Đại biểu Quốc hội: Thế nào là "quê quán" của cá nhân?

Một câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản nhưng lại rất phức tạp đã được nêu ra nghị trường Quốc hội: xác định thế nào là "quê quán" của cá nhân?

Đây là vấn đề được đại biểu Quốc hội Trần Văn Tuấn (đoàn Bắc Ninh) nêu ra khi thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) sáng 11-4.

Đại biểu Quốc hội Trần Văn Tuấn (đoàn Bắc Ninh): Thế nào là "quê quán" của cá nhân?

Đại biểu Tuấn đã dành toàn bộ thời gian 5 phút phát biểu của mình để nêu ý kiến đối với việc hiểu thế nào là quê quán; ý nghĩa, sự cần thiết xác nhận, ghi nhận thông tin về quê quán của cá nhân theo quy định của pháp luật về hộ tịch và các quy định pháp luật liên quan.

Đại biểu (ĐB) cho biết đây cũng là vấn đề mà ông đã phát biểu tại kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XV khi thảo luận dự án Luật Căn cước công dân.

Theo quy định tại khoản 8 Điều 2 của dự thảo Luật về giải thích từ ngữ, "quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc quê quán của mẹ theo thỏa thuận của cha, mẹ khi đăng ký khai sinh, trường hợp cha, mẹ không thỏa thuận được thì xác định theo tập quán". Quy định này cơ bản như Luật Hộ tịch năm 2014.

Quê quán hiểu như thế nào cho đúng?

Theo ĐB Trần Văn Tuấn, việc xác định quê quán là nội dung quan trọng trong giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch đầu tiên của mỗi cá nhân cũng như là dữ liệu quan trọng trong cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được quy định trong Luật Căn cước.

Tuy nhiên, quy định nêu trên vẫn chưa giải thích, chưa định nghĩa rõ ràng thế nào là quê quán của cá nhân mà mới chỉ quy định cách thức xác định quê quán và cách thức đó là quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ.

Từ đó, chúng ta có thể suy ra quê quán của cha mẹ lại theo quê quán của ông bà, quê quán của ông bà theo quê quán của cụ kị.

"Nhưng quê quán hiểu như thế nào cho đúng?" – vị ĐB tỉnh Bắc Ninh nêu vấn đề.

ĐB Trần Văn Tuấn cho rằng hiện chưa có quy định pháp luật nào giải thích, định nghĩa một cách rõ ràng và cũng chưa có tiêu chí cụ thể để xác định quê quán của cá nhân. Thực tế chúng ta vẫn thường hiểu quê quán là nguồn gốc, là xuất xứ của mỗi cá nhân, nhưng nguồn gốc xuất xứ là nơi sinh hay là nơi sinh sống, nơi cư trú của cha mẹ; hay là nơi đông anh em, họ hàng, nhiều thế hệ sinh sống gắn bó lâu dài. "Rõ ràng, đây là vấn đề còn hết sức mơ hồ" - vị ĐB nói.

Hiện nay, về cơ bản, khi cấp đăng ký khai sinh, chính quyền cơ sở thường xác định quê quán của đứa trẻ sinh ra là nơi sinh của cha hoặc mẹ.

Và thực tế, căn cứ vào nơi sinh của cha hoặc mẹ để xác định quê quán của mỗi người cũng có những bất cập, ví dụ trường hợp cha mẹ được sinh ra không phải là ở nơi sinh sống thường xuyên mà có thể là ở nơi công tác, rồi nơi học tập, làm việc, đi du lịch ở nước ngoài...

"Vì quy định chung chung, mơ hồ như trên đã và đang dẫn đến tình trạng tùy ý, lúng túng trong việc đăng ký và quản lý hộ tịch; liên quan đến việc xác định, ghi nhận quê quán của cá nhân"

ĐB Trần Văn Tuấn cũng khẳng định nếu có cuộc tổng điều tra, rà soát, tin rằng sẽ thấy tình trạng nổi lên là có rất nhiều gia đình mà trong giấy khai sinh và các giấy tờ liên quan khác của các cá nhân là thành viên trong gia đình gồm ông bà, cha mẹ, các anh chị em ruột ghi thông tin về quê quán thiếu nhất quán như cùng là anh, chị, em ruột nhưng lại quê quán khác nhau, người thì ghi theo quê quán của người cha, người thì ghi theo quê quán của người mẹ hoặc là theo nơi sinh của người cha, người mẹ, hoặc là theo gốc gác gia đình, họ tộc hoặc là theo nơi thường trú của gia đình...

Từ thực tế trên, ĐB Trần Văn Tuấn đề nghị ban soạn thảo dự án luật cần nghiên cứu chỉnh sửa quy định tại khoản 8 Điều 2 về giải thích định nghĩa về quê quán của cá nhân theo hướng thông tin về quê quán phải phản ánh nguồn gốc xuất xứ của mỗi cá nhân.

Đồng thời, cần bổ sung vào dự thảo luật một điều khoản quy định về tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là quê quán.

ĐB cũng thừa nhận sẽ rất khó để xây dựng được các tiêu chí cụ thể về xác định quê quán của mỗi cá nhân do trong xã hội hiện đại điều kiện sinh sống, làm việc của mỗi cá nhân, gia đình cũng như giữa các thế hệ thường xuyên có sự biến động.

Vì vậy, ngoài nội dung kiến nghị nêu trên, ĐB Trần Văn Tuấn cũng đề nghị Ban soạn thảo đánh giá rõ hơn về ý nghĩa và sự cần thiết của việc xác định, ghi nhận quê quán của cá nhân theo Luật Hộ tịch và các văn bản pháp luật liên quan. Trong đó, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế về vấn đề này.

Giải trình sau phiên thảo luận, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết về thông tin "quê quán" và tích hợp dữ liệu, Bộ trưởng ghi nhận các ý kiến về việc xác định quê quán sao cho thống nhất, tránh tình trạng mỗi thành viên trong gia đình một quê quán khác nhau. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công an để rà soát, đảm bảo sự tương thích, liên thông tuyệt đối giữa dữ liệu hộ tịch và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID).