Xung đột Trung Đông: OPEC mất đi một thành viên chủ chốt, chuyện gì sẽ xảy ra?

UAE cho biết quyết định này xuất phát từ “lợi ích quốc gia” trong bối cảnh căng thẳng ở Trung Đông làm gián đoạn thị trường năng lượng.

Ảnh minh hoạ Getty

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, một trong những nước xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới, đã tuyên bố sẽ rời khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và OPEC+ vào ngày 1 tháng 5. Các nhà phân tích xem động thái này là một bước thụt lùi nghiêm trọng đối với nhóm và quốc gia lãnh đạo không chính thức của nhóm, Ả Rập Xê Út.

Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng ở Trung Đông do cuộc chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran gây ra, làm gián đoạn dòng chảy dầu thô từ Vịnh Ba Tư. Các chuyến hàng đã bị tắc nghẽn do việc phong tỏa eo biển Hormuz – một tuyến đường thủy hẹp ngoài khơi bờ biển UAE, nơi thường vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu thô của thế giới.

Tại sao chuyện đó lại xảy ra?

Abu Dhabi cho biết động thái này xuất phát từ “lợi ích quốc gia” và là một phần của chiến lược dài hạn cũng như “lựa chọn chiến lược có chủ quyền” nhằm mang lại cho nước này sự linh hoạt hơn trong sản lượng dầu mỏ. Các quan chức UAE đã nhiều lần khẳng định nước này không còn muốn bị ràng buộc bởi hạn ngạch sản xuất, vốn đã hạn chế lượng dầu thực tế mà họ có thể bơm ra bất chấp việc đầu tư mạnh vào việc mở rộng năng lực sản xuất. Một nguồn tin chính phủ được cho là đã nói với AFP rằng quốc gia vùng Vịnh này đang tìm kiếm sự tự do lớn hơn để tăng sản lượng một khi tình trạng gián đoạn nguồn cung hiện tại được cải thiện.

UAE, quốc gia gia nhập OPEC năm 1967, cũng bày tỏ sự đánh giá cao đối với sự hợp tác trong tổ chức và với các đối tác OPEC+, một nhóm rộng lớn hơn được thành lập năm 2016 bao gồm Nga, Kazakhstan, Oman, Mexico và các quốc gia không thuộc OPEC khác.

Ai đã rời khỏi và ai còn lại trong OPEC?

Trong thập kỷ qua, một số thành viên đã rời khỏi OPEC – bao gồm Angola, Ecuador, Indonesia và Qatar – với lý do đa dạng, từ hạn ngạch sản xuất và chi phí thành viên đến căng thẳng chính trị rộng hơn.

Hiện tại, nhóm này có 12 thành viên, trong khi OPEC+ mở rộng thêm 10 nhà sản xuất nữa, nâng tổng số lên 22 quốc gia, bao gồm cả những nước lớn không thuộc OPEC như Nga, Kazakhstan, Oman và Mexico.

Một số nhà phân tích cho rằng động thái của UAE có thể khuyến khích các nước khác đang tìm cách tăng sản lượng xem xét lại việc tham gia của họ. Robin Mills, người đứng đầu công ty tư vấn Qamar Energy có trụ sở tại Dubai, nói với CNN rằng “giờ là lúc để rời đi” đối với các thành viên đang hướng tới mục tiêu tăng sản lượng, và chỉ ra Kazakhstan như một ứng cử viên tiềm năng.

UAE sản xuất bao nhiêu dầu mỏ?

Theo các thỏa thuận gần đây của OPEC, sản lượng dầu của UAE được giới hạn ở mức khoảng 3-3,5 triệu thùng mỗi ngày, trong khi sản lượng thực tế dao động quanh mức 3,2 triệu thùng mỗi ngày. Quốc gia này luôn xếp sau các thành viên OPEC khác như Ả Rập Xê Út và Iraq về hạn ngạch sản xuất.

Abu Dhabi từ lâu đã tìm kiếm hạn ngạch cao hơn khi mở rộng công suất vượt quá giới hạn cho phép. Hiện nay, quốc gia này được cho là đang đặt mục tiêu nâng công suất sản xuất lên khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2027. Các nhà phân tích cho rằng, nếu không nằm trong OPEC, Abu Dhabi sẽ có thể bơm dầu gần với công suất tối đa, thay vì mức do nhóm này đặt ra.

OPEC sẽ làm gì tiếp theo?

