Giấc mơ Europa League của Trabzonspor khép lại trong một đêm ác mộng tại Groupama Arena. Với Mohamed Salah, Andre Onana cùng nhiều trụ cột trong đội hình xuất phát, đại diện Thổ Nhĩ Kỳ vẫn rời Hungary với thất bại 0-4 trước Ferencvaros và biến động trên băng ghế huấn luyện.

2 thẻ đỏ khiến Trabzonspor sụp đổ

Trabzonspor bước vào lượt về play-off trong thế phải lật ngược thất bại 0-1 ở trận lượt đi. Fatih Tekke đặt kỳ vọng vào Salah cùng kinh nghiệm của Andre Onana trong khung gỗ. Tuy nhiên, kế hoạch sớm đảo lộn khi Ruslan Malinovskyi nhận thẻ đỏ trực tiếp ở phút 13, buộc đội khách chơi thiếu người.

Ferencvaros tận dụng lợi thế quân số để mở tỷ số ở phút 19 nhờ Callum O'Dowda. Sau giờ nghỉ, Marius Corbu nhân đôi cách biệt ở phút 54. Chỉ 3 phút sau, Sidny Lopes Cabral nhận thẻ vàng thứ 2 và bị truất quyền thi đấu, khiến Trabzonspor chỉ còn 9 người.

Thua 0-5 và phải xuống Conference League

Trong thế trận gần như không còn khả năng cứu vãn, Trabzonspor nhận thêm 2 bàn. Bamidele Yusuf ghi bàn từ chấm phạt đền ở phút 59, trước khi Krisztian Lisztes ấn định chiến thắng 4-0 cho Ferencvaros ở phút 86. Thua chung cuộc 0-5 sau 2 lượt, Trabzonspor bị loại khỏi Europa League và phải xuống chơi UEFA Conference League.

Trận thua đậm khiến Fatih Tekke, người bắt đầu dẫn dắt Trabzonspor từ tháng 3/2025, tuyên bố từ chức ngay sau trận. Tuy nhiên, ban lãnh đạo CLB không chấp nhận quyết định này và xác nhận ông tiếp tục tại vị, đồng thời sẽ dẫn đội ở trận gặp Amedspor. Trabzonspor từng nhận thất bại 1-5 trên sân Wisla Krakow tại cúp châu Âu năm 1998, còn chuyến làm khách tại Budapest lần này khép lại với thất bại 0-4 và 2 cầu thủ bị truất quyền thi đấu.

Một danh hiệu mới từ UEFA

UEFA vừa lập giải thưởng thường niên mang tên Respect: Beyond the Game, nhằm tôn vinh những hành động đặt sự đồng cảm, phẩm giá, đoàn kết và tôn trọng lên trên tính cạnh tranh đơn thuần của bóng đá. Giải thuộc chương trình UEFA Respect đã tồn tại hơn 20 năm và mở rộng cho cầu thủ, huấn luyện viên, thành viên ban huấn luyện, trọng tài lẫn người hâm mộ ở tất cả các giải đấu của UEFA.

Người đầu tiên được vinh danh là Marquinhos, đội trưởng Paris Saint-Germain, nhờ một khoảnh khắc diễn ra ngay sau trận chung kết Champions League 2025/26.

Khoảnh khắc sau cú sút hỏng của Gabriel

PSG và Arsenal hòa 1-1 sau hiệp phụ trong trận chung kết tại Budapest ngày 30/5 trước khi đội bóng Pháp thắng 4-3 trên chấm luân lưu, qua đó bảo vệ thành công chức vô địch Champions League.

Gabriel Magalhães là người thực hiện cú sút hỏng quyết định khiến Arsenal thất bại. Trong khoảnh khắc PSG vừa chính thức trở thành nhà vô địch châu Âu, Marquinhos lại không lập tức chạy về phía các đồng đội để ăn mừng.

Đội trưởng PSG đi sang phía Gabriel, ôm và động viên người đồng hương Brazil. Chính hành động diễn ra trong vài giây ấy trở thành lý do UEFA chọn Marquinhos cho giải Respect: Beyond the Game đầu tiên.

UEFA đề cao phản xạ của Marquinhos

Chủ tịch UEFA Aleksander Čeferin đặc biệt nhấn mạnh thời điểm mà Marquinhos đưa ra lựa chọn. Trung vệ Brazil vừa giành danh hiệu lớn nhất cấp câu lạc bộ châu Âu, nhưng phản xạ đầu tiên của anh không phải ăn mừng mà là tìm tới đối thủ vừa trải qua khoảnh khắc khó khăn nhất.

