Buổi thi hành án khiến chấp hành viên lặng người

Mỗi vụ thi hành án giao con sau ly hôn đều để lại ám ảnh nhiều ngày với chấp hành viên Lê Nguyễn Trọng Nghĩa bởi tiếng khóc của đứa trẻ cùng ánh mắt bất lực của cha mẹ.

Trong căn phòng khoảng 10 m2 tại trụ sở Thi hành án dân sự thành phố Vĩnh Long (cũ), tỉnh Vĩnh Long, Nghĩa ngồi lặng trước tiếng khóc thét của bé gái 6 tuổi đang ôm chặt cổ bố. Đó là buổi chiều một ngày mưa giữa năm 2025.

Theo bản án ly hôn đã có hiệu lực, hôm đó anh phải giao đứa trẻ cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng.

Người cha tên Nam, 50 tuổi, mặc áo mưa chạy xe máy chở con đến đúng giờ hẹn. Ông ướt sũng vì chiếc áo mưa duy nhất đã mặc cho con gái. Một tay bế con, tay còn lại cầm hai túi nylon đựng sữa, đồ ăn và mấy món đồ chơi quen thuộc.

"Tôi đến giao con theo quyết định của chấp hành viên", ông nói, giọng nghẹn lại.

Rồi như sợ con thiếu thốn điều gì, người đàn ông liên tục dặn dò. Ông cũng nói nếu sau này chứng minh được vợ cũ chăm sóc con không tốt, mình sẽ khởi kiện để giành quyền nuôi lại.

Đến lúc đó, bé gái mới biết mình sắp phải rời bố.

Đứa trẻ khóc nấc, hai tay bám chặt áo bố, không chịu buông. Người mẹ đứng cạnh cố dỗ dành nhưng cô bé càng hoảng loạn hơn. Trong căn phòng nhỏ, tiếng khóc trẻ con, tiếng người lớn thở dài và tiếng mưa đập ngoài hiên trộn vào nhau tạo thành bầu không khí nặng đến nghẹt thở.

"Nhiều lúc mình cũng thấy tim chùng xuống", Nghĩa kể.

Chấp hành viên Lê Nguyễn Trọng Nghĩa cùa Thi hành án dân sự tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: Phạm Dự

Người đứng giữa pháp luật và tình thân

Hồ sơ thể hiện, ông Nam kết hôn năm 2017 với người phụ nữ lớn hơn mình 6 tuổi. Người vợ có hai con riêng đã trưởng thành, cuộc sống ổn định.

Sau khi cưới, họ sinh một bé gái rồi sống cùng bố mẹ chồng ở thành phố Vĩnh Long cũ.

Năm năm chung sống, hai người phát sinh nhiều mâu thuẫn. Trong đơn ly hôn, người chồng cho rằng vợ "không biết chăm con, không quán xuyến được gia đình". Theo lời kể của chấp hành viên, ông Nam nói bản thân nhiều lần cố thay đổi tình hình nhưng bất lực.

Ra tòa cuối năm 2024, cả hai đều xin quyền nuôi con và không yêu cầu cấp dưỡng.

Thu nhập của họ thực tế không chênh lệch nhiều, khoảng 9 triệu đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, người vợ làm công nhân, có bảng lương và thu nhập thể hiện qua tài khoản ngân hàng; còn người chồng làm thợ xây, nhận tiền công theo ngày nên khó chứng minh điều kiện kinh tế.

Con gái chưa đủ 7 tuổi nên tòa quyết định giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Người bố không kháng cáo.

Dù chấp nhận phán quyết, ông Nam vẫn tiếp tục chăm sóc con suốt nhiều tháng sau đó. Đến khi người vợ làm đơn yêu cầu thi hành án, cơ quan thi hành án dân sự mới vào cuộc.

"Nhiều người nghĩ thi hành án là kê biên tài sản, cưỡng chế nhà đất. Nhưng giao con sau ly hôn mới là dạng khiến chấp hành viên áp lực nhất", Nghĩa nói.

Bởi với tài sản, cưỡng chế xong là kết thúc. Còn với một đứa trẻ, phía sau quyết định giao nhận là cả một mối quan hệ gia đình bị xé đôi.

