Khủng hoảng dầu diesel: Ai đang kiếm bộn tiền?

Trong khi tình trạng thiếu hụt dầu diesel đẩy giá nhiên liệu lên cao và gây sức ép lên kinh tế toàn cầu, các nhà máy lọc dầu lại có cơ hội gia tăng lợi nhuận đáng kể.

Dầu diesel chiếm khoảng 10% tổng mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu và được ví như nhiên liệu “xương sống” của nền kinh tế. Loại nhiên liệu này cung cấp năng lượng cho nhiều hoạt động thiết yếu, từ nông nghiệp, khai khoáng, sản xuất công nghiệp đến vận tải biển và logistics.

Tuy nhiên, tính đến tháng trước, nguồn cung dầu diesel trên thị trường toàn cầu đã giảm khoảng 1 triệu thùng/ngày so với mức năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu là các nhà máy lọc dầu tại vùng Vịnh và Nga bị hư hại, trong khi Trung Quốc áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu.

Chi phí nhiên liệu tăng vọt đang gây lo ngại cho giới kinh tế học. Tác động đã lan tới nhiều lĩnh vực, từ nông dân tại vùng trồng ngô ở miền Trung Tây nước Mỹ đến các doanh nghiệp vận hành xe buýt tại Anh. Nguy cơ lớn hơn là giá nhiên liệu cao sẽ kéo theo chi phí thực phẩm, hàng hóa và vận tải tăng lên, tạo sức ép trên toàn bộ nền kinh tế.

Giữa bối cảnh triển vọng kinh tế ngày càng ảm đạm, một số nhà máy lọc dầu tại phương Tây lại đứng trước cơ hội thu về lợi nhuận kỷ lục. Tình trạng khan hiếm nguồn cung toàn cầu đang mang lại lợi thế lớn cho những doanh nghiệp có khả năng chế biến dầu thô thành nhiên liệu.

Những “mỏ vàng” bất ngờ của ngành lọc dầu

“Tôi thích một thế giới đầy biến động hơn là một thế giới yên bình”, ông Patrick Pouyanné, giám đốc điều hành tập đoàn năng lượng Pháp TotalEnergies, chia sẻ. Theo ông, cuộc khủng hoảng năng lượng bắt nguồn từ gần 8 tháng xung đột tại Trung Đông đã tạo ra “rất nhiều cơ hội nếu doanh nghiệp biết cách nắm bắt”.

Các doanh nghiệp đang hưởng lợi từ khoảng chênh lệch giữa giá dầu thô và giá nhiên liệu thành phẩm. (Ảnh: Adobe Stock)

Đối với ông Pouyanné, chìa khóa để hưởng lợi từ cuộc khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu nằm ở mạng lưới nhà máy lọc dầu mà TotalEnergies sở hữu trên khắp châu Âu. Những cơ sở từng bị xem là gánh nặng này giờ đây có thể tạo ra nguồn lợi nhuận lớn nhờ khả năng cung ứng dầu diesel cho một thị trường đang thiếu hụt nghiêm trọng.

Nguồn lợi nhuận từ các nhà máy lọc dầu đã giúp TotalEnergies ghi nhận mức lợi nhuận quý cao nhất trong 3 năm vào mùa hè năm nay. Riêng thu nhập từ mảng lọc dầu và hóa chất của tập đoàn tăng hơn 4 lần, lên 1,8 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6.

TotalEnergies không phải doanh nghiệp duy nhất hưởng lợi từ tình trạng khan hiếm nhiên liệu. Những khoản lợi nhuận lớn nhất có thể thuộc về các nhà máy lọc dầu tại Mỹ, nơi xuất khẩu các sản phẩm nhiên liệu đã tăng hơn 50% trong vòng 1 năm, từ khoảng 1,25 triệu thùng/ngày lên mức kỷ lục 1,9 triệu thùng/ngày vào mùa hè. Nhờ đó, nguồn cung từ Mỹ đã bù đắp đáng kể lượng nhiên liệu thiếu hụt do các nhà máy lọc dầu tại vùng Vịnh ngừng hoạt động.

Giá trị thị trường của ba doanh nghiệp lọc dầu lớn của Mỹ là Marathon Petroleum, Valero Energy và Phillips 66 đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi khủng hoảng bắt đầu. Tổng giá trị vốn hóa của các doanh nghiệp này tăng khoảng 215 tỷ USD trong năm nay, khi giá cổ phiếu liên tục lập những đỉnh cao mới. Trong những tuần tới, các doanh nghiệp lọc dầu này được dự báo sẽ công bố mức lợi nhuận cao nhất từ trước đến nay.

Shell, tập đoàn dầu khí lớn nhất châu Âu, cũng kỳ vọng thu về lợi nhuận kỷ lục trên mỗi thùng nhiên liệu được sản xuất trong quý III. Thông tin được doanh nghiệp đưa ra với các nhà đầu sau khi ghi nhận mức lợi nhuận quý cao thứ hai trong lịch sử vào mùa hè. Theo dự báo của Shell, biên lợi nhuận lọc dầu sẽ tăng gần gấp đôi, từ 24 USD/thùng trong quý II lên 42 USD/thùng trong giai đoạn tháng 7 - 9.

Các doanh nghiệp đang hưởng lợi từ khoảng chênh lệch giữa giá dầu thô và giá nhiên liệu thành phẩm. Trong những tuần gần đây, giá dầu thô Brent đã giảm và dao động quanh mức 100 USD/thùng, một phần nhờ lượng dầu được vận chuyển ra khỏi khu vực vùng Vịnh tăng lên. Tuy nhiên, những lo ngại về nguy cơ xung đột tại Trung Đông leo thang đã đẩy giá dầu trở lại trên 106 USD/thùng.

