Bóng đá hiện đại ngày càng dựa nhiều vào dữ liệu. xG, xA, bản đồ nhiệt, tốc độ tối đa hay số lần pressing giúp các CLB thu hẹp danh sách mục tiêu nhanh hơn và có thêm cơ sở để đánh giá cầu thủ. Tuy nhiên, khi gần như mọi hành động trên sân đều được chuyển thành con số, một vấn đề khác xuất hiện: liệu các chỉ số có đang được coi trọng quá mức, trong khi những yếu tố khó đo như tâm lý, tính cách hay khả năng thích nghi lại có thể quyết định một thương vụ thành công hay thất bại?
Từ hàng trăm nghìn cầu thủ xuống vài cái tên
Ưu điểm lớn nhất của dữ liệu là giúp các CLB thu hẹp phạm vi tìm kiếm rất nhanh. Opta Pro Hub hiện có thông tin của hơn 730.000 cầu thủ thuộc 250 giải đấu và sân chơi. Với Opta Vision, mỗi trận còn có thể tạo ra hơn 2 triệu điểm dữ liệu khi theo dõi vị trí của toàn bộ 22 cầu thủ trên sân.
Chẳng hạn, một CLB muốn tìm tiền vệ dưới 23 tuổi, có tốc độ, pressing tốt và khả năng đưa bóng lên phía trước giờ không cần cử trinh sát viên đi xem hàng trăm trận để lọc từ đầu. Hệ thống dữ liệu có thể nhanh chóng tìm ra nhóm cầu thủ phù hợp với những tiêu chí đó, trước khi bộ phận tuyển trạch xem video, theo dõi trực tiếp và đánh giá sâu hơn.
Xu hướng này đã trở nên phổ biến ở bóng đá chuyên nghiệp. SkillCorner cho biết công nghệ phân tích bằng trí tuệ nhân tạo của họ hiện được hơn 250 đội bóng, giải đấu và liên đoàn sử dụng, với dữ liệu phủ trên 150 sân chơi.
Con số không nói hết về một cầu thủ
Rắc rối xuất hiện khi các chỉ số được xem như câu trả lời cuối cùng trong quá trình tuyển trạch.
Một tiền đạo có xG cao ở đội cũ chưa chắc duy trì được hiệu quả tương tự sau khi chuyển CLB. Số cơ hội anh nhận được còn phụ thuộc vào cách đội bóng tổ chức tấn công, khả năng đưa bóng vào vòng cấm của đồng đội và vai trò HLV giao cho anh. Tương tự, một hậu vệ có nhiều pha tắc bóng cũng chưa chắc phòng ngự tốt hơn. Có trường hợp anh phải liên tục lao vào tranh chấp đơn giản vì hệ thống phía sau thường xuyên bị đặt vào thế bất lợi.
Các công ty dữ liệu cũng đang cố gắng khắc phục những khoảng trống này. SkillCorner hiện có thể theo dõi hơn 1,2 triệu điểm dữ liệu trong mỗi trận, từ vị trí, cường độ vận động đến hành vi chiến thuật. Mục tiêu là hiểu cầu thủ đầy đủ hơn, thay vì chỉ nhìn vào những tình huống trực tiếp liên quan đến bóng.
Thứ dữ liệu khó đo được
Khó nhất vẫn là tính cách và khả năng thích nghi của cầu thủ.
Một nghiên cứu công bố năm 2025 về tuyển trạch bóng đá nam chia quy trình tuyển người hiện đại thành 4 phần quan trọng. Dữ liệu và video là những công cụ không thể thiếu, nhưng việc đánh giá tính cách và mức độ phù hợp với môi trường đội bóng vẫn được tách thành một phần riêng.
Thuật toán có thể tìm ra cầu thủ sở hữu bộ thông số đúng với yêu cầu chuyên môn của CLB. Nhưng nó khó trả lời người đó sẽ phản ứng ra sao khi phải ngồi dự bị 5 trận liên tiếp, chịu sức ép từ mức phí chuyển nhượng lớn, chuyển sang một quốc gia mới, học ngôn ngữ khác hay bị HLV thay đổi hoàn toàn vai trò trên sân.
Mặt trái của Big Data nằm ở chỗ đó. Vấn đề không phải dữ liệu khiến các CLB tuyển sai người, mà là việc quá tin vào những gì có thể đo đếm. Trong bóng đá, nhiều phẩm chất quan trọng nhất lại không nằm trên bảng thống kê. Công nghệ hiệu quả nhất không phải thứ thay thế trinh sát viên, mà là công cụ giúp họ biết cầu thủ nào đáng để theo dõi kỹ hơn.