Không gian mạng “nóng” lên vì AI: Việt Nam ứng phó ra sao về an ninh mạng và dữ liệu cá nhân?

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục an ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Trưởng Ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, AI (trí tuệ nhân tạo) đang đặt ra nhiều thách thức chiến lược, từ bảo vệ chủ quyền dữ liệu, vấn đề phụ thuộc vào các nền tảng và công nghệ nước ngoài cũng như bảo vệ chính các hệ thống AI.

Sáng 7/4, hội thảo chuyên đề "Bảo mật trong kỷ nguyên AI - Chiến lược hình thành tương lai số" diễn ra trong bối cảnh AI đang thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu.

Chia sẻ về vấn đề này, Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng AI dần trở thành hạ tầng của xã hội số, hiện diện trong mọi lĩnh vực, từ quản lý nhà nước, vận hành doanh nghiệp đến đời sống thường ngày của người dân.

AI không chỉ hỗ trợ con người mà còn từng bước thay đổi cách chúng ta xử lý công việc, tổ chức hệ thống và ra quyết định. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những thách thức ngày càng phức tạp.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng AI (trí tuệ nhân tạo) đang đặt ra nhiều thách thức chiến lược, từ bảo vệ chủ quyền dữ liệu, vấn đề phụ thuộc vào các nền tảng và công nghệ nước ngoài cũng như bảo vệ chính các hệ thống AI.

"Không gian mạng đang trở thành “mặt trận nóng”, nơi các mối đe dọa gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Với sự hỗ trợ của AI, các cuộc tấn công mạng có thể được tự động hóa, cá nhân hóa và triển khai nhanh chóng trên diện rộng", Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho biết.

Theo Phó Cục trưởng Cục an ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, từ giả mạo danh tính, tạo nội dung bằng AI đến phát tán mã độc có khả năng thích ứng với hệ thống phòng thủ. Đáng chú ý, tội phạm mạng đang chuyển từ hoạt động đơn lẻ sang mô hình có tổ chức, mang tính “công nghiệp”, tận dụng AI để rút ngắn thời gian chuẩn bị và tối ưu hiệu quả tấn công.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, những nguy cơ này đã hiện hữu rõ ràng. Nhiều vụ việc giả danh cơ quan chức năng, lừa đảo qua điện thoại, tin nhắn hay chiếm đoạt tài khoản ngân hàng đang diễn ra với mức độ ngày càng phức tạp. Các đối tượng khai thác dữ liệu cá nhân, tạo áp lực tâm lý để buộc nạn nhân thực hiện các hành vi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm.

Trong bối cảnh đó, bảo đảm an ninh mạng không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn liên quan đến thể chế, chính sách và năng lực tổ chức thực thi. Đây cũng là yếu tố gắn với chủ quyền số và an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số. Do vậy, việc tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng quốc tế là hết sức cần thiết. Không một quốc gia hay tổ chức nào có thể đơn độc giải quyết toàn bộ thách thức.

"Chúng ta cần xây dựng một hệ sinh thái an ninh mạng mở, nơi các bên cùng chia sẻ thông tin, phối hợp nghiên cứu và triển khai các giải pháp công nghệ tiên tiến. Chúng tôi đánh giá cao sự tham gia của các đối tác, chuyên gia quốc tế tại hội thảo, đặc biệt là những chia sẻ thực tiễn, góp phần mang lại góc nhìn đa chiều về ứng dụng AI trong bảo mật và xây dựng hạ tầng số an toàn", ông Quân cho biết.

Tại hội thảo, bà Ruma Balasubramanian - Chủ tịch Check Point Software Technologies khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Nhật Bản, chia sẻ rằng AI đang tái định hình cả cơ hội đổi mới trong kinh doanh lẫn các rủi ro an ninh mạng.

Bà cho biết, phương pháp bảo mật AI của Check Point tập trung vào ba trụ cột chính gồm hiển thị, quản trị và phòng ngừa trên toàn bộ hệ sinh thái AI. Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến việc xây dựng hạ tầng AI riêng để đảm bảo chủ quyền dữ liệu, Check Point đã đề xuất mô hình “AI Factory Security Blueprint”. Đây là kiến trúc tham chiếu giúp kiểm soát rủi ro xuyên suốt, từ hạ tầng GPU đến các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM).

Liên quan tới vấn đề mạng xã hội và các công cụ AI mang đến cơ hội cũng như thách thức với giới trẻ, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng thư ký Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cho rằng nếu được sử dụng đúng mục đích, đây là những công cụ rất hữu ích, giúp các bạn học tập hiệu quả hơn, mở rộng tư duy và tiếp cận tri thức nhanh chóng.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, một bộ phận học sinh, đặc biệt là thanh thiếu niên, đang có xu hướng lạm dụng AI trong học tập, nhất là trong làm bài tập và thi cử.

"AI giúp các em tiết kiệm thời gian, hoàn thành công việc nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều hệ lụy. Vấn đề lớn nhất là khi phụ thuộc quá nhiều vào AI, các em sẽ dần giảm khả năng tư duy độc lập. Thay vì tự suy nghĩ, phân tích và đưa ra quan điểm của mình, các em có xu hướng dựa hoàn toàn vào công cụ. Lâu dài, điều này có thể khiến khả năng học tập bị suy giảm, mất đi tính chủ động và sáng tạo", ông Hiền nhấn mạnh.

Theo ông Hiền, trong môi trường giáo dục hiện nay, nhiều chương trình đã bắt đầu đưa AI vào giảng dạy, nhằm giúp học sinh khai thác công nghệ một cách hiệu quả hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là “biết dùng”, mà còn là “dùng đúng”. Cần giúp học sinh hiểu rõ cách sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, thay vì thay thế hoàn toàn tư duy của mình.

Bên cạnh đó, việc trang bị kỹ năng chọn lọc thông tin, đánh giá độ tin cậy của nội dung trên mạng cũng là yếu tố rất quan trọng. AI và mạng xã hội chứa lượng thông tin khổng lồ, nhưng không phải tất cả đều chính xác hoặc phù hợp.

"Hiện nay, trong nhà trường đã có những chương trình phổ cập kiến thức về AI, giúp học sinh tiếp cận công nghệ một cách bài bản. Các chương trình này hướng đến việc trang bị kỹ năng sử dụng AI an toàn, hiệu quả, đồng thời hạn chế tình trạng lạm dụng.

Một yếu tố không thể thiếu là vai trò của gia đình. Phụ huynh cần quan tâm, theo dõi và định hướng việc sử dụng công nghệ của con em mình, từ việc các em tìm kiếm gì, học gì cho đến cách các em sử dụng AI trong học tập", Phó Tổng thư ký Hiệp hội An ninh mạng quốc gia khuyến nghị.