'Pháp luật giao con cho mẹ rồi'

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Nghĩa đến nhà người bố để tống đạt quyết định thi hành án. Anh giải thích rõ: sau 10 ngày kể từ khi nhận quyết định, người cha phải giao con theo bản án đã có hiệu lực pháp luật. Nếu cố tình không chấp hành có thể bị xử lý theo quy định.

Điều khiến Nghĩa lo nhất là nguy cơ cưỡng chế. "Nhìn hai bố con quấn quýt như vậy, tôi đã chuẩn bị cả phương án xấu nhất", anh kể.

Nhưng khoảng một tuần sau, ông Nam chủ động gọi điện. Câu hỏi duy nhất của người đàn ông là: "Nếu sau này vợ tôi cản không cho thăm con thì sao?"

Nghĩa giải thích, pháp luật vẫn bảo đảm quyền thăm nom, chăm sóc con của người không trực tiếp nuôi dưỡng. Nếu người mẹ ngăn cản hoặc chăm sóc con không phù hợp, người bố hoàn toàn có quyền khởi kiện để yêu cầu thay đổi quyền nuôi con.

Nghe xong, ông Nam đồng ý giao con tự nguyện.

Chiều mưa hôm đó, sau gần một giờ giằng co và dỗ dành, người cha cuối cùng cũng buông tay. Ông cúi xuống nói với con "pháp luật giao con về ở với mẹ rồi", rồi dặn thêm: "Sau này lớn lên, nếu thích thì lại về ở với bố".

Nói xong, ông quay lưng bước nhanh ra ngoài.

Qua ô cửa kính mờ nước mưa, Nghĩa thấy người đàn ông liên tục lấy tay quệt nước mắt rồi phóng xe đi mất.

Trong phòng, bé gái vẫn khóc và không chịu theo mẹ. Người phụ nữ phải dỗ dành rằng sẽ "chở về gặp bố" thì đứa trẻ mới chịu bước ra cửa.

Những vụ thi hành án nhiều nước mắt

Hơn 11 năm làm nghề, Nghĩa nói anh đã chứng kiến không ít cuộc giao con sau ly hôn trong nước mắt. Có người mẹ ôm chặt con cố thủ trong nhà. Có người cha bế con bỏ đi nơi khác để né thi hành án. Cũng có trường hợp đứa trẻ hoảng loạn, la hét khi bị buộc phải rời người thân đang trực tiếp chăm sóc mình.

"Nhiều vụ, chấp hành viên gần như trở thành người hòa giải tâm lý bất đắc dĩ", anh nói.

Theo Nghĩa, điều khó nhất không phải viện dẫn quy định pháp luật, mà là làm sao để các bên hiểu rằng sau ly hôn, đứa trẻ vẫn cần cả cha lẫn mẹ.

Pháp luật có thể xác định ai là người trực tiếp nuôi con, nhưng rất khó đo đếm đầy đủ sự gắn bó tình cảm giữa con trẻ với mỗi bên cha mẹ.

Khi nào cha hoặc mẹ được quyền nuôi con sau ly hôn?

Từ năm 2015 đến nay, tòa án các cấp đã giải quyết khoảng 2,4 triệu vụ việc hôn nhân và gia đình, trong đó ly hôn chiếm khoảng 80%. Các tranh chấp liên quan quyền nuôi con, cấp dưỡng và chia tài sản sau ly hôn đều có xu hướng gia tăng.

Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình, sau ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên.

Nếu hai bên không thỏa thuận được, tòa án sẽ quyết định giao con cho một người trực tiếp nuôi căn cứ quyền lợi mọi mặt của đứa trẻ. Với trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên, tòa phải xem xét nguyện vọng của con.

Luật cũng quy định, con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc hai bên có thỏa thuận khác phù hợp lợi ích của trẻ.

Sau khi bản án có hiệu lực, người cha hoặc mẹ vẫn có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con nếu chứng minh được bên còn lại: không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng; hạn chế thời gian dành cho con; môi trường sống không phù hợp; hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của trẻ.

Theo chấp hành viên Lê Nguyễn Trọng Nghĩa, khi xem xét yêu cầu thay đổi quyền nuôi con, tòa án thường đánh giá tổng thể các yếu tố như thu nhập, chỗ ở, nghề nghiệp, thời gian chăm sóc, đạo đức, lối sống và lợi ích tốt nhất cho đứa trẻ.