VAR và những tranh cãi về sự nhất quán ở Ngoại hạng Anh
Ngoại hạng Anh mùa 2026/27 tiếp tục chứng kiến nhiều quyết định trọng tài gây tranh cãi, từ thẻ đỏ, phạt đền đến việt vị và bóng chạm tay. Dù công nghệ VAR ngày càng được hoàn thiện, những tình huống xảy ra trên sân vẫn đặt ra vấn đề về sự thống nhất trong cách áp dụng luật.
Đặc biệt, việc ưu tiên giữ nguyên quyết định của trọng tài chính, trừ khi xuất hiện sai sót rõ ràng, khiến không ít pha bóng tiếp tục gây bất đồng.
Thẻ đỏ và ranh giới giữa nghiêm khắc với quá nặng tay
Trận Liverpool thua Manchester City 0-3 ngày 11/10 trở thành tâm điểm khi Ryan Gravenberch nhận thẻ vàng thứ hai ở phút 62 sau pha phạm lỗi với Jérémy Doku. Trọng tài Chris Kavanagh xác định tiền vệ Liverpool đã ngăn cản một đợt tấn công có triển vọng, nhưng mức độ nghiêm trọng của pha bóng gây nhiều tranh cãi.
Quy định mới cho phép VAR xem xét thẻ đỏ xuất phát từ thẻ vàng thứ hai, nhưng chỉ khi có bằng chứng rõ ràng rằng quyết định cảnh cáo là sai. Việc đánh giá một pha phạm lỗi chiến thuật có xứng đáng nhận thẻ vàng hay không vẫn phụ thuộc nhiều vào nhận định của trọng tài chính.
Trường hợp Declan Rice trong trận Arsenal thua Brighton 0-3 cũng gây tranh luận. Tiền vệ người Anh nhận thẻ vàng sau hành động đá vào Malick Yalcouyé. Trong khi đó, Phil Foden bị truất quyền thi đấu ở trận derby Manchester vì hành vi đá trả đũa Bruno Fernandes.
Khác biệt giữa những quyết định này nằm ở mức độ sử dụng lực, tính chất hành vi và đánh giá của trọng tài. Một hành động trả đũa không mặc nhiên dẫn đến thẻ đỏ, nhưng nếu được xác định là sử dụng lực quá mức hoặc có tính chất bạo lực, cầu thủ phải bị truất quyền thi đấu.
VAR và giới hạn trong việc sửa sai
Không phải tình huống gây tranh cãi nào cũng đủ điều kiện để VAR thay đổi quyết định. Trận Fulham hòa Manchester United 1-1, pha bóng chạm tay Calvin Bassey trong vòng cấm sau cú dứt điểm của Lisandro Martínez là một trường hợp như vậy.
Trọng tài không cho MU hưởng phạt đền và quyết định được giữ nguyên sau khi kiểm tra. Khoảng cách giữa người sút và hậu vệ, vị trí cánh tay cùng chuyển động tự nhiên của cơ thể đều là những yếu tố cần xem xét khi xác định lỗi dùng tay chơi bóng.
Một tình huống khác xuất hiện ở trận Arsenal gặp Aston Villa, khi Ian Maatsen phạm lỗi với Bukayo Saka. Trọng tài ban đầu cho Arsenal hưởng phạt đền, nhưng sau khi xem lại, quyết định được sửa thành quả đá phạt trực tiếp vì điểm phạm lỗi nằm ngoài vòng cấm.
Trường hợp này khác với những pha bóng phải đánh giá mức độ va chạm. Vị trí phạm lỗi có thể được xác định bằng hình ảnh, trong khi việc một tác động có đủ nghiêm trọng để thổi phạt hay không vẫn cần nhận định chuyên môn.
Ở trận Newcastle hòa Liverpool 2-2, Liverpool được hưởng phạt đền trong thời gian bù giờ khi Lewis Hall phạm lỗi với Victor Muñoz. VAR xác nhận hậu vệ Newcastle không chạm bóng và có va chạm rõ ràng với đùi đối phương. Quyết định ban đầu được giữ nguyên.
Điểm chung của những tình huống này nằm ở nguyên tắc VAR không thay trọng tài điều hành trận đấu. Công nghệ chỉ can thiệp khi có căn cứ đủ mạnh để thay đổi quyết định, thay vì xem xét lại toàn bộ các pha tranh chấp.
Việt vị và bóng chạm tay vẫn gây tranh cãi
Bàn thắng của Erling Haaland trong trận derby Manchester là một trong những tình huống gây tranh luận về cách xác định lỗi việt vị. Công nghệ hỗ trợ xác nhận Haaland ở vị trí hợp lệ, nhưng vấn đề lại nằm ở Enzo Fernández.
