Ngoại ngữ được chọn nhiều: Chiến lược điểm số hay xu hướng mới?

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 có hơn 1,22 triệu thí sinh đăng ký dự thi. Trong đó, Ngoại ngữ với gần 347.000 thí sinh tiếp tục nằm trong nhóm được lựa chọn nhiều, phản ánh sự dịch chuyển trong cách thí sinh tính cơ hội vào đại học, khi điểm số ngày càng được cân nhắc nhiều hơn bên cạnh năng lực và định hướng.

Ngoại ngữ lên ngôi - lựa chọn mang tính chiến lược

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 ghi nhận hơn 1,22 triệu thí sinh đăng ký dự thi – con số cao kỷ lục trong nhiều năm trở lại đây. Trong đó, gần 347.000 thí sinh lựa chọn ngoại ngữ, trở thành môn có số lượng đăng ký lớn nhất. Mặc dù theo quy định tuyển sinh năm 2026, cơ quan quản lý cho biết đã điều chỉnh cơ chế cộng điểm ngoại ngữ nhằm “hạn chế sự chênh lệch lớn về lợi thế giữa các thí sinh”.

Theo GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT), xu hướng này “đã được dự báo trước”, khi nhiều học sinh chủ động dự thi ngoại ngữ để lấy điểm xét tuyển đại học. Trong bối cảnh các phương thức tuyển sinh ngày càng đa dạng, việc sở hữu điểm số cao ở một môn “có lợi thế” được xem là cách để gia tăng khả năng cạnh tranh.

Thực tế, dù có thể được miễn thi nếu sở hữu chứng chỉ quốc tế, không ít thí sinh vẫn đăng ký dự thi. Tỷ lệ miễn thi chỉ khoảng 0,65–0,67%, cho thấy phần lớn học sinh muốn tận dụng điểm thi thay vì bỏ qua. Với nhiều em, việc “có thêm một phương án” luôn an toàn hơn trong bối cảnh điểm chuẩn biến động.

GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT)

Hoàng Minh (học sinh lớp 12 tại Hà Nội) cho biết em không thực sự yêu thích tiếng Anh, mà thiên về các môn tự nhiên và dự định theo các ngành như công nghệ, kỹ thuật. Tuy nhiên, em vẫn chọn thi ngoại ngữ vì “đây là môn có thể giúp em kéo điểm và mở rộng cơ hội xét tuyển”. “Em cần một phương án an toàn để tăng khả năng đỗ đại học”, Hoàng Minh nói. Lựa chọn này, theo em, không phải vì đam mê mà chủ yếu dựa trên tính toán thực tế.

Theo các nhà trường, ngoại ngữ đang trở thành môn có thể “gánh điểm”, giúp thí sinh cải thiện tổng điểm xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần điểm ngoại ngữ cao hơn một chút cũng có thể tạo ra khác biệt đáng kể trong cuộc đua điểm số.

Tại buổi chia sẻ về chiến lược đặt nguyện vọng và tối ưu hóa cơ hội trong kỳ tuyển sinh 2026, cô Lê Minh Thư, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Galileo (Hà Nội) cũng cho rằng, ngay cả khi có chứng chỉ quốc tế, thí sinh vẫn nên dự thi để tận dụng lợi thế điểm số. Điều này lý giải vì sao nhiều học sinh không chọn miễn thi mà tiếp tục đăng ký dự thi môn ngoại ngữ nhằm tối ưu cơ hội trúng tuyển.

Nhiều chuyên gia tuyển sinh cho rằng học sinh hiện nay không chỉ chọn môn theo năng lực, mà còn theo chiến thuật. Ngoại ngữ hiện là môn có “lợi thế kép”: vừa hỗ trợ xét tốt nghiệp, vừa xuất hiện trong nhiều tổ hợp xét tuyển như D01, D07…, giúp thí sinh mở rộng cơ hội vào đại học. Điều này khiến môn học này gần như trở thành “lựa chọn mặc định” của không ít học sinh.

