Tiến sĩ Kinh tế "bật mí" chọn ngành học để có tương lai rạng rỡ

Chọn ngành học, theo Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng, chìa khóa không nằm ở chạy theo xu hướng mà ở việc tìm đúng giao điểm giữa lợi thế cá nhân và những lĩnh vực xã hội đang thực sự cần trong dài hạn.

Chọn ngành học: Chọn ngành cá nhân có lợi thế và xã hội có nhu cầu lớn

Chọn ngành học cho con chưa bao giờ là câu chuyện dễ dàng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, nhiều ngành nghề “hot” hôm nay có thể bão hòa chỉ sau vài năm.

Không ít phụ huynh lo lắng: nếu chọn sai ngành, con sẽ mất nhiều năm học tập nhưng vẫn loay hoay tìm việc, mắc kẹt giữa những lựa chọn nửa vời khi bước vào đời. Vậy làm thế nào để chọn ngành học vừa phù hợp với năng lực cá nhân, vừa không lạc nhịp với nhu cầu của xã hội?

Từ góc nhìn nghiên cứu và đào tạo, nhiều chuyên gia cho rằng chọn ngành học thực chất là một quyết định chiến lược dài hạn, đòi hỏi sự tỉnh táo và hiểu biết cả về con người lẫn xu thế thời đại.

Trao đổi với PV Báo điện tử Dân Việt, Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng, Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, điểm mấu chốt không nằm ở việc chạy theo ngành “hot”, mà ở việc tìm ra giao điểm giữa lợi thế cá nhân và những lĩnh vực xã hội đang thực sự cần trong dài hạn.

Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng (bên phải) chia sẻ bí quyết chọn ngành học thế nào để tương lai không bị mắc kẹt giữa đời. Ảnh: NVCC

Theo Tiến sĩ Hùng, chọn ngành cá nhân có lợi thế và xã hội có nhu cầu lớn là nguyên tắc “vàng” trong chọn ngành học. Khi “lợi thế cá nhân” và “nhu cầu xã hội lớn” gặp nhau đó chính là “điểm tối ưu” của lựa chọn ngành. Bởi khi đó thế mạnh cá nhân được cộng hưởng bởi dòng chảy của thời đại, chứ không bị mài mòn bởi sự lệch pha hay ngược dòng.

Để hiểu rõ mối quan hệ ấy, hãy hình dung một người chèo thuyền: Lợi thế cá nhân giống như sức chèo – nội lực, khả năng, sự bền bỉ. Nhu cầu xã hội giống như dòng nước – chảy xuôi hay ngược, mạnh hay yếu, đang lên hay đang rút.

Nếu sức chèo tốt nhưng dòng nước ngược mạnh, người chèo thuyền sẽ phải cật lực mới nhích lên được. Nếu dòng nước xuôi nhưng sức chèo quá yếu, con thuyền cũng chỉ lờ đờ trôi, không tiến được bao xa. Chỉ khi sức chèo mạnh và dòng nước cùng chiều, con thuyền mới tiến nhanh về phía trước.

Chiếu sang câu chuyện chọn ngành học, cha mẹ cần hiểu rõ thế mạnh của con, đồng thời nhìn cho thấu xu hướng thị trường đang chảy về phía nào. Điểm con nên đứng không phải ở chỗ “con thích” hay “bố mẹ thích” một cách mơ hồ mà ở giao điểm giữa những gì con làm tốt và những gì xã hội cần.

Nếu đứng lệch khỏi “giao điểm” đó, cái giá phải trả rất cụ thể và rõ ràng. Nếu học một ngành mà nhu cầu xã hội thấp, khi bước vào đời, con sẽ rơi vào thế bất lợi: phải cạnh tranh với vô số người chỉ để đổi lấy một mức lương thấp, mất rất lâu mới có được một vị trí tạm ổn.

Chọn ngành đúng xu thế nhưng không có lợi thế cá nhân, dù đi đúng “làn đường thời đại” nhưng con thiếu nền tảng để bứt phá. Trong cả hai trường hợp ấy, con đều rất khó tiến nhanh, tiến xa và dễ kiệt sức trước khi kịp chạm tới những gì mình mong muốn.

