Hòa bình ở Ukraine vẫn xa vời sau 4 năm xung đột

Chiến trường Ukraine vẫn chìm trong các đòn tấn công tiêu hao, UAV và pháo kích tầm xa, trong khi thương vong tiếp tục gia tăng. Các nỗ lực hòa giải do Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy chưa thể thu hẹp bất đồng sâu sắc giữa Moscow và Kiev.

Sau 4 năm bùng phát kể từ tháng 2/2022, xung đột Nga – Ukraine đã trở thành cuộc chiến khốc liệt nhất tại châu Âu kể từ Thế chiến II. Giao tranh từ chiến dịch “đánh nhanh” ban đầu đã chuyển thành cuộc chiến tiêu hao dọc tiền tuyến dài khoảng 1.200 km, với các trận chiến ác liệt tại Donetsk và nhiều đô thị miền Đông bị tàn phá nặng nề. Trên mặt trận ngoại giao, các tín hiệu đàm phán hòa bình xuất hiện với nỗ lực trung gian của Tổng thống Mỹ Donald Trump, song những yêu cầu khác nhau về lãnh thổ và bảo đảm an ninh khiến triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn còn xa vời.

Xung đột ở Ukraine. Ảnh: AP

Cuộc xung đột tiêu hao

Ban đầu, xung đột chứng kiến các đợt cơ động nhanh với lực lượng lớn xe tăng và binh sĩ trong chiến dịch “đánh nhanh” của Nga và cuộc phản công của Ukraine vào mùa thu năm 2022. Tuy nhiên, giao tranh sau đó chuyển thành thế trận giằng co dọc tiền tuyến dài khoảng 1.200 km.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington, Nga hầu như không giành thêm được nhiều lãnh thổ trong 2 năm qua. Trung bình trong giai đoạn này, lực lượng của Moscow chỉ tiến được khoảng 70 mét mỗi ngày để hướng tới việc kiểm soát trung tâm vận tải Pokrovsk.

Lần đầu tiên trong lịch sử quân sự, máy bay không người lái (UAV) đóng vai trò quyết định, khiến việc tập trung lực lượng quy mô lớn một cách bí mật gần như bất khả thi với cả hai bên.

Ngay từ đầu cuộc xung đột, Ukraine đã tận dụng UAV để bù đắp sự chênh lệch về hỏa lực và kìm hãm đà tiến công của Nga. Tuy nhiên, Moscow sau đó mở rộng mạnh mẽ hoạt động sử dụng UAV, đồng thời triển khai các mẫu UAV tầm xa sử dụng cáp quang để tránh bị gây nhiễu điện tử. Điều này mở rộng “vùng sát thương” lên tới 50 km tính từ tiền tuyến, biến nhiều khu vực chiến trường thành những bãi địa hình chằng chịt dây cáp.

Sự kết hợp giữa công nghệ cao của UAV và lối tác chiến chiến hào kiểu Thế chiến I khiến các nhóm bộ binh nhỏ, đôi khi chỉ hai hoặc ba binh sĩ, phải tìm cách luồn sâu vào vị trí đối phương tại những thị trấn bị pháo hạng nặng và bom lượn của Nga san phẳng. Hoạt động tiếp tế và sơ tán thương binh trở thành thách thức lớn khi các tuyến đường hậu cần liên tục bị UAV nhắm tới.

Các cuộc tấn công tầm xa

Giới chức Ukraine mô tả mùa đông vừa qua là giai đoạn khắc nghiệt nhất kể từ khi chiến sự bùng phát. Nga gia tăng theo cấp số nhân các đòn tập kích nhằm vào hệ thống năng lượng của Ukraine, gây ra tình trạng mất điện diện rộng tại Kiev, nơi nhiều khu vực chỉ được cấp điện vài giờ mỗi ngày giữa thời tiết giá rét. Moscow cũng tăng cường nhắm vào các đường dây điện với mục đích làm gián đoạn dòng chảy năng lượng và chia tách lưới điện Ukraine thành các “đảo” biệt lập, qua đó gia tăng áp lực lên hệ thống điện quốc gia.

Đáp trả, Ukraine triển khai các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa nhằm vào các nhà máy lọc dầu và cơ sở năng lượng sâu trong lãnh thổ Nga, với mục tiêu làm suy giảm nguồn thu xuất khẩu của Moscow.

