Trách nhiệm công khai, minh bạch của lực lượng CSGT trong thực thi công vụ

Công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ không chỉ là yêu cầu quản trị hiện đại mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với lực lượng Cảnh sát giao thông (CSGT). Trong bối cảnh tăng cường giám sát của người dân và ứng dụng công nghệ số, trách nhiệm này càng được đặt ra rõ ràng hơn trong Hiến pháp và các luật chuyên ngành mới ban hành.

Công khai, minh bạch là nghĩa vụ hiến định trong hoạt động công quyền

Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh cho biết, Điều 8 Hiến pháp năm 2013 (đang được áp dụng, có sửa đổi giai đoạn 2025) khẳng định: Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật; các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức phải tôn trọng Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân và chịu trách nhiệm trước Nhân dân về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

Điều 6 và Điều 7 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 xác định nguyên tắc bảo đảm trật tự, an toàn giao thông là phải công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và chịu sự giám sát của cơ quan, tổ chức và Nhân dân. Ảnh minh hoạ: Khổng Chí.

Quy định này đặt nền tảng hiến định cho nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm giải trình trong hoạt động của lực lượng thực thi công vụ, trong đó có CSGT.

Điều 25 Hiến pháp năm 2013 ghi nhận quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin, giám sát của công dân theo quy định pháp luật. Đây là cơ sở để người dân tham gia giám sát hoạt động của lực lượng thi hành pháp luật, bao gồm việc theo dõi, phản ánh hoạt động tuần tra, kiểm soát giao thông.

Ở góc độ tổ chức bộ máy và hoạt động công vụ, các nguyên tắc công khai minh bạch còn gắn với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, trong đó mọi hoạt động của cơ quan công quyền phải có căn cứ pháp luật, chịu kiểm tra và giám sát xã hội.

Luật quy định rõ trách nhiệm minh bạch của CSGT khi làm nhiệm vụ

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, Điều 3 và Điều 4 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 xác định nguyên tắc bảo đảm trật tự, an toàn giao thông là phải công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và chịu sự giám sát của cơ quan, tổ chức và Nhân dân.

Luật này cũng nhấn mạnh trách nhiệm của lực lượng thực thi nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn giao thông phải:

Tuân thủ pháp luật;

Thực hiện đúng quy trình, quy định nghiệp vụ;

Tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Đối với lực lượng CSGT, trách nhiệm công khai, minh bạch được thể hiện ở nhiều khía cạnh cụ thể: Thứ nhất, minh bạch về thẩm quyền và quy trình xử lý vi phạm: CSGT khi dừng phương tiện, kiểm tra, xử phạt phải thực hiện đúng căn cứ pháp luật, đúng trình tự, có thông báo lý do, xuất trình thẻ ngành, thông tin về lỗi vi phạm và mức xử phạt.

Thứ hai, minh bạch trong sử dụng thiết bị, phương tiện nghiệp vụ: Việc ghi hình, đo tốc độ, xử phạt qua camera hoặc thiết bị kỹ thuật phải theo quy định pháp luật, đảm bảo tính khách quan và có thể kiểm chứng.

Thứ ba, minh bạch trong tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân: Cơ quan công an có trách nhiệm tiếp nhận thông tin phản ánh, tố cáo, kiến nghị liên quan đến hoạt động của lực lượng CSGT; đồng thời xử lý vi phạm nếu có hành vi lạm quyền, nhũng nhiễu.

Thứ tư, minh bạch trong trách nhiệm giải trình: Khi có yêu cầu hợp pháp từ cơ quan, tổ chức hoặc công dân, lực lượng thực thi công vụ phải cung cấp thông tin theo quy định của pháp luật về tiếp cận thông tin và pháp luật chuyên ngành.

Trách nhiệm công khai, minh bạch của lực lượng CSGT trong thực thi công vụ. Ảnh minh hoạ: Cục CSTG.

Giám sát của người dân yếu tố thúc đẩy minh bạch công vụ

Nguyên tắc công khai, minh bạch không chỉ xuất phát từ nghĩa vụ của lực lượng CSGT mà còn gắn với quyền giám sát của người dân.

Hiến pháp và các luật chuyên ngành đều xác định công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, phản ánh, kiến nghị đối với hoạt động của cơ quan công quyền. Điều này tạo nên cơ chế kiểm soát quyền lực mềm, góp phần hạn chế tiêu cực trong hoạt động thực thi nhiệm vụ.

Tuy nhiên, việc giám sát cũng phải đúng pháp luật:

Không cản trở hoạt động công vụ;

Không xúc phạm danh dự, nhân phẩm người thi hành công vụ;

Không lợi dụng việc ghi hình, phản ánh để gây rối trật tự công cộng.

Ngược lại, lực lượng CSGT khi thực thi nhiệm vụ phải xác định rõ: việc bị giám sát là bình thường trong Nhà nước pháp quyền, và minh bạch chính là cách tốt nhất để bảo vệ cán bộ làm đúng.

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn, việc minh bạch thước đo uy tín của lực lượng thực thi pháp luật: Trách nhiệm công khai, minh bạch của CSGT không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là tiêu chí đánh giá chất lượng thực thi công vụ.

Khi các quy trình tuần tra, kiểm soát, xử lý vi phạm được công khai:

Người dân hiểu và tuân thủ pháp luật tốt hơn;

Hạn chế khiếu nại, tranh chấp;

Tăng niềm tin xã hội đối với lực lượng công an;

Bảo vệ chính cán bộ trước các cáo buộc thiếu căn cứ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và quản trị hiện đại, minh bạch không còn là lựa chọn mà là nghĩa vụ bắt buộc. Lực lượng CSGT thực thi công vụ càng công khai, càng chuẩn mực thì càng củng cố được uy tín và hiệu quả bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.