Cầu thủ này đứng trong tư thế việt vị và có hành động gần Lisandro Martínez. Tranh cãi tập trung vào việc Fernández có cản trở khả năng phòng ngự của đối phương hay không. Nếu một cầu thủ đứng việt vị thực hiện hành động tác động rõ ràng đến khả năng chơi bóng của đối thủ, anh có thể bị xác định phạm lỗi dù không trực tiếp chạm bóng.
Công nghệ có thể xác định chính xác vị trí cầu thủ, nhưng việc đánh giá mức độ ảnh hưởng đến đối phương vẫn cần nhận định của tổ trọng tài.
Ở trận Nottingham Forest gặp Tottenham, Neco Williams bị từ chối bàn thắng vì bóng chạm tay trước khi anh ghi bàn. Luật quy định cầu thủ trực tiếp ghi bàn ngay sau khi bóng vô tình chạm tay mình vẫn bị xác định phạm lỗi.
Tuy nhiên, tình huống Harry Maguire trong trận Manchester United thắng Ipswich 5-2 lại có kết quả khác. Bóng vô tình chạm tay Maguire trước khi cú sút của anh đổi hướng từ Jacob Greaves đi vào lưới. Bàn thắng được tính là pha phản lưới nhà của Greaves và được công nhận.
Sự khác biệt nằm ở cách áp dụng quy định về cầu thủ trực tiếp ghi bàn sau tình huống bóng chạm tay, cũng như việc xác định có hành vi dùng tay chơi bóng trái luật hay không.
Những pha tranh chấp trong vòng cấm
Trận Sunderland gặp Arsenal xuất hiện một quyết định gây tranh cãi khi trọng tài John Brooks cho đội chủ nhà hưởng phạt đền sau tình huống Ezri Konsa tranh chấp với Dan Ballard.
Trọng tài xác định Konsa có hành động giữ người trong vòng cấm. Tuy nhiên, hình ảnh quay chậm cũng ghi lại sự tác động từ phía Ballard, khiến việc xác định cầu thủ nào phạm lỗi trở nên phức tạp.
Đây là dạng tình huống mà trọng tài phải đánh giá toàn bộ quá trình tranh chấp, thay vì chỉ dựa vào khoảnh khắc 2 cầu thủ ngã xuống. Nếu cả 2 cùng có hành động kéo giữ, yếu tố quyết định nằm ở việc ai phạm lỗi trước và hành vi nào thực sự ảnh hưởng đến khả năng tranh bóng.
Ngoại hạng Anh mùa này yêu cầu trọng tài chú ý hơn đến các hành vi kéo áo, giữ người trong vòng cấm, đặc biệt ở những quả phạt góc. Tuy nhiên, việc xử lý nghiêm cũng phải đi kèm đánh giá chính xác tác động từ cả cầu thủ tấn công lẫn phòng ngự.
Ngược lại, quả phạt đền dành cho Liverpool trước Newcastle có căn cứ rõ ràng hơn. Lewis Hall lao vào tranh bóng nhưng không chạm được bóng và va vào Victor Muñoz. Trọng tài xác định có lỗi, còn VAR kiểm tra và giữ nguyên quyết định.
Sự nhất quán là điều người hâm mộ chờ đợi
Những tranh cãi đầu mùa 2026/27 tập trung vào 2 vấn đề lớn. Thứ nhất là sự khác biệt trong đánh giá của trọng tài đối với những pha bóng có tính chất tương tự. Thứ hai là giới hạn can thiệp của VAR, đặc biệt khi quyết định trên sân có thể gây tranh luận nhưng chưa đủ căn cứ để thay đổi.
Ngoại hạng Anh đang áp dụng tiêu chuẩn can thiệp cao nhằm hạn chế những lần dừng trận không cần thiết. Điều đó đồng nghĩa một quyết định gây tranh cãi vẫn có thể được giữ nguyên nếu tổ trọng tài hỗ trợ không xác định được sai sót rõ ràng.
Cách tiếp cận này có lợi cho sự liên tục của trận đấu, nhưng cũng khiến trách nhiệm của trọng tài chính lớn hơn. Với những pha bóng liên quan đến thẻ đỏ, phạt đền hoặc bàn thắng, chỉ một nhận định khác nhau về mức độ va chạm cũng có thể làm thay đổi kết quả.
VAR đã giúp bóng đá giảm nhiều sai sót trong các tình huống có thể xác định bằng hình ảnh. Tuy nhiên, những quyết định đòi hỏi đánh giá chủ quan vẫn là thách thức. Điều người hâm mộ cần nhất không phải VAR can thiệp vào mọi tình huống, mà là các trọng tài áp dụng cùng một tiêu chuẩn cho những pha bóng có bản chất tương tự, đồng thời giải thích rõ ràng vì sao quyết định được đưa ra.