Với UEFA, giá trị nằm ở việc Marquinhos đã tạm gác ranh giới thắng - thua chỉ vài giây sau một trận chung kết căng thẳng.

Čeferin cho rằng bóng đá có rất nhiều khoảnh khắc tưởng như vượt khỏi khuôn khổ một trận đấu, nhưng chính những hành động rất đời thường như vậy mới có khả năng ở lại lâu trong ký ức.

Giải thưởng dành cho những điều vượt ngoài tỷ số

Respect: Beyond the Game từ nay sẽ trở thành một phần thường niên trong hệ thống giải thưởng của UEFA. Không có giới hạn rằng người được chọn phải là ngôi sao, nhà vô địch hay nhân vật nổi tiếng. Một trọng tài, thành viên ban huấn luyện hoặc thậm chí người hâm mộ cũng có thể được trao giải nếu hành động của họ thể hiện đúng những giá trị mà UEFA hướng tới.

Việc chọn Marquinhos làm người đầu tiên nhận giải cũng tạo ra hình ảnh rõ ràng cho tiêu chí ấy. Anh được vinh danh không phải vì đã cùng PSG thắng Champions League, mà bởi cách anh hành xử ngay sau chiến thắng.

Trong một trận đấu mà ranh giới giữa người chiến thắng và kẻ thất bại được quyết định bằng một cú sút luân lưu, Marquinhos chọn bước sang phía đối thủ trước khi tận hưởng niềm vui của mình. Với UEFA, đó chính là kiểu khoảnh khắc mà Respect: Beyond the Game được tạo ra để ghi nhận.

Trọng tài trên sân vẫn là trung tâm

Roberto Rosetti muốn kéo VAR trở lại đúng vai trò ban đầu: hỗ trợ trọng tài sửa những sai sót thật sự rõ ràng, thay vì trở thành người điều khiển trận đấu từ phòng video. Giám đốc trọng tài UEFA nhấn mạnh trọng tài chính vẫn phải là người chịu trách nhiệm đưa ra quyết định trên sân, có cá tính và đủ tự tin để điều hành trận đấu mà không chờ công nghệ can thiệp vào từng tình huống.

UEFA đang hướng tới việc giảm số lần VAR xuất hiện từ mùa 2026/27. Với những pha bóng mang tính nhận định, Rosetti yêu cầu phải có bằng chứng rõ ràng trước khi thay đổi quyết định ban đầu. Những tình huống phải xem đi xem lại nhiều góc quay, phóng lớn từng điểm tiếp xúc hoặc phân tích từng khung hình thường không phù hợp với tiêu chí này. UEFA muốn chấm dứt kiểu can thiệp quá chi li mà Rosetti gọi là VAR “vi mô”.

VAR được tạo ra để sửa những sai lầm lớn có thể thay đổi trận đấu. Pha dùng tay ghi bàn nổi tiếng của Diego Maradona trước Anh tại World Cup 1986 là ví dụ điển hình về một tình huống mà công nghệ ngày nay có thể xử lý nhanh chóng. Mục tiêu không phải tìm kiếm từng va chạm nhỏ để thay trọng tài đưa ra quyết định.

“Đây là bóng đá, không phải PlayStation”

Rosetti đặc biệt coi trọng bối cảnh của mỗi pha bóng. Một tình huống diễn ra ở tốc độ thực tế có thể mang cảm giác hoàn toàn khác khi được chiếu chậm nhiều lần từ những góc quay cận cảnh. Vì vậy, UEFA không muốn trọng tài video chỉ dựa vào hình ảnh phóng lớn để tìm kiếm lỗi.

Quan điểm của Rosetti được gói gọn trong câu: “Đây là bóng đá, không phải PlayStation”. Công nghệ phải phục vụ trận đấu chứ không biến bóng đá thành chuỗi tình huống được dừng hình rồi phân tích đến từng chi tiết nhỏ.

UEFA từng cảnh báo từ tháng 2 rằng VAR đang đi quá xa khi xử lý những tình huống mang tính chủ quan. Rosetti cho rằng công nghệ hoạt động rất tốt với các quyết định khách quan như việt vị, nhưng với va chạm, phạm lỗi hay chạm tay, trọng tài phải tính đến tốc độ, chuyển động và toàn bộ diễn biến của pha bóng.

Thu hẹp khác biệt giữa các giải đấu

Một vấn đề khác UEFA muốn giải quyết là sự khác biệt trong cách áp dụng luật giữa các quốc gia. Rosetti thừa nhận bóng đá châu Âu chưa thể xử lý mọi tình huống giống hệt nhau, đặc biệt với lỗi chạm tay.

