Hiệu trưởng xoay xở với 'siêu trường' sau sáp nhập

Xóa bỏ tâm lý "trường này, trường kia" hay sắp xếp giáo viên, cơ sở vật chất ... là những áp lực đặt ra với các hiệu trưởng sau đợt sắp xếp mạng lưới giáo dục lớn nhất gần 50 năm qua.

Cả nước hôm 31/8 cơ bản hoàn thành sắp xếp, sáp nhập trường phổ thông công lập, giảm gần 19.000 đầu mối (50,5%), theo Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nhóm này được tổ chức theo hai mô hình: trường một cấp quy mô lớn (có các phân hiệu, điểm trường) và trường liên cấp.

Sự thay đổi này tạo ra những "siêu trường" với số học sinh đông gấp 2-10 lần, trải rộng trên nhiều cơ sở, trong khi mỗi trường mới chỉ có một hiệu trưởng.

"Người đứng đầu không thể vận hành mô hình mới bằng phương thức quản trị cũ", TS Lê Đức Thuận, nhà sáng lập Công ty Cổ phần Công nghệ Fermat, nguyên Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo quận Ba Đình, Hà Nội, nhận định.

Thực tế, các hiệu trưởng đang đồng thời thử nghiệm nhiều phương án để quản trị. Thầy Trần Ngọc Lâm, Hiệu trưởng Tiểu học - THCS Tân Định, TP HCM, cho hay tìm cách cân đối, tận dụng cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên giữa các phân hiệu.

Trường hiện có khoảng 1.400 học sinh, 100 giáo viên. Điểm trường chính (THCS) đang thiếu phòng học, trong khi phân hiệu (trường tiểu học cũ) lại thừa vì ít học sinh. Do đó, ban giám hiệu tính luân chuyển một số lớp THCS sang khuôn viên còn lại, tận dụng số phòng thừa làm phòng chức năng.

Cách làm này cũng được áp dụng tại trường Tiểu học Quang Trung, TP HCM, khi Hiệu trưởng Trần Thị An Pha dự tính chuyển một số lớp từ phân hiệu về trường chính.

Ngoài cơ sở vật chất, vấn đề chuyên môn cũng đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt. Thầy Lâm nhận thấy giáo viên tiểu học đang quá tải khi vừa chủ nhiệm vừa dạy hoạt động trải nghiệm, trong khi một số thầy cô ở THCS không đủ định mức giờ dạy. Sau sáp nhập, trường giải quyết bằng cách chuyển tiết trải nghiệm cho nhóm còn thiếu.

Ở Hà Nội, cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng trường Tiểu học - THCS Chương Dương, thành lập một "tổ chuyên môn dùng chung" gồm giáo viên Tiếng Anh, Âm nhạc, Mỹ thuật, Giáo dục thể chất. Nhóm này có thể cùng lúc dạy cả hai cấp, khắc phục tình trạng thiếu giáo viên và khai thác hiệu quả năng lực của thầy cô.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là bài toán ổn định, gắn kết, giải tỏa những khác biệt về nền nếp, cách làm việc, theo các hiệu trưởng.

Cô Vân Hồng kể bắt đầu từ việc lắng nghe tâm tư của giáo viên, hướng tới mục tiêu hạn chế tâm lý "trường này - trường kia" và nhấn mạnh "tất cả cùng một tập thể". Cô đặt ra nguyên tắc nếu là việc chung thì mọi giáo viên đều phải tham gia, như gần đây là việc vận chuyển đồ đạc hay bốc thăm để ngồi "chung mâm" trong bữa liên hoan đầu tiên ở trường mới.

"Tôi muốn xây dựng môi trường làm việc mà mỗi giáo viên đều thấy vui, thoải mái và gắn kết khi làm việc", cô Hồng nói.

Thầy Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng trường THCS Thái Thịnh (sáp nhập từ hai trường), Hà Nội, với hơn 2.300 học sinh, tâm niệm phải tôn trọng ký ức, truyền thống và niềm tự hào của mỗi trường cũ, không xóa bỏ bản sắc hay áp đặt cách làm của một bên.

Thầy và ban giám hiệu mới gặp gỡ, nghe chia sẻ của giáo viên, đồng thời trao đổi thẳng thắn về những thay đổi. Từ đó, trường hình thành "bản đồ năng lực" của đội ngũ, thống nhất kế hoạch hoạt động, tổ chức sinh hoạt chuyên môn chung, từng bước xây dựng hệ thống tài liệu giảng dạy chung.

Giáo viên trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa, phường Bình Hưng Hòa, TP HCM, tháng 8/2026. Ảnh: Quỳnh Trần

Song song, các hiệu trưởng dịch chuyển từ phương thức quản lý "cầm tay chỉ việc" sang quản trị hệ thống.

"Tôi xác định không thể quản lý một trường sau sắp xếp bằng cách làm của một trường đơn lẻ trước đây", cô Vân Hồng nhìn nhận. "Nếu hiệu trưởng vẫn trực tiếp nắm và giải quyết nhiều việc thì rất dễ quá tải, cấp dưới cũng khó phát huy vai trò".

Cả cô Hồng và thầy Lâm đều thiết lập cơ chế phân quyền, tăng trách nhiệm cho các hiệu phó, tổ trưởng, nhóm trưởng chuyên môn để họ tự quyết các vấn đề trong phạm vi quản lý. Song, chế độ báo cáo được duy trì để hiệu trưởng nắm toàn bộ hoạt động.

TS Lê Đức Thuận nhìn nhận đây là hướng đi phù hợp, song lưu ý rằng sẽ không hiệu quả nếu trường học tiếp tục vận hành dựa trên các nhóm chat rời rạc, hồ sơ giấy hay kinh nghiệm cá nhân. Thay vào đó, các trường cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Cụ thể, trường xây dựng không gian dữ liệu dùng chung, kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để tổng hợp báo cáo, phân tích dữ liệu và ra quyết định.

"Công nghệ không thay thế nhưng sẽ giúp hiệu trưởng giảm thời gian xử lý công việc lặp lại để dành cho hoạt động chuyên môn, phát triển đội ngũ và chăm lo học sinh", ông Thuận nói.

Thầy Cao Cường cũng mong có hướng dẫn cụ thể về tổ chức bộ máy, phân cấp - ủy quyền, quản lý tài chính, tài sản và dữ liệu. Còn thầy Ngọc Lâm và cô An Pha dự định tham mưu chính quyền đầu tư cơ sở vật chất cho các phân hiệu, để học sinh ở cơ sở nào cũng được hưởng chất lượng giáo dục như nhau.

Xôn xao vụ bổ nhiệm hiệu trưởng sau sáp nhập trường học ở Nghệ An

Sau khi sáp nhập hai trường tiểu học và trung học cơ sở, UBND xã Hữu Khuông (Nghệ An) bất ngờ bổ nhiệm hiệu trưởng trường tiểu học cũ làm hiệu trưởng,...

Bấm xem >>