Anh nông dân Tây Ninh chế máy ấp trứng loài "thủy quái" sông Mekong, lấy nước để thu cá bột

Từ những lần thất thoát cá bột, anh Võ Thanh Liêm, ấp Trảng Cỏ, xã Hưng Thuận, tỉnh Tây Ninh (địa phận huyện Trảng Bàng cũ) mày mò chế tạo hệ thống ấp trứng cá lăng nha đuôi đỏ - loài cá da trơn khổng lồ được ví như "thủy quái" sông Mekong, giúp giảm sức người, hạn chế rủi ro và nâng hiệu quả sản xuất.

Ở trại thủy đặc sản Thanh Huy, ấp Trảng Cỏ, xã Hưng Thuận, tỉnh Tây Ninh (địa phận huyện Trảng Bàng cũ), những bể nước tưởng như bình thường lại ẩn chứa cả một quy trình sản xuất giống cá lăng nha đuôi đỏ được tính toán khá công phu.

Anh Võ Thanh Liêm, nông dân nuôi thành công giống cá lăng đuôi đỏ-1 loại cá đặc sản thịt thơm ngon, giá trị kinh tế cao và con cá lăng nha đuôi đỏ, ấp ấp Trảng Cỏ, xã Hưng Thuận, tỉnh Tây Ninh (địa phận huyện Trảng Bàng cũ). Ảnh: T.Đ

Điều đặc biệt nằm ở hệ thống ấp trứng do anh Võ Thanh Liêm nghiên cứu, cải tiến. Thay vì phải liên tục theo dõi, thu gom cá bột bằng sức người, dòng nước được tận dụng để làm công việc ấy.

Ý tưởng xuất phát từ chính những khó khăn trong thực tế sản xuất giống cá lăng nha đuôi đỏ.

“Cá lăng nha đuôi đỏ có trứng dính, cá bột mới nở lại có đặc tính di cư xuôi dòng. Nếu không kiểm soát tốt dòng nước và quá trình thu cá, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến người nuôi thiệt hại đáng kể”, anh Liêm cho biết.

“Bắt bệnh” từ thực tế ấy, anh Liêm bắt tay thiết kế hệ thống ấp trứng cá lăng nha đuôi đỏ.

Biến dòng nước thành “người thợ” thu cá bột

Hệ thống cải tiến gồm hai bể chính: bể ấp trứng và bể thu, trữ cá bột.

Bể ấp được làm bằng composite hình tròn, đường kính miệng 1,7m, cao 0,8m. Đáy bể hình phễu, có ống xả ở giữa. Hệ thống cấp nước được bố trí để tạo dòng chảy phù hợp với lượng trứng trong bể.

Điểm đáng chú ý là cá bột sau khi nở không cần công nhân vớt thủ công. Theo dòng nước, cá bột được đưa qua hệ thống ống đến bể thu và trữ.

Anh Võ Thanh Liêm (cầm ống nước) đứng cạnh hệ thống ấp trứng cá lăng nha đuôi đỏ. Ảnh: T.Đ

Tại đây, một bộ phận phân tán hình chữ T được thiết kế giống như một chiếc “béc phun” đặc biệt. Áp lực nước làm bộ phận này quay, đưa cá bột phân tán tương đối đều trong bể mà không gây ảnh hưởng đến sức sống của cá.

Phía ngoài còn có bộ lọc bằng lưới inox 304, mắt lưới 0,4mm, có nhiệm vụ giữ cá bột lại trong bể trong khi nước tiếp tục được xả ra ngoài.

“Như vậy, từ lúc cá bột mới nở cho đến khi được đưa về bể trữ, dòng nước gần như đảm nhận toàn bộ quá trình vận chuyển”, anh Liêm chia sẻ.

Cái hay của hệ thống nằm ở chỗ không cần một cơ cấu máy móc phức tạp. Chỉ bằng cách tính toán, bố trí đường ống và tận dụng áp lực nước trong quá trình ấp, việc thu gom, phân tán cá bột được thực hiện gần như tự động.