Cách nhìn nhận về chạm tay tại Anh có thể khác với Tây Ban Nha, Italy, Đức hay Pháp. Điều này gây khó cho cầu thủ khi một tình huống được bỏ qua ở giải quốc nội nhưng lại bị thổi phạt khi họ bước ra đấu trường châu Âu.

Trước mùa 2026/27, lãnh đạo trọng tài của cả 55 liên đoàn thành viên UEFA đã thống nhất những hướng dẫn chung nhằm tạo cách áp dụng luật đồng đều hơn. Rosetti muốn bóng đá châu Âu sử dụng cùng một cách hiểu chuyên môn, dù ông thừa nhận vẫn sẽ có những tình huống tương tự được các trọng tài xử lý khác nhau.

Clear Line giúp người xem hiểu VAR

Một trong những bước đi mới nhất của UEFA là Clear Line, nền tảng giải thích khi nào và bằng cách nào VAR được phép can thiệp. UEFA xây dựng hệ thống này dựa trên 8 năm kinh nghiệm sử dụng VAR cùng hơn 100 tình huống thực tế.

Clear Line không được thiết kế riêng cho giới trọng tài. Nội dung hướng đến cầu thủ, huấn luyện viên, câu lạc bộ, người hâm mộ và giới truyền thông, với cách giải thích dễ hiểu hơn những tài liệu kỹ thuật thông thường.

Carlos Velasco Carballo, một trong những người phụ trách trọng tài của UEFA, cho biết họ muốn người xem có thể truy cập Clear Line sau một trận Champions League gây tranh cãi và đối chiếu tình huống vừa xảy ra với các ví dụ trong thư viện.

UEFA sẽ áp dụng chặt chẽ những hướng dẫn trong Clear Line từ mùa giải mới. Định hướng rất cụ thể: trọng tài chính tiếp tục điều hành trận đấu, VAR chỉ sửa những sai sót đủ rõ, còn những tình huống phải soi quá sâu sẽ được trả lại cho quyết định ban đầu trên sân.

Roberto Rosetti muốn UEFA kéo VAR trở lại đúng vai trò ban đầu: hỗ trợ trọng tài sửa những sai sót rõ ràng, thay vì soi từng va chạm nhỏ để tìm lý do thay đổi quyết định trên sân. Trước mùa 2026/27, UEFA tiếp tục siết cách VAR can thiệp và đồng thời ra mắt Clear Line, nền tảng giúp cầu thủ, huấn luyện viên và người hâm mộ hiểu rõ hơn tiêu chuẩn áp dụng công nghệ này.

Trọng tài vẫn phải quyết định trên sân

Quan điểm của Rosetti khá dứt khoát: VAR không có nhiệm vụ bắt lại trận đấu. Trọng tài chính phải đủ chủ động để đưa ra quyết định trên sân, còn phòng VAR chỉ can thiệp khi xuất hiện một sai sót rõ ràng, hiển nhiên hoặc khi trọng tài bỏ sót một tình huống quan trọng.

UEFA đặc biệt muốn hạn chế cách xử lý những pha bóng mang tính nhận định. Công nghệ phát huy hiệu quả cao với các tình huống xác định được bằng dữ liệu như việt vị, nhưng va chạm, phạm lỗi hay mức độ nghiêm trọng của một pha vào bóng vẫn cần được đánh giá trong toàn bộ diễn biến. Việc liên tục phóng chậm và soi một chi tiết rất nhỏ có thể khiến tình huống trông nghiêm trọng hơn so với tốc độ thực tế.

Không kéo dài những lần kiểm tra không cần thiết

UEFA cũng muốn rút ngắn thời gian kiểm tra VAR. Rosetti từng nhấn mạnh rằng những lần xem xét kéo dài đôi khi không thể tránh khỏi vì một tình huống có thể chứa nhiều yếu tố cần kiểm tra, nhưng VAR không nên giữ trận đấu lại quá lâu nếu không tìm được bằng chứng đủ rõ để thay đổi quyết định ban đầu.

Định hướng này được UEFA và đại diện trọng tài của cả 55 liên đoàn thành viên thống nhất trước mùa 2026/27. Những lần xem lại quá lâu và quá chi tiết thường đồng nghĩa quyết định của trọng tài trên sân chưa sai đến mức cần VAR can thiệp. Mục tiêu là giảm những lần gián đoạn không cần thiết và giữ quyền quyết định trong tay trọng tài chính.

