Nghĩa vụ của công dân trong bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp được quy định thế nào?

Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp là quyền chính trị cơ bản đồng thời cũng là nghĩa vụ của công dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật Việt Nam. Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bầu cử không chỉ thể hiện trách nhiệm của mỗi cử tri mà còn góp phần bảo đảm các cơ quan quyền lực nhà nước thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân.

Bầu cử đại biểu Quốc hội, HĐND: Vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ chính trị của công dân

Theo Điều 27 Hiến pháp năm 2013 quy định: Công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND các cấp theo quy định của pháp luật. Quy định này khẳng định bầu cử là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp là quyền và nghĩa vụ chính trị của công dân. Ảnh minh họa: Phi Long.

Tuy nhiên, cùng với quyền đó, pháp luật cũng đặt ra trách nhiệm của mỗi công dân trong việc tham gia bầu cử. Bởi lẽ, lá phiếu của cử tri chính là phương thức trực tiếp để Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, lựa chọn những người đại diện cho mình tham gia cơ quan quyền lực nhà nước ở trung ương và địa phương.

Trong thực tế, nếu cử tri không tham gia bầu cử thì việc thành lập các cơ quan quyền lực nhà nước như Quốc hội và HĐND sẽ không thể thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Do đó, việc đi bầu cử không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm chính trị của công dân đối với Nhà nước và xã hội.

Những nghĩa vụ cơ bản của công dân khi tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội, HĐND

Pháp luật về bầu cử hiện hành, đặc biệt là Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025), quy định nhiều trách nhiệm mà công dân – với tư cách cử tri – cần thực hiện trong quá trình bầu cử.

Tại Điều 2 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định: Bầu cử được tiến hành theo các nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Theo đó, mỗi công dân có trách nhiệm tham gia bầu cử một cách trung thực, khách quan và đúng quy định của pháp luật.

Từ nguyên tắc này, nghĩa vụ của công dân trong bầu cử được thể hiện ở một số nội dung chủ yếu sau:

Thứ nhất, tham gia bầu cử đúng thời gian và địa điểm theo quy định. Cử tri có trách nhiệm đến khu vực bỏ phiếu trong ngày bầu cử để trực tiếp thực hiện quyền lựa chọn đại biểu của mình. Đây là biểu hiện cụ thể nhất của trách nhiệm công dân đối với đời sống chính trị của đất nước.

Thứ hai, tìm hiểu thông tin về người ứng cử trước khi bỏ phiếu. Để lá phiếu thực sự có giá trị, cử tri cần chủ động nghiên cứu danh sách và tiểu sử của những người ứng cử, lắng nghe chương trình hành động, tham gia các cuộc tiếp xúc cử tri để đưa ra lựa chọn phù hợp.

Thứ ba, tham gia ý kiến trong các hội nghị cử tri. Trong quá trình hiệp thương và giới thiệu người ứng cử, cử tri nơi cư trú và nơi công tác có trách nhiệm tham gia góp ý, nhận xét về những người được giới thiệu ứng cử. Đây là khâu quan trọng nhằm bảo đảm người ứng cử có đủ tiêu chuẩn và được Nhân dân tín nhiệm.

Thứ tư, thực hiện việc bỏ phiếu một cách trung thực, độc lập. Nguyên tắc bỏ phiếu kín được pháp luật quy định nhằm bảo đảm cử tri tự do thể hiện ý chí của mình, không bị chi phối hay ép buộc.

Thứ năm, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về bầu cử. Cử tri cần tuân thủ các quy định của pháp luật, không thực hiện các hành vi bị cấm như gây rối trật tự tại khu vực bỏ phiếu, lợi dụng bầu cử để tuyên truyền trái pháp luật hoặc tác động trái phép đến việc lựa chọn của người khác.

Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bầu cử chính là cách mỗi công dân góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Khi mỗi lá phiếu được thực hiện với tinh thần trách nhiệm và hiểu biết, cuộc bầu cử sẽ thực sự trở thành ngày hội của toàn dân, nơi ý chí và nguyện vọng của Nhân dân được thể hiện một cách rõ ràng và dân chủ.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước cùng người dân bỏ phiếu bầu cử

Tổng Bí thư Tô Lâm, Chủ tịch nước Lương Cường, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú cùng...

Bấm xem >>