Anh Liêm cho biết thêm, đây cũng chính là mục tiêu quan trọng nhất khi bắt tay cải tiến hệ thống: Giải phóng sức lao động và giảm rủi ro trong khâu ấp trứng, vốn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sản xuất giống cá lăn đuôi đỏ.

Từ một cải tiến nhỏ đến mô hình có thể nhân rộng

Không dừng ở ý tưởng, hệ thống được đưa vào thử nghiệm với lượng trứng trung bình 4kg/bể ấp, lưu lượng nước cấp khoảng 30 lít/phút và được lặp lại 3 lần, đồng thời so sánh với hệ thống ấp hiện hữu.

Kết quả thử nghiệm cho thấy các chỉ tiêu chất lượng nước như nhiệt độ, pH, oxy hòa tan và ammonia đều nằm trong phạm vi phù hợp cho quá trình phát triển của phôi và cá bột.

Với hệ thống cải tiến, tỷ lệ thụ tinh trung bình đạt 94,12%; tỷ lệ nở 74,75%; tỷ lệ sống của cá bột đạt 54,73%. Năng suất cá bột 4 ngày tuổi đạt trung bình 9.404 con/kg cá cái.

Đáng chú ý, cá bột sau khi đưa sang ương 30 ngày tuổi đạt chiều dài trung bình 4,38cm, trọng lượng 0,93g và tỷ lệ sống đạt 93,75%.

Những con số ấy cho thấy cải tiến không chỉ giúp giảm công việc thủ công mà còn hướng tới mục tiêu quan trọng hơn: Giữ được chất lượng cá bột trong suốt quá trình từ lúc nở đến khi chuyển sang giai đoạn ương nuôi.

Sáng kiến “Hiệu quả mô hình canh tác xanh từ trang trại cá lăng nha” của anh Liêm (bìa trái) đạt giải Nhì tại Hội thi Sáng tạo khoa học và kỹ thuật tỉnh Tây Ninh lần thứ 1, năm 2024-2025. Ảnh: T.Đ

Theo anh Liêm, rủi ro trong khâu ấp trứng trước đây có thể gây thiệt hại trung bình khoảng 15-20% tổng lượng cá bột hằng năm. Vì vậy, giảm được những rủi ro này cũng đồng nghĩa với giảm chi phí và nâng hiệu quả kinh tế cho cơ sở sản xuất giống.

Điều đáng nói, hệ thống không chỉ có thể sử dụng cho cá lăng nha đuôi đỏ, các cơ sở sản xuất giống cá lăng trong và ngoài tỉnh Tây Ninh, cũng như những loài cá đẻ trứng dính và có đặc tính cá bột mới nở di cư xuôi dòng, đều có khả năng áp dụng.

Từ những vấn đề rất cụ thể trong bể ấp, anh Liêm đã biến kinh nghiệm của người làm nông thành một giải pháp kỹ thuật có tính ứng dụng.

Sáng kiến “Hiệu quả mô hình canh tác xanh từ trang trại cá lăng nha” của anh Liêm đạt giải Nhì tại Hội thi Sáng tạo khoa học và kỹ thuật tỉnh Tây Ninh lần thứ 1, năm 2024-2025.

Với anh, nghiên cứu máy móc, thiết bị không phải câu chuyện xa vời trong phòng thí nghiệm. Nó bắt đầu từ những con cá, những bể ấp và những lần người nuôi phải đứng hàng giờ để xử lý từng công đoạn.

Khi dòng nước có thể thay người thu cá bột, người nuôi có thêm thời gian, còn những con cá nhỏ xíu có thêm cơ hội sống sót.

Đó cũng là cách một sáng kiến bắt đầu từ trang trại có thể mở ra hướng làm giống thủy sản ít phụ thuộc vào sức người, giảm rủi ro và tiến gần hơn đến sản xuất xanh, tuần hoàn.