Clear Line giải thích khi nào VAR nên vào cuộc

Bước mới nhất của UEFA là Clear Line, nền tảng được xây dựng từ khoảng 8 năm kinh nghiệm sử dụng VAR và hơn 100 tình huống thực tế. Nội dung tập trung giải thích khi nào VAR nên can thiệp, khi nào quyết định trên sân cần được giữ nguyên và cách UEFA phân biệt giữa sai sót rõ ràng với những pha bóng vẫn còn khoảng trống cho nhận định của trọng tài.

Clear Line không được xây dựng riêng cho giới trọng tài. Cầu thủ, huấn luyện viên, câu lạc bộ, người hâm mộ và truyền thông đều có thể sử dụng nền tảng này để xem các tình huống mẫu và so sánh với những quyết định xuất hiện ở Champions League cũng như các giải đấu khác của UEFA.

VAR hỗ trợ, không thay trọng tài

UEFA từng đưa VAR vào Champions League từ vòng 1/8 mùa 2018/19 với nguyên tắc can thiệp tối thiểu nhưng mang lại hiệu quả tối đa. Sau nhiều năm mở rộng hệ thống, Rosetti muốn giữ lại nguyên tắc đó khi số trận sử dụng VAR trong các giải UEFA đã vượt 1.000 trận mỗi mùa.

Với mùa 2026/27, hướng xử lý đã được xác định: những quyết định mang tính nhận định trước hết thuộc về trọng tài trên sân. VAR kiểm tra, hỗ trợ và sửa những sai sót đủ rõ, thay vì tìm kiếm một lỗi nhỏ trong từng pha tranh chấp để đảo ngược quyết định.

Omar Artan từng lỡ cơ hội trở thành trọng tài Somalia đầu tiên làm nhiệm vụ tại World Cup sau khi bị Mỹ từ chối nhập cảnh hồi tháng 6. Hai tháng sau, trọng tài 34 tuổi được giao trận Paris Saint-Germain gặp Aston Villa ở Siêu cúp châu Âu 2026, nơi ông sẽ đi vào lịch sử với tư cách trọng tài ngoài châu Âu đầu tiên bắt chính trận đấu này.

Lỡ World Cup tại cửa khẩu Miami

Artan nằm trong danh sách trọng tài được FIFA lựa chọn cho World Cup 2026 và đứng trước cơ hội trở thành người Somalia đầu tiên cầm còi tại giải đấu. Tuy nhiên, khi đến sân bay quốc tế Miami ngày 6/6, ông bị phía Mỹ từ chối nhập cảnh sau quá trình kiểm tra bổ sung dù được cho là có thị thực hợp lệ. Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ viện dẫn những lo ngại trong quá trình kiểm tra nhập cảnh.

Artan vì thế không thể tham gia tập huấn cũng như làm nhiệm vụ tại World Cup. FIFA sau đó vẫn chi trả đầy đủ khoản thù lao dành cho ông tại giải. Trọng tài người Somalia trở về Mogadishu và tiếp tục sự nghiệp sau khi giấc mơ World Cup bị gián đoạn.

Cơ hội đặc biệt tại Salzburg

Ngày 11/6, UEFA thông báo bổ nhiệm Artan điều khiển Siêu cúp châu Âu 2026 sau các cuộc trao đổi với Liên đoàn bóng đá châu Phi. Quyết định nằm trong chương trình hợp tác giữa UEFA và CAF, bao gồm công tác đào tạo và phát triển trọng tài. Artan đã nằm trong danh sách trọng tài quốc tế FIFA từ năm 2018 và được CAF trao danh hiệu Trọng tài nam xuất sắc nhất năm 2025.

Ông sẽ bắt chính trận đấu giữa nhà vô địch Champions League Paris Saint-Germain và nhà vô địch Europa League Aston Villa tại Stadion Salzburg. Trận đấu bắt đầu lúc 02h00 ngày 13/8 theo giờ Việt Nam.

Tổ trọng tài đến từ châu Phi

Hai trợ lý của Artan là Liban Abdoulrazack Ahmed, người Djibouti, và Stephen Eleazar Onyango Yiembe, người Kenya. Trước khi tới Salzburg, Artan duy trì cảm giác làm nhiệm vụ bằng các trận đấu tại Somalia và giải vô địch quốc gia Kuwait, đồng thời nghiên cứu cách chơi, chiến thuật và thói quen thi đấu của PSG lẫn Aston Villa.

Việc cầm còi Siêu cúp châu Âu đưa Artan trở thành trọng tài ngoài châu Âu đầu tiên đảm nhiệm vai trò trọng tài chính ở trận đấu thường niên giữa nhà vô địch Champions League và Europa League. Chỉ hơn 2 tháng sau khi không thể góp mặt tại World Cup, ông sẽ bước vào một trong những nhiệm vụ lớn nhất sự nghiệp tại Salzburg.