Ngôi làng cổ hơn 500 tuổi từng được mệnh danh “làng người giàu” ở Hà Nội

Nằm yên bình bên dòng sông Nhuệ, cách trung tâm Hà Nội khoảng 40km về phía Nam, làng Cựu với hơn 500 năm lịch sử hiện lên với không gian kiến trúc hoài cổ, mang nét văn hóa Đông – Tây độc đáo.

Từng được mệnh danh là “làng người giàu”, làng Cựu thuộc xã Chuyên Mỹ, TP Hà Nội, nổi tiếng bởi những căn biệt thự cổ mang sự pha trộn tinh tế giữa văn hóa Việt và phong cách kiến trúc Pháp. Ngay từ lối vào, cổng làng Cựu được xây theo kiểu tam quan “quyển thư” bề thế, có tầng, có mái và đôi kỳ lân, chó đá canh giữ. Đi sâu vào bên trong, làng vẫn giữ được nét thơ mộng với cây đa, bến nước, sân đình cùng những con ngõ nhỏ lát đá xanh bản lớn phủ màu rêu phong.

Cổng làng Cựu được xây dựng theo lối "quyển thư" bề thế, đậm chất cổ kính.

Ký ức về “làng người giàu” một thời vang bóng

Ít ai biết rằng, trước khi trở nên sầm uất, làng Cựu vốn là một vùng quê thuần nông nghèo khó. Khoảng năm 1920, một trận hỏa hoạn lớn đã thiêu rụi 2/3 số nhà trong làng vốn làm bằng tre nứa. Đứng trước cảnh mất mùa lại thêm nhà cửa hóa tro bụi, người dân làng Cựu không chịu “bó gối” mà kéo nhau ra Hà Nội tìm kế sinh nhai.

Nhiều nhà may nổi danh đất Hà Thành thời bấy giờ như Đức Lợi, Phúc Mỹ, Phúc Hưng… đều là người xuất thân từ làng Cựu.

Ra Hà Nội, người dân làng Cựu bén duyên với nghề cắt may âu phục. Bằng sự cần cù và đôi bàn tay tài hoa, người làng Cựu nhanh chóng trở thành những thợ may âu phục “đệ nhất Hà thành”, chuyên phục vụ cho giới thượng lưu và người Pháp. Nhiều nhà may nổi danh đất Hà Thành thời bấy giờ như Đức Lợi, Phúc Mỹ, Phúc Hưng… đều là người xuất thân từ làng Cựu. Nghề may không chỉ giúp dân làng thoát nghèo mà còn đem lại nguồn kinh tế lớn giúp xây dựng lại làng.

Căn nhà cổ được xây dựng từ năm 1909 với nét kiến trúc giao thoa Việt - Pháp.

Trong giai đoạn 1920–1940, những người con xa quê trở về xây dựng lại quê hương. Họ mang theo tư duy thẩm mỹ phương Tây kết hợp với nét chạm khắc truyền thống Việt Nam để dựng nên những căn biệt thự nguy nga, biến làng Cựu thành một “làng người giàu” vừa sang trọng bậc nhất thời đó với kiến trúc phương Tây, vừa thấm đượm nét văn hóa truyền thống phương Đông của người Việt.

Nhiều biệt thự cổ xuống cấp nghiêm trọng, phải đóng cửa hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng.

Trăn trở nỗ lực gìn giữ di sản cổ

Trải qua biến thiên lịch sử, làng Cựu hôm nay chỉ còn lại khoảng 50 ngôi nhà cổ, nhưng hơn một nửa trong số đó đang rơi vào tình trạng xuống cấp nặng. Những gia đình làm nghề may đệ nhất năm xưa giờ chỉ còn là việc gia công trang phục công sở đại trà hoặc làm xưởng sản xuất nhỏ.

Những năm này, tình trạng rêu phong xuống cấp khiến du khách và các đoàn làm phim dần vắng bóng. Người dân làng Cựu dù có nhiều tiếc nuối, hoài niệm nhưng cũng không cưỡng được dòng chảy thời gian và sự phát triển.

Năm 1996, đường chính của làng được đổ bê tông, bốn hàng đá phiến cũ biến mất. Những căn biệt thự cổ do không có người chăm nom nên xuống cấp rất nhanh. Nhiều hộ dân tự xây mới hoặc sửa sang chắp vá, làm ngôi làng cổ kính mất đi vẻ đẹp nguyên bản trong quá khứ. Một số gia đình thậm chí đang cân nhắc phá bỏ để xây nhà hiện đại nhằm đảm bảo an toàn sinh hoạt. Nhiều hộ gia đình chuyển đi làm ăn xa, chỉ khóa trái cửa để làm nhà thờ và về thăm vào dịp lễ, Tết.

Người dân làng Cựu dù có nhiều tiếc nuối, hoài niệm nhưng cũng không cưỡng được dòng chảy thời gian và sự phát triển.

Được biết Sở Văn hóa và Thể thao (nay là Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch TP. Hà Nội) từng về khảo sát, tập huấn bảo tồn, nhưng do thiếu nguồn kinh phí hỗ trợ trực tiếp cho người dân, việc trùng tu vẫn giậm chân tại chỗ.

Do thiếu kinh phí hỗ trợ bảo tồn làng cổ, chính quyền địa phương hiện chỉ dừng lại ở việc vận động người dân gìn giữ, hạn chế phá dỡ công trình cũ. Tuy nhiên, để "bảo tàng" kiến trúc độc đáo này không bị xóa sổ theo thời gian, làng Cựu rất cần những chính sách hỗ trợ thiết thực và nguồn lực bảo tồn kịp thời từ phía Nhà nước.

Biệt thự 385 m2 lấy cảm hứng từ nhà vườn truyền thống Huế

Tinh thần nhà vườn Huế được tái hiện qua cách tổ chức kiến trúc, cảnh quan và vật liệu, hướng đến không gian sống phù hợp khí hậu và nhu cầu hiện đại.

Bấm xem >>