Tóc bạc hé lộ cách cơ thể đối phó với ung thư ra sao?

Nghiên cứu mới cho thấy tóc bạc không chỉ do tuổi tác, mà còn phản ánh cách cơ thể loại bỏ tế bào tổn thương để hạn chế nguy cơ ung thư.

Tóc bạc từ lâu được xem là dấu hiệu không thể tránh khỏi của lão hóa - lời nhắc trực quan về thời gian trôi qua cùng những biến đổi trong cơ thể. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học mới đang thách thức cách nhìn đơn giản này, cho thấy những sợi tóc bạc có thể là biểu hiện bên ngoài của cơ chế tự vệ tinh vi của cơ thể trước ung thư.

Independent tuần trước đưa tin một nghiên cứu mới của Viện Khoa học Y tế, Đại học Tokyo, trên chuột đã hé lộ cách cơ thể kiểm soát tổn thương tế bào - yếu tố then chốt trong cả quá trình lão hóa lẫn sự hình thành ung thư. Trong lão hóa, tổn thương tế bào tích tụ dần, làm suy yếu và rối loạn chức năng tế bào. Trong ung thư, các tế bào hư hại không được sửa chữa có thể phát triển bất thường và hình thành khối u.

Điều đáng chú ý là nghiên cứu này, được công bố trên Tạp chí Nature Cell Biology, chỉ ra mối liên hệ bất ngờ giữa sự mất sắc tố của tóc và những cơ chế có khả năng giúp cơ thể ngăn chặn các dạng ung thư nguy hiểm.

Phát hiện tập trung vào các tế bào gốc tạo sắc tố (melanocyte stem cells). Chúng trú ngụ sâu trong nang tóc, đóng vai trò như "kho dự trữ" để tạo ra melanocyte - những tế bào sản sinh sắc tố quyết định màu tóc và màu da.

Trong điều kiện bình thường, các tế bào gốc tạo sắc tố luân phiên hoạt động - nghỉ ngơi - tái tạo theo chu kỳ mọc rụng của tóc, liên tục bổ sung tế bào sản sinh sắc tố, nhờ đó duy trì màu tóc ổn định trong phần lớn cuộc đời. Tuy nhiên, mỗi ngày tế bào vẫn chịu tổn thương ADN do tia UV, hóa chất môi trường và cả quá trình chuyển hóa của cơ thể, từ đó thúc đẩy lão hóa và làm tăng nguy cơ ung thư, trong đó có u hắc tố - một dạng ung thư da nguy hiểm.

Ảnh minh họa: Deposit Photos

Nghiên cứu mới cho thấy khi tế bào gốc tạo sắc tố nằm sâu trong nang tóc bị tổn thương ADN, đặc biệt là đứt gãy kép, chúng có thể bước vào quá trình gọi là "lão hóa biệt hóa". Khi đó, các tế bào gốc này trưởng thành hoàn toàn thành tế bào tạo sắc tố rồi rời khỏi "kho dự trữ", khiến tóc dần bạc màu.

Cơ chế này được kiểm soát chặt chẽ bởi các tín hiệu nội bào, giúp loại bỏ những tế bào có nguy cơ mang đột biến, qua đó ngăn sự tích tụ và lan truyền của các biến đổi di truyền có thể dẫn tới ung thư. Theo cách đó, mỗi sợi tóc bạc có thể được xem là một "sự hy sinh thầm lặng" của cơ thể, khi tế bào chấp nhận biến mất để tránh nguy cơ trở thành ác tính.

Tuy nhiên, không phải mọi tổn thương ADN đều kích hoạt cơ chế tự bảo vệ này. Trong thí nghiệm, khi tế bào gốc tạo sắc tố ở chuột bị phơi nhiễm hóa chất gây ung thư mạnh và tia UV, chúng lại bỏ qua quá trình "lão hóa biệt hóa".

Thay vào đó, các tín hiệu từ mô xung quanh thúc đẩy những tế bào đã mang tổn thương di truyền tiếp tục tự tái tạo và phân chia, tạo điều kiện thuận lợi cho u hắc tố (melanoma) hình thành.

Nghiên cứu cho thấy số phận của tế bào gốc tạo sắc tố phụ thuộc vào loại tổn thương ADN mà chúng gặp phải cũng như các tín hiệu phân tử trong môi trường xung quanh. Những tác nhân như hóa chất hay tia UV có thể khiến ADN bị đứt gãy, kích hoạt cơ chế tự loại bỏ tế bào - đồng thời dẫn đến tóc bạc.

Tuy nhiên, dưới tác động của môi trường ung thư, các tế bào gốc đã tổn thương này lại tiếp tục tồn tại và phân chia, trở thành "mầm mống" cho u hắc tố. Các nhà khoa học gọi đây là "số phận đối kháng", khi cùng một nhóm tế bào có thể đi theo hai con đường hoàn toàn khác nhau tùy hoàn cảnh.

Phát hiện này cho thấy tóc bạc và u hắc tố không phải những hiện tượng tách rời, mà là hai kết cục song song của nỗ lực cân bằng giữa tái tạo mô và phòng tránh ung thư của cơ thể. Tóc bạc không trực tiếp bảo vệ con người khỏi ung thư, mà là hệ quả của quá trình loại bỏ các tế bào tiềm ẩn rủi ro.

Ngược lại, khi các cơ chế kiểm soát suy yếu hoặc bị chất gây ung thư làm sai lệch, nguy cơ ác tính sẽ gia tăng. Cách nhìn mới này cũng phần nào lý giải vì sao con người dễ mắc ung thư hơn khi tuổi cao.

Dù vậy, cần nhấn mạnh rằng phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng ở các thí nghiệm trên chuột. Các nghiên cứu trên người vẫn cần được thực hiện để xác định liệu tế bào gốc tạo sắc tố ở người có cơ chế tương tự hay không, bởi sự khác biệt sinh học giữa các loài cùng lối sống và yếu tố di truyền khiến mối liên hệ giữa tóc bạc và nguy cơ ung thư ở người phức tạp hơn.

Những phát hiện này mở ra hướng đi mới đầy hứa hẹn cho nghiên cứu ung thư và lão hóa. Việc hiểu rõ các tín hiệu khiến tế bào gốc biệt hóa hoặc tăng sinh nguy hiểm có thể giúp củng cố cơ chế tự bảo vệ của cơ thể, từ đó giảm nguy cơ ung thư khi con người già đi.

Ở góc độ rộng hơn, nghiên cứu cũng góp phần lý giải vì sao một số người vẫn mắc u hắc tố dù không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, và vì sao ung thư thường song hành với sự thoái hóa mô ở tuổi xế chiều.

Tóc bạc vì thế không chỉ là dấu ấn của thời gian hay thẩm mỹ, mà phản ánh quá trình tiến hóa, thích nghi và sự cảnh giác không ngừng của cơ thể. Những sợi tóc bạc có thể đang nhắc rằng, trong cuộc giằng co giữa lão hóa và ung thư, đôi khi sự "hy sinh" của một tế bào sắc tố lại là cái giá cần thiết để bảo vệ toàn bộ cơ thể.