Việc UAE rời khỏi nhóm sẽ làm giảm đáng kể công suất sản xuất của khối – ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế vào khoảng 13% – giáng một đòn mạnh vào OPEC+, theo nhận định của các nhà phân tích.

Thay vì gây ra một cuộc chiến giá cả ngay lập tức, các chuyên gia dự đoán sẽ có một giai đoạn biến động cao hơn và "điều chỉnh nhẹ nhàng", khi các thành viên còn lại theo dõi sản lượng của UAE và cuối cùng đàm phán lại hạn ngạch sản xuất. Các nước OPEC+ dự kiến sẽ thảo luận về quyết định của Abu Dhabi tại cuộc họp định kỳ tiếp theo vào tháng Sáu.

Nhà kinh tế Jorge Leon của Rystad Energy lập luận rằng động thái của UAE có thể "làm suy yếu OPEC về mặt cấu trúc" theo thời gian, tạo động lực lớn hơn cho quốc gia vùng Vịnh này tăng sản lượng và đặt ra câu hỏi về vai trò của Ả Rập Xê Út với tư cách là lực lượng ổn định chính của nhóm. Ole Hansen, người đứng đầu chiến lược hàng hóa tại Saxo Bank, bổ sung rằng mặc dù thị trường có thể hấp thụ nguồn cung bổ sung từ UAE trong ngắn hạn, nhưng việc các nhà sản xuất chuyển hướng sang ưu tiên thị phần hơn là kỷ luật hạn ngạch có thể làm suy yếu khả năng quản lý nguồn cung của OPEC thông qua hành động phối hợp.

Thị trường dầu mỏ đã phản ứng như thế nào?

Thị trường dầu mỏ đã ở trong tình trạng căng thẳng trước khi UAE đưa ra thông báo, do cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran đang làm gián đoạn các chuyến hàng ở Vịnh Ba Tư và làm dấy lên lo ngại về tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Giá dầu Brent đã tăng lên trên 110 đô la một thùng lần đầu tiên sau nhiều tuần, giao dịch quanh mức 111 đô la vào thứ Ba, trong khi giá dầu WTI chuẩn của Mỹ dao động quanh mức 99 đô la.

Các nhà phân tích cho rằng việc UAE rút lui đã làm gia tăng sự bất ổn, khi các nhà giao dịch cân nhắc triển vọng nguồn cung bổ sung so với những gián đoạn đang diễn ra ở eo biển Hormuz. Hầu hết đều dự đoán tác động trước mắt sẽ là sự gia tăng biến động. David Oxley, nhà kinh tế trưởng về hàng hóa tại Capital Economics, cho biết động thái này ban đầu có thể đẩy giá xuống thấp hơn nhưng sẽ khiến thị trường biến động hơn “trong nhiều thập kỷ”, đặc biệt nếu các nhà sản xuất khác làm theo.

Tin tốt cho Mỹ phải không?

Một số nhà quan sát cho rằng động thái này có thể mang lại lợi ích chính trị cho Washington. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần cáo buộc OPEC "lừa đảo phần còn lại của thế giới" bằng cách thổi phồng giá dầu và công khai liên kết việc Mỹ hỗ trợ quân sự cho các quốc gia vùng Vịnh với chi phí năng lượng, lập luận rằng trong khi Washington bảo vệ các thành viên OPEC, họ lại "lợi dụng" điều này bằng cách giữ giá cao. Các nhà phân tích cho rằng một khối các nhà sản xuất yếu hơn, kém phối hợp hơn có thể mang lại cho Mỹ nhiều đòn bẩy hơn đối với các nhà xuất khẩu riêng lẻ và các chuẩn mực toàn cầu.

OPEC có lợi cho người tiêu dùng toàn cầu không?

Được thành lập hơn sáu thập kỷ trước nhằm giúp các nước xuất khẩu dầu mỏ kiểm soát giá cả tốt hơn bằng cách điều phối sản xuất, OPEC thường bị các nhà phân tích chỉ trích vì sử dụng hạn ngạch và cắt giảm sản lượng để gây ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu.

Những người ủng hộ cho rằng sự phối hợp này đôi khi đã giúp ổn định giá cả, bao gồm cả trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và cú sốc cầu do Covid-19 gây ra, bằng cách ngăn chặn sự sụp đổ thị trường sâu rộng hơn.

Các nhà phân tích đều đồng ý rằng một OPEC yếu hơn và phân mảnh hơn có thể khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu trở nên khó dự đoán và khó quản lý hơn, với khả năng biến động giá lớn hơn và kiểm soát nguồn cung kém hiệu quả hơn.