Trong khi đó, hoạt động xuất khẩu nhiên liệu vẫn bị hạn chế, còn lượng dự trữ dầu diesel, xăng và nhiên liệu hàng không trên toàn cầu tiếp tục suy giảm. Tình trạng thắt chặt nguồn cung khiến giá dầu diesel tăng mạnh, ngay cả khi giá dầu thô chưa tăng cao như những lo ngại trước đó.

Xoay trục sản xuất giữa biến động thị trường

Trong cuộc khủng hoảng lần này, những nhà máy lọc dầu có khả năng sản xuất dầu diesel và nhiên liệu hàng không đã đạt kết quả tốt hơn. Một số doanh nghiệp có thể linh hoạt điều chỉnh công suất để tăng sản lượng các loại nhiên liệu đang được thị trường cần nhất, qua đó vừa góp phần giảm thiếu hụt nguồn cung, vừa tận dụng được mặt bằng giá cao.

Dầu diesel chiếm khoảng 10% tổng mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu và được ví như nhiên liệu “xương sống” của nền kinh tế.

“Hãy nhìn lại những ngày đầu của cuộc khủng hoảng. Vào tháng 3 và tháng 4, nguy cơ thiếu hụt xuất hiện đầu tiên tại Australia, nơi nguồn cung dầu diesel khiến giới chức và doanh nghiệp đặc biệt lo ngại. Khi đó, có những thông tin về việc các trạm xăng không còn dầu diesel để bán. Đội ngũ của chúng tôi đã phản ứng rất nhanh”, bà Meg O’Neill, giám đốc điều hành BP, chia sẻ.

Phát biểu tại một hội nghị ngành ở London (Anh) bà O’Neill cho biết tập đoàn đã vận chuyển dầu diesel từ nhà máy lọc dầu Rotterdam ở Hà Lan và nhà máy Cherry Point tại bờ biển phía tây nước Mỹ để cung cấp cho khách hàng ở Australia. Sau đó, khi châu Âu đối mặt với nguy cơ thiếu nhiên liệu hàng không, các nhà máy lọc dầu của BP tiếp tục điều chỉnh hoạt động.

“Làn sóng tiếp theo của cuộc khủng hoảng là tình trạng thiếu nhiên liệu hàng không tại châu Âu. Mọi người bắt đầu đặt câu hỏi liệu họ có thể đi nghỉ hay không, thậm chí liệu có nên đi du lịch. Các nhà máy lọc dầu của chúng tôi đã điều chỉnh hoạt động để tăng sản lượng nhiên liệu hàng không thêm 30% trong tháng 5 so với trước khi xung đột xảy ra, nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng”, bà Meg O’Neill cho hay. Gần đây hơn, khi áp lực giá dầu diesel gia tăng trên toàn cầu, các nhà máy lọc dầu của BP lại chuyển hướng để tối đa hóa sản lượng loại nhiên liệu này.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng đủ khả năng điều chỉnh hoạt động để hưởng lợi từ tình trạng khan hiếm. Theo IEA, nhiều nhà máy lọc dầu vẫn phải gánh chi phí dầu thô ở mức cao và chi phí thuê tàu chở dầu siêu lớn tăng nhanh, trong khi sản xuất các mặt hàng như naphtha và xăng – những sản phẩm có giá thấp hơn đáng kể so với dầu diesel và nhiên liệu hàng không.

Tại khu vực Tây Bắc châu Âu, crack spread (mức chênh lệch giữa giá dầu thô với giá sản phẩm dầu thành phẩm) đã giảm mạnh từ 54 USD/thùng vào đầu tháng 9 xuống mức âm 11 USD/thùng vào đầu tháng 10.

Theo IEA, việc các nhà máy lọc dầu chuyển hướng sang sản xuất dầu diesel có thể dẫn đến tình trạng dư thừa loại nhiên liệu này vào đầu năm tới. Tuy nhiên, sự điều chỉnh đó cũng có nguy cơ mở đường cho một cuộc khủng hoảng nhiên liệu mới, lần này là đối với xăng.

Nếu các nhà máy lọc dầu chuyên sản xuất xăng buộc phải cắt giảm công suất để tránh thua lỗ ngày càng lớn, nguồn cung xăng có thể tiếp tục bị thắt chặt. Khi đó, các trạm bán lẻ xăng có nguy cơ trở thành tâm điểm tiếp theo của cuộc khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu.

Diễn biến này cho thấy cuộc khủng hoảng dầu diesel không chỉ làm thay đổi cán cân cung cầu trên thị trường năng lượng mà còn đang tái định hình lợi nhuận của ngành lọc dầu. Tuy nhiên, lợi thế hiện tại có thể không kéo dài nếu nguồn cung dần phục hồi và thị trường chuyển sang trạng thái dư thừa.

Trong khi đó, việc các nhà máy lọc dầu điều chỉnh sản xuất để chạy theo loại nhiên liệu có giá cao hơn cũng tiềm ẩn những mất cân đối mới. Khi tình trạng thiếu hụt diesel chưa được giải quyết triệt để, nguy cơ khủng hoảng lan sang các sản phẩm nhiên liệu khác vẫn là một biến số khó lường đối với kinh tế toàn cầu.

Giá xăng dầu hôm nay 28/10: Thế giới giảm, trong nước chiều mai điều chỉnh

Giá xăng dầu hôm nay (28/10) trên thị trường thế giới giảm khi đàm phán tại Trung Đông xoa dịu lo ngại nguồn cung. Ở thị trường trong nước, giá xăng...

Bấm xem >>