Tâm lý “chọn môn có lợi”: Xu hướng hay bài toán cân bằng?

Không chỉ có lợi thế xét tuyển, ngoại ngữ còn được hưởng nhiều cơ chế như quy đổi điểm, cộng điểm khuyến khích ở một số trường đại học. Chính những yếu tố này khiến ngoại ngữ trở thành “điểm dồn” của thí sinh, nơi các em kỳ vọng có thể tối ưu hóa kết quả.

PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng trường ĐH Giáo dục (ĐHQG Hà Nội) cho rằng việc ngoại ngữ ngày càng được ưu tiên trong các tổ hợp xét tuyển phản ánh yêu cầu mới về năng lực người học: “Trong bối cảnh hiện nay, năng lực ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là nền tảng để học tập, tư duy và sáng tạo”.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo: “Nếu xu hướng này khiến học sinh chỉ tập trung vào những môn “có lợi thế” mà né tránh các lĩnh vực khác, đặc biệt là khoa học cơ bản, thì có thể tạo ra sự lệch pha trong phát triển năng lực”.

Đằng sau xu hướng này là một thực tế đáng suy nghĩ: học sinh ngày càng có xu hướng lựa chọn môn thi dựa trên tính toán điểm số, thay vì năng lực cốt lõi hay định hướng nghề nghiệp. Việc học vì điểm số, nếu kéo dài, có thể khiến quá trình học tập trở nên thiếu cân bằng.

Chọn tổ hợp không phù hợp có thể dẫn đến bỏ học: mỗi năm nhiều thí sinh trúng tuyển nhưng không nhập học, khoảng 10% sinh viên bỏ học sau năm nhất

Nhiều phụ huynh cũng thừa nhận tâm lý tương tự. Anh Nguyễn Văn Dũng (Hà Nội) cho rằng: “Thi cử bây giờ cạnh tranh quá lớn, nên phải tính toán. Chọn môn nào ‘ăn chắc’ thì ưu tiên, còn đam mê có thể tính sau. Ngoại ngữ vừa dễ kéo điểm, vừa xét được nhiều ngành thì tội gì không chọn”.

“Việc lựa chọn tổ hợp không phù hợp có thể dẫn đến hệ quả sau tuyển sinh. Thực tế mỗi năm có hàng trăm nghìn thí sinh trúng tuyển đại học nhưng không nhập học và sau năm thứ nhất có thể thêm khoảng 10% sinh viên bỏ học. Điều này cho thấy nếu lựa chọn không đúng, người học rất dễ "lệch đường" ngay từ đầu”, PGS.TS Trần Thành Nam.

Theo các chuyên gia giáo dục, khi một môn học trở nên “áp đảo”, đó không chỉ là câu chuyện về xu hướng mà còn phản ánh cách thiết kế kỳ thi và cơ chế tuyển sinh. Nếu không có sự điều chỉnh hợp lý, xu hướng này có thể tiếp tục gia tăng trong các năm tới.

Việc quá nhiều thí sinh tập trung vào một số môn có thể dẫn đến mất cân bằng trong lựa chọn học tập, khiến các môn khoa học cơ bản hoặc một số lĩnh vực khác bị “lép vế”.

Bên cạnh đó, nếu học sinh chủ yếu luyện thi theo dạng để đạt điểm cao, nguy cơ “điểm số không phản ánh đúng năng lực thực” là điều khó tránh khỏi. Đây cũng là thách thức đặt ra đối với việc đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giáo dục phổ thông.

Không thể phủ nhận, việc ngoại ngữ được lựa chọn nhiều cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của học sinh đối với kỹ năng hội nhập. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng coi trọng năng lực ngoại ngữ, đặc biệt trong môi trường làm việc toàn cầu hóa.

Khi lựa chọn môn thi gắn chặt với điểm số, kỳ thi tốt nghiệp THPT đứng trước bài toán cân bằng giữa linh hoạt và đánh giá thực chất. Làm sao để học sinh không chỉ chọn môn “có lợi”, mà còn phù hợp với năng lực và định hướng tương lai?