá cam mở ra khả năng chủ động nguồn giống chất lượng cao, mở ra cơ hội xây dựng ngành công nghiệp nuôi biển hiện đại.

Theo Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam, để đưa cá nhụ bốn râu thành ngành hàng công nghiệp, Viện sẽ nghiên cứu để tăng tần suất sinh sản của cá bố mẹ và phát triển công thức thức ăn chuyên biệt nhằm giảm tỷ lệ cá chết ở giai đoạn thương phẩm.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến kiểm tra mô hình tại Trung tâm Nghiên cứu, nuôi trồng giống hải sản miền Bắc (TP.Hải Phòng). Ảnh: nongnghiepmoitruong.vn

Việc làm chủ con giống hai đối tượng chiến lược này sẽ tạo ra sự đột phá cho ngành nuôi biển. Trong thời gian tới, Viện sẽ tập trung mọi nguồn lực để tạo ra sự đột phá với hai đối tượng "mũi nhọn" là cá cam và cá nhụ bốn râu, đồng thời tiếp tục hoàn thiện công nghệ để sớm chuyển giao quy trình cho doanh nghiệp và người dân.

Cá nhụ 4 râu, 1 trong 4 loài cá quý, có thể tự chuyển đổi giới tính

Cá nhụ bốn râu hay còn gọi là cá chét, cá gộc (tên tiếng Anh là Eleutheronema tetradactylum). Cá nhụ bốn râu phân bố rộng từ vùng biển của Nam Phi, Madagascar, Pakistan, Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan, Philippines cho đến Australia.

Ở Việt Nam, cá nhụ bốn râu là một trong 4 loài cá quý, được xếp vào hàng đặc sản. Cá nhụ bốn râu có thân hình hơi dẹt, 3 vây hậu môn và 9 vây lưng, 4 râu dài. Mỗi con cá trưởng thành có kích thước từ 50cm đến 70cm, trọng lượng tối đa là 7kg. Loài cá này đang được xem là đối tượng nuôi chủ lực quy mô công nghiệp ở một số nước trên thế giới, trong đó có Trung Quốc.

Cá nhụ bốn râu có giá trị dinh dưỡng cao, thịt thơm ngon, tốc độ sinh trưởng nhanh và đặc biệt là khả năng sử dụng được thức ăn công nghiệp thay thế cá tạp trong quá trình nuôi, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi quy mô công nghiệp.

Cá nhụ bốn râu là loài cá có khả năng sinh sản cả hai giới tính. Ảnh: I.T

Cá nhụ bốn râu là loài cá có khả năng sinh sản cả hai giới tính, có thể tự thụ tinh. Tùy thuộc vào các điều kiện môi trường khác nhau, chúng có thể tự biến đổi giới tính từ đực sang cái và ngược lại.

Đa số, khi cá nhụ mới sinh ra, chúng đã có hình dáng giống con đực. Đến mùa sinh sản từ tháng 3 đến tháng 7, cơ quan sinh sản của con đực đã phát triển trước, nếu không có đối tác, chúng sẽ tự biến thành con cái để tự thụ tinh và sinh sản.

Ở Singapore, Đài Loan, Trung Quốc, cá nhụ bốn râu được xác định là đối tượng ưu tiên trong chiến lược phát triển nuôi biển từ năm 2010. Ở Malaysia cá nhụ bốn râu là 1 trong 15 loài nuôi quan trọng trong chiến lược phát triển nuôi biển.

Tại Ấn Độ, Trung Quốc, Bangladesh... cá nhụ bốn râu đã được đưa vào nuôi ở các ao đầm nước mặn lợ nhằm thay thế cho việc nuôi tôm không thành công do ô nhiễm môi trường và vấn đề dịch bệnh.

Gần đây, cá nhụ bốn râu được ưu tiên phát triển, trở thành đối tượng nuôi chủ lực tại Đài Loan phục vụ cho xuất khẩu. Hàng năm sản lượng cá nhụ bốn râu của Đài Loan đạt khoảng 300.000 tấn và 70% được xuất khẩu sang Trung Quốc dưới dạng tươi sống hoặc đông lạnh, giá cá thương phẩm dao động 250.000 - 300.000 đồng/kg. Kích cỡ cá nhụ bốn râu được ưa chuộng tiêu thụ tại Trung Quốc 300 - 400g/con.

Sau khi kết quả nghiên cứu thành công bước đầu cá nhụ bốn râu của Viện Nuôi trồng thủy sản I (nay là Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam) về quy trình sản xuất giống và nuôi thương phẩm, nhiều mô hình nuôi loài cá này đã phát triển tại Việt Nam, song cho đến nay chưa thực sự phát triển được ở quy mô hàng hóa do quy trình nuôi công nghệ thương phẩm cần tiếp tục được hoàn thiện và đặc biệt, Việt Nam chưa xây dựng được thị trường tiêu thụ trong nước cũng như xuất khẩu cho đối tượng nuôi này.

Quy trình công nghệ sản xuất và vận chuyển giống cá nhụ bốn râu, bao gồm: nuôi vỗ cá bố mẹ, chuyển đổi giới tính cho cá, kích thích sinh sản và cho đẻ, kỹ thuật vận chuyển trứng, ấp trứng và vận chuyển cá bột, kỹ thuật ương từ cá bột lên cá hương, kỹ thuật từ cá hương lên cá giống, kỹ thuật thu hoạch và vận chuyển cá giống.