Cơn sốt robot Trung Quốc - chiêu quảng cáo hay lợi nhuận thật?

Có dòng vốn lớn, nhưng ngành công nghiệp robot hình người Trung Quốc được đánh giá khó đạt lợi nhuận do thách thức mô hình kinh doanh.

Bên trong một căn phòng thuộc khu huấn luyện robot của Agibot tại khu công nghệ cao Trương Giang, Thượng Hải, một chiếc bàn đặt ở giữa, bên trên chứa laptop, một chồng sách, một chiếc áo sơ mi chờ được gấp. Cạnh đó là quầy bếp, quầy trà sữa và một đống đồ chơi xếp hình. Xung quanh, một số robot tập trung thực hiện nhiệm vụ được giao, được điều khiển bởi một người vận hành.

Nhấc lên. Đặt xuống. Gấp lại. Các hành động lặp đi lặp lại, kéo dài hàng giờ, được xem là đặc trưng của "xưởng sản xuất dữ liệu" cho robot nổi lên khắp Trung Quốc thời gian qua, khi lĩnh vực bùng nổ mạnh mẽ, nhất là robot hình người.

Dữ liệu huấn luyện robot hiện khá khan hiếm, trở thành nút thắt cổ chai. Không chỉ sử dụng để huấn luyện mô hình nội bộ, chúng còn được bán với giá có thể tới vài trăm nhân dân tệ mỗi giờ. Tuy nhiên, đây cũng là cách kiếm tiền mới "không theo lối mòn", cho thấy các công ty đang nỗ lực đa dạng hóa nguồn doanh thu, từ bán phần cứng, dịch vụ dữ liệu đến cho thuê và các giải pháp doanh nghiệp khác.

"Công nghệ không còn là yếu tố chắc chắn nữa. Mô hình kinh doanh mới là điều chắc chắn", Zhong Sheng, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu công nghiệp Trung Quốc của Morgan Stanley, nói với SCMP. "2026 sẽ là năm then chốt để doanh nghiệp robot hình người nỗ lực đạt mục tiêu thương mại hóa và xây dựng hệ sinh thái. Một cuộc sàng lọc sắp xảy ra".

Một robot của Agibot đang được huấn luyện đặt đồ dùng vào túi nilon. Ảnh: Agibot

Theo China Daily, thời gian qua, lĩnh vực robot hình người phát triển mạnh mẽ tại Trung Quốc. Bên cạnh những cái tên quen thuộc như Agibot hay Unitree, hàng loạt startup mới nổi như Robotera, X Square Robot, Galbot, Engine AI, Galaxea, Spirit AI, Boundless Power hay Tars liên tục công bố vòng gọi vốn mới. Một số trong đó thậm chí được định giá hàng chục tỷ USD. Thống kê từ nền tảng theo dõi dữ liệu doanh nghiệp Trung Quốc Qichacha chỉ ra, từ đầu năm đến nay đã có 137 công bố tài trợ liên quan đến 112 thương hiệu, với tổng số vốn đầu tư vượt 28,5 tỷ nhân dân tệ (3,96 tỷ USD).

Tuy nhiên, theo Sheng, hầu hết công ty robot hình người Trung Quốc vẫn trong giai đoạn "kiểm chứng và thử nghiệm", ngay cả khi số lượng được xuất xưởng tại Trung Quốc dự kiến tăng gấp đôi năm 2025, lên 28.000 sản phẩm năm nay.

Unitree nổi bật nhất khi là công ty hiếm hoi báo cáo đạt lợi nhuận, với doanh thu 1,71 tỷ nhân dân tệ (237,5 triệu USD) và lợi nhuận ròng 600 triệu nhân dân tệ (83,3 triệu USD), xuất xưởng 5.500 người máy hình người năm ngoái. Dù vậy, 73,6% doanh thu vẫn đến từ khách hàng nghiên cứu và giáo dục.

UBTech cũng nổi tiếng trong mảng robot hình người, hiện triển khai sản phẩm trên khắp các nhà máy sản xuất xe điện, pin và linh kiện điện tử, cũng như khu công nghiệp hậu cần. Năm ngoái, công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Hong Kong, đạt doanh thu hai tỷ nhân dân tệ (278 triệu USD), tăng 53,3%, nhưng vẫn thua lỗ 790 triệu nhân dân tệ (110 triệu USD). Theo lý giải của UBTech, chi phí nghiên cứu và phát triển lớn cùng tính chất thử nghiệm của các đơn đặt hàng vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến lợi nhuận.

Michael Tam, Giám đốc thương hiệu UBTech, cho biết robot của hãng có giá trung bình 760.000 nhân dân tệ (105.000 USD), nhưng chỉ đạt 30% năng suất của lao động con người trong các công việc xử lý thùng hàng. Năm nay, công ty đang cải tiến với mục tiêu nâng mức hiệu quả lên 50%, đồng thời triển khai 10.000 robot trong năm nay, gấp 10 lần so với năm ngoái, kỳ vọng đạt điểm hòa vốn trong vòng hai năm.

"Mở rộng quy mô sản xuất và triển khai vẫn là thách thức cốt lõi", ông Tam chia sẻ.

