Phiên bản NATO 3.0 có gì đặc biệt?

Sau hơn 75 năm tồn tại, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) - liên minh quân sự lớn nhất thế giới do Mỹ đứng đầu, đang có những dịch chuyển quan trọng, với tầm nhìn mới mang tên NATO 3.0.

NATO trong kỷ nguyên của Tổng thống Trump

Ngày 18/6/2026, hội nghị các bộ trưởng quốc phòng các nước thành viên NATO diễn ra tại Brussels (Bỉ) - bước đệm quan trọng trước thềm Thượng đỉnh NATO dự kiến được tổ chức vào tháng 7 tới ở Thổ Nhĩ Kỳ. Trong hội nghị vừa qua đáng chú ý có phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth và Tổng thư ký NATO Mark Rutte liên quan đến tầm nhìn “NATO 3.0”.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte phát biểu sau cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng NATO tại trụ sở NATO ở Brussels, hôm 18/6. Ảnh: AP.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Hegseth liên tục nhắc đến thuật ngữ NATO 3.0 và kêu gọi các đồng minh châu Âu chuẩn bị cho một giai đoạn mới của khối quân sự này. Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi đang nỗ lực gấp đôi để biến NATO thành đúng như bản chất vốn có của nó: một liên minh cân bằng với châu Âu đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động phòng thủ của chính mình - NATO 3.0”.

Bộ Quốc phòng Mỹ có kế hoạch xem xét lại hiện diện quân sự của nước này ở châu Âu để xác định cách họ hỗ trợ NATO, cách các đối tác hỗ trợ NATO và bảo đảm những gì đang diễn ra trên thực địa là phản ánh những gì mà Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth mong muốn ở khối quân sự này.

Quá trình rà soát này, theo ông Hegseth, có thể sẽ kéo dài 6 tháng. Ông nói: “Sẽ bao gồm tham vấn với Quốc hội Mỹ và các đồng minh của chúng tôi. Mục tiêu là đảm bảo NATO tiến nhanh và không thể đảo ngược hướng tới châu Âu giữ vai trò tiên phong, tăng cường trách nhiệm chính trong phòng thủ châu Âu… NATO cần quay trở lại là một liên minh quân sự cứng rắn, có năng lực quân sự thực thụ để răn đe ngay tại lục địa này”.

Ông Hegseth tỏ ra không hài lòng với việc một số nước NATO đã không hỗ trợ Mỹ trong chiến dịch quân sự tại Iran năm nay.

Trong khi đó, Tổng thư ký NATO Rutte phát biểu: “Chúng ta đang chứng kiến NATO 3.0 thực sự thành hình. Một châu Âu mạnh mẽ hơn trong một NATO mạnh mẽ hơn. Chúng ta cam kết với NATO, nhưng cũng kỳ vọng rằng người châu Âu ít nhất phải cân bằng được những gì Mỹ đang chi trả”.

Nội dung NATO 3.0 và các phiên bản 2.0, 1.0

Tháng 2/2026, cũng tại cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng NATO ở Brussels, Mỹ đã vạch ra một chuyển đổi chiến lược đã được xây dựng trong nhiều năm. Thông qua phát biểu của mình tại đây, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby đã cổ xúy điều mà ông gọi là “NATO 3.0” - một liên minh “dựa trên quan hệ đối tác hơn là sự phụ thuộc”, trong đó các đồng minh châu Âu đảm nhận trách nhiệm chính về quốc phòng thông thường của châu Âu trong khi Mỹ tập trung bảo vệ lãnh thổ trong nước và răn đe ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Dưới thời của Tổng thống Mỹ Trump nhiệm kỳ 2, “NATO 3.0” có thể được xem là tầm nhìn chiến lược xuyên Đại Tây Dương do Mỹ và lãnh đạo NATO thúc đẩy nhằm tái cấu trúc khối quân sự này.

Những điểm chính của NATO 3.0 là 1- Tự chủ chiến lược của châu Âu (về chỉ huy và lực lượng thông thường, phi hạt nhân; về phòng thủ tại chỗ); 2- Châu Âu gánh vác chi tiêu quốc phòng nhiều hơn cho khối; 3- Mỹ dù vẫn cam kết ủng hộ NATO, sẽ xoay trục về mặt quân sự sang Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như tập trung vào địa bàn Tây Bán cầu.

Trong khi đó, NATO 1.0 (ra đời trong Chiến tranh Lạnh, từ năm 1949) được xem là tập trung vào đối phó Liên Xô, còn NATO 2.0 (giai đoạn sau khi kết thúc Chiến tranh Lạnh đến khoảng đầu thập niên 2020) tập trung mở rộng thành viên sang phía Đông, đồng thời tham gia các chiến dịch ngoài khu vực truyền thống (như tại Nam Tư, Iraq, Afghanistan, Libya...).

Giới lãnh đạo châu Âu nhận thức được xu thế mới này và những lợi ích khi triển khai NATO 3.0. Tuy nhiên, họ cũng đối mặt không ít thách thức: Châu Âu sẽ cần rất nhiều thời gian và nguồn lực để tự lấp đầy ‘khoảng trống năng lực” khổng lồ do Mỹ để lại, nhất là trong mảng công nghệ quân sự và chỉ huy then chốt.

Cựu lãnh đạo NATO thừa nhận sốc về Ukraine

Trong một cuộc phỏng vấn gây chú ý tại Diễn đàn GLOBSEC 2026 ở Prague gần đây, cựu Chủ tịch Ủy ban Quân sự NATO, Đô đốc Rob Bauer thừa nhận gây sốc...

Bấm xem >>