Khoảnh khắc bùng nổ rồi tắt ngấm
World Cup năm nay tràn ngập những điều khiến người ta thích thú: Messi ghi bàn, đội Mỹ chơi ổn, người hâm mộ khắp thế giới đến Mỹ và phát hiện ra một bầu không khí thể thao sôi động. Trong bối cảnh đó, bàn gỡ hòa của Croatia ở phút 13 bù giờ trước Bồ Đào Nha tưởng như là đỉnh cao cảm xúc. Thời gian bù giờ chỉ được cộng 10 phút, đội bóng tưởng đã bị loại bỗng sống lại, Joško Gvardiol hóa người hùng, cả một đất nước vỡ òa.
Niềm vui ấy rất con người: bất ngờ, dữ dội, không ai kịp suy tính. Rồi chỉ trong chốc lát, tất cả bị xóa sạch bởi một mô phỏng máy tính phát hiện một cú chạm đầu nhẹ đến mức mắt thường không thể nhận ra, kéo Gvardiol vào thế việt vị.
Khi luật được áp bằng thứ mắt người không thấy
Công nghệ hỗ trợ trọng tài từng được xem là bước tiến: bóng qua vạch vôi được xác định rõ ràng, bàn thắng dùng tay bị hủy, các tình huống việt vị lộ liễu được sửa lại. Những thứ đó đều nằm trong phạm vi con người có thể nhìn thấy, chỉ là chậm hơn hoặc dễ nhầm hơn.
Giờ đây, bóng được gắn cảm biến, FIFA mô tả “cảm biến chuyển động trong quả bóng Trionda có thể xác định mọi tiếp xúc nhỏ nhất, hiển thị cho khán giả bằng đồ họa dạng nhịp tim, giúp trọng tài có lượng dữ liệu chưa từng có để ra quyết định nhanh và chính xác”. Về mặt kỹ thuật, quyết định với Croatia không sai. Vấn đề nằm ở chỗ nó đúng đến mức vượt khỏi khả năng cảm nhận của bất kỳ ai trên sân.
Khi trận đấu phục vụ dữ liệu thay vì người xem
Không chỉ bóng đá chịu cảnh này. Ở giải bóng chày, Pete Crow-Armstrong của Cubs bị bắt lỗi vì bàn tay tuột khỏi gôn hai trong tích tắc, chỉ máy quay siêu chậm mới “bắt” được. Ở một trận khác, Iran bị loại vì một ngón chân việt vị do máy tính phát hiện. Những tình huống đó đều dựa trên chi tiết cực nhỏ, không ai trên sân có thể cảm nhận trực tiếp.
Trận đấu vốn là cuộc so tài kỹ năng, tầm nhìn, khả năng xuyên qua 11 cầu thủ đối phương. Croatia đã làm được điều đó, đã đưa bóng vào lưới, đã tạo ra khoảnh khắc mà hàng triệu người cảm nhận được. Rồi một hệ thống cách đó hàng nghìn cây số thông báo: “Không tính”. Khi công nghệ bắt đầu áp luật ở mức độ mà con người không thể tự mình nhận biết, nó không còn là công cụ hỗ trợ mà trở thành trung tâm của cuộc chơi.
Đúng đến mức làm sai cảm xúc
FIFA có thể khẳng định mọi thứ đều chuẩn xác, và về mặt câu chữ trong luật, họ không sai. Nhưng cảm giác để lại lại khác hẳn. Bàn thắng của Croatia bị tước đi không phải vì một hành vi gian lận hay một lỗi thô thiển, mà vì một tiếp xúc mong manh như sợi tóc. Kết quả là khoảnh khắc đẹp nhất của giải, với một quốc gia đang say sưa ăn mừng, bị biến thành ví dụ điển hình cho việc công nghệ có thể làm nguội lạnh niềm vui bóng đá như thế nào.
Trận đấu vẫn tiếp tục, giải đấu vẫn có Messi và hành trình của đội Mỹ, nhưng với người Croatia, ký ức đọng lại là một bàn thắng bị xóa bởi một “nhịp tim” trên màn hình, chứ không phải bởi bất kỳ điều gì họ thực sự nhìn thấy trên sân.