Agibot áp dụng cách tiếp cận toàn diện hơn, khi vừa bán robot vừa thực hiện các dự án thí điểm doanh nghiệp, cho thuê qua nền tảng Sharebot, đồng thời tạo nền tảng thu thập và giao dịch dữ liệu mang tên Maniformer. Công ty còn đầu tư trên toàn chuỗi cung ứng, đóng vai trò là nhà sản xuất thiết kế gốc cho những thương hiệu robot khác.

Một số tổ chức quốc doanh, doanh nghiệp trong nước bắt đầu lên kế hoạch mua sắm robot hình người. Theo Interesting Engineering, chính phủ Trung Quốc dự định mua khoảng 8.500 robot hình người nhằm phục vụ các nhiệm vụ kiểm tra và bảo trì trong năm nay, gồm cả hoạt động tại địa điểm xa xôi và nguy hiểm. Riêng Tập đoàn Lưới điện Quốc gia Trung Quốc chi một tỷ USD cho robot phục vụ công tác kiểm tra và các nhiệm vụ rủi ro cao.

Dù vậy, giới phê bình cho rằng chỉ số ít công ty robot hình người có doanh thu. Theo Chosun (Hàn Quốc), tình trạng già hóa dân số diễn ra nhanh chóng và dân số trong độ tuổi lao động có xu hướng giảm đã thúc đẩy Trung Quốc đầu tư hàng trăm tỷ USD vào ngành công nghiệp robot kể từ năm 2021.

Tuy nhiên, trang này trích dẫn số liệu cho thấy các công ty Trung Quốc cung cấp hơn 90% robot hình người bán ra trên toàn thế giới năm ngoái, nhưng khách hàng chủ yếu là cơ quan chính phủ, doanh nghiệp nhà nước và viện nghiên cứu đại học, trong khi khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế hạn chế. Năm 2024, việc mua robot của chính phủ Trung Quốc tăng gấp 46 lần so với năm trước đó. Chính phủ thậm chí mua cả những robot hạn chế về tính ứng dụng.

"Nhảy múa và biểu diễn võ thuật thì có ích gì? Chúng thậm chí không thể làm việc đơn giản như mang cho tôi cốc nước", Zhou Jian, CEO Yubitech, một trong những nhà sản xuất robot hình người thế hệ đầu tiên của Trung Quốc, nói với Chosun.

Một số thậm chí cho rằng việc robot xuất hiện trên sân khấu hoặc trong các giải chạy bộ chỉ là "một màn kịch để huy động vốn trên thị trường chứng khoán và bán robot", bởi hầu hết chúng chưa có bộ não như con người, hoạt động dựa trên điều khiển từ xa và lệnh được lập trình sẵn. Thực tế, các công ty Trung Quốc xuất hiện trên truyền hình đều chi rất nhiều tiền, chẳng hạn Unitree được cho là đã trả 100 triệu nhân dân tệ (14,6 triệu USD) tài trợ cho đài truyền hình.

Unitree không bình luận về dữ liệu này.

Khả năng ứng dụng của robot hình người hiện hạn chế, với hiệu quả làm việc được tính toán chỉ bằng 30-40% so với con người. "Lời hứa hẹn về robot hình người rất hấp dẫn, nhưng thực tế vẫn còn non trẻ và chưa thể đáp ứng kỳ vọng về tính linh hoạt cũng như hiệu quả chi phí", nhà phân tích Abdil Tunca của Gartner viết trên blog.

Nghiên cứu từ Viện Fraunhofer-Gesellschaft (Đức) đầu năm cũng chỉ ra, chỉ 40% chuyên gia trong ngành cho rằng robot cần có chân và tay giống người để tự động hóa. Phần lớn nghiêng về giải pháp module dựa trên ứng dụng thực tế, vì chúng ổn định hơn và tiêu thụ ít năng lượng hơn so với robot có chân.

Theo Bloomberg, sự tiến bộ về robot hình người hiện tại của Trung Quốc là một hình thức phô diễn khả năng tự chủ công nghệ cao của nước này. Thực tế, theo phân tích của SemiAnalysis, Unitree G1 "hoàn toàn không sử dụng linh kiện của Mỹ", qua đó cho thấy Trung Quốc đã vượt trội hơn Mỹ trên mọi phương diện trong lĩnh vực robot hình người.

Một số nhà phân tích cho rằng tiến bộ trong khả năng suy luận, thời gian thực hiện nhiệm vụ dài hơn và khả năng kết hợp nhiều nhiệm vụ công việc lại với nhau - những hạn chế với robot hình người Trung Quốc - sẽ là yếu tố quan trọng và được các nhà sản xuất chú ý hơn trong năm nay.

"Khả năng khéo léo liên tục được nâng cấp trên robot hình người Trung Quốc thể hiện trong các động tác như nhào lộn trên không hay sử dụng vũ khí cho thấy tiềm năng to lớn về tác động kinh tế", nhà phân tích trưởng Lian Jye Su của Omdia nói với CNBC. "Tuy nhiên, chúng vẫn cần chứng minh độ tin cậy trong môi trường không có cấu trúc, lấy con người làm trung tâm đối với các nhiệm vụ tinh tế như chăm sóc sức khỏe hoặc hỗ trợ việc nhà".