Ukraine tuyên bố UAV và tên lửa của nước này đã đánh chìm nhiều tàu chiến Nga ở Biển Đen, buộc Moscow phải điều chuyển hạm đội từ Bán đảo Crimea sang cảng Novorossiysk. Đáng chú ý, trong chiến dịch táo bạo mang mật danh "Mạng nhện" (Spiderweb) hồi tháng 6/2025, Ukraine sử dụng UAV phóng từ xe tải để tấn công nhiều căn cứ không quân trên khắp lãnh thổ Nga - nơi đặt các máy bay ném bom tầm xa.

Sức ép từ Mỹ và các yêu cầu khác biệt

Tổng thống Mỹ Donald Trump, người từng tuyên bố có thể chấm dứt giao tranh chỉ trong một ngày, đã thúc đẩy các nỗ lực ngừng bắn. Tuy nhiên, tiến trình hòa giải vấp phải những yêu cầu khác biệt sâu sắc từ các bên. Tổng thống Putin yêu cầu Ukraine rút quân khỏi phần còn lại của tỉnh Donetsk mà Kiev đang kiểm soát, từ bỏ tham vọng gia nhập NATO, cắt giảm quy mô quân đội và trao quy chế chính thức cho tiếng Nga, cùng nhiều điều kiện khác mà Ukraine kiên quyết bác bỏ. Nga để ngỏ khả năng Ukraine gia nhập Liên minh châu Âu, song bác bỏ dứt khoát việc triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình châu Âu tới Ukraine trong khuôn khổ một thỏa thuận.

Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đề xuất lệnh ngừng bắn dựa trên giới tuyến hiện tại, nhưng ông Putin bác bỏ phương án đình chiến tạm thời và yêu cầu phải đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện.

Ukraine và các đồng minh cáo buộc Nga kéo dài đàm phán trong khi tiếp tục mở rộng kiểm soát lãnh thổ. Trong khi đó, Điện Kremlin chỉ trích Kiev và các đối tác châu Âu tìm cách làm suy yếu thỏa thuận sơ bộ mà ông Trump và ông Putin đạt được tại Hội nghị Thượng đỉnh ở Alaska hồi tháng 8/2025. Dù vẫn giữ vững lập trường, cả ông Putin và ông Zelensky đều công khai đánh giá cao vai trò trung gian của Mỹ và tìm cách tranh thủ thiện cảm của Tổng thống Trump.

Sau cuộc gặp được xem là “thảm họa” tại Nhà Trắng một năm trước, ông Zelensky chuyển sang lập trường đàm phán thực tế hơn, nhấn mạnh thiện chí của Ukraine.

Khi ông Trump kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống tại Ukraine, ông Zelensky phát tín hiệu sẵn sàng tiến hành, dù điều này hiện bị cấm do Ukraine đang trong tình trạng thiết quân luật. Tổng thống Zelensky cho biết, cuộc bầu cử có thể được tổ chức đồng thời với một cuộc trưng cầu ý dân về thỏa thuận hòa bình, song nhấn mạnh việc bỏ phiếu chỉ khả thi sau khi đạt được lệnh ngừng bắn và Ukraine nhận được các bảo đảm an ninh từ Mỹ cùng các đồng minh khác.

Triển vọng hòa bình còn xa vời

Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Nhà Trắng đã đặt ra hạn chót tháng 6 cho việc chấm dứt xung đột và nhiều khả năng sẽ gây sức ép lên cả hai bên nhằm đáp ứng mốc thời gian này. Tuy nhiên, ngay cả khi Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là mong muốn đạt được một thỏa thuận hòa bình trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ, tiến trình đàm phán vẫn đối mặt nhiều trở ngại.

Trong bối cảnh ông Putin kiên quyết yêu cầu Ukraine rút quân khỏi Donetsk còn ông Zelensky bác bỏ khả năng này, một thỏa thuận nhanh chóng dường như khó thành hiện thực. Nhà lãnh đạo Ukraine cũng tỏ ra hoài nghi về đề xuất thỏa hiệp của Mỹ liên quan đến việc biến khu vực miền Đông Ukraine thành một đặc khu kinh tế tự do.

Điện Kremlin cho rằng các đòn tấn công liên tiếp sẽ buộc Kiev chấp nhận các điều kiện của Moscow. Ngược lại, Ukraine kỳ vọng có thể cầm cự cho đến khi ông Trump mất kiên nhẫn và gia tăng trừng phạt Nga, qua đó gây sức ép buộc ông Putin phải chấm dứt chiến dịch quân sự.

Châu Âu báo động Ukraine đang bên bờ vực thảm họa

Các cuộc tấn công quy mô lớn của Nga nhằm vào hệ thống năng lượng và cơ sở hạ tầng thiết yếu của Ukraine đang đẩy nước này ngày càng gần hơn tới một...

Bấm xem >>