Ngược lại, ở những ngành xã hội đang “khát” nhân lực mà con có thế mạnh, cơ hội có “việc tốt, lương cao” nằm ở trong tầm tay.

Chọn ngành học là cha mẹ chọn đường ray phù hợp cho con bước vào đời

Tiến sĩ Hùng không ngại ngần chia sẻ câu chuyện của con trai mình. Theo đó, con trai anh đã thể hiện rõ nguyên tắc “lợi thế cá nhân + xã hội có nhu cầu lớn” trong lựa chọn ngành Khoa học máy tính.

"Con chọn học ngành Khoa học máy tính không phải để “đu trend (trào lưu)”, càng không phải đánh cược vào một ngành "hot" nhất thời mà là một lựa chọn chiến lược kết hợp giữa thế mạnh của con đã được rèn giũa, thử thách và kiểm chứng suốt nhiều năm với một ngành đang là “đại dương xanh” không ngừng mở rộng.

Thế mạnh của con khá “khớp” với ngành Khoa học máy tính, thể hiện ở ba khía cạnh. Về kiến thức, con được học và rèn luyện bài bản trong môi trường chuyên, đặc biệt là Lớp Dự tuyển Tin – nơi chương trình, đề bài và cách tư duy đều ở mức độ sâu và có hệ thống.

Về kỹ năng, con đã quen với việc giải các bài toán phức tạp, làm việc với thuật toán, lập trình và tối ưu lời giải dưới áp lực thời gian. Về thái độ, môi trường Dự tuyển Tin rèn cho con kỷ luật, sức bền và thói quen ngồi đủ lâu với các bài toán khó, không dễ dàng bỏ cuộc.

Về “nhu cầu xã hội”, Khoa học máy tính là một trong những ngành tiêu biểu cho hình ảnh “đại dương xanh đang mở rộng”: nhu cầu tuyển dụng vẫn tăng, cả trong nước lẫn quốc tế đều “khát” nhân lực giỏi. Vì thế, cơ hội có “việc tốt, lương cao” trong ngành này rộng mở hơn nhiều lĩnh vực truyền thống. Ở đó, người có năng lực thật, giá trị thật không phải gồng mình bơi ngược trong một “đại dương đỏ” đã bão hòa mà bơi xuôi theo dòng chảy trong một “đại dương xanh” đang không ngừng mở rộng", Tiến sĩ Hùng chia sẻ.

Như vậy, Tiến sĩ Hùng cho rằng, khi “lợi thế cá nhân” và “nhu cầu xã hội lớn” gặp nhau, đó là điểm tối ưu của lựa chọn ngành học. Song, trong trường hợp, lợi thế hiện tại của con chưa trùng khớp với những xu hướng ngành nghề đang lên, cha mẹ và con cần cân nhắc kỹ lưỡng xem đâu là phần có thể rèn luyện thêm để bắt nhịp với xu thế lớn của thời đại, đâu là phần “không thuộc về mình” thì không nên cố uốn cong, gượng ép.

Thời đại là dòng chảy lớn, ta không thể đổi chiều nó, nhưng trong dòng chảy lớn ấy mỗi người vẫn có thể tìm được làn nước phù hợp với năng lực và cá tính của mình.

"Chọn ngành học không phải là “chọn một tấm bằng” mà là chọn đường ray cho chặng đường phía trước của con. Cha mẹ không thể bẻ lái xu thế thời đại nhưng hoàn toàn có thể chuẩn bị cho con đủ nội lực, chọn đường ray phù hợp để khi con bước vào đời không bị nhấn chìm hay lạc trôi trong dòng chảy lớn của thời đại mà vững tiến về phía trước", Tiến sĩ Hùng nhấn mạnh.

Dự kiến đây sẽ là những ngành học “hot” nhất năm 2026, nhiều trường đại học đua nhau mở tuyển sinh

Mùa tuyển sinh năm 2026, nhiều trường đại học trên cả nước dự kiến mở thêm các ngành đào tạo mới, tập trung vào các lĩnh vực liên ngành, công nghệ,...

Bấm xem >>