Bằng tiến sĩ giả và lỗ hổng quản lý

Lần đầu tiên, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 buộc thôi việc một giảng viên vì sử dụng bằng tiến sĩ giả. Sự việc không chỉ gây chấn động nội bộ nhà trường, mà còn đặt ra những câu hỏi nghiêm khắc về cách thức quản lí, quản trị đại học liên quan học thuật và liêm chính khoa học.

Khi niềm tin bị tổn thương

Ngày 14/1, fanpage của nhóm Liêm chính khoa học xuất hiện bài viết nêu nghi vấn một giảng viên sử dụng bằng cấp giả. Người viết bài chỉ đích danh ông Đ.N.N, khoa Ngôn ngữ Anh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2.

Theo thông tin nhóm này thu thập được, trên trang thông tin điện tử của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, ông Đ.N.N được giới thiệu là nhận bằng tiến sĩ của Đại học Queensland (Úc) năm 2022. Tuy nhiên, khi đối chiếu với các nguồn chính thống của Đại học Queensland, người viết bài cho biết không tìm thấy bất kì thông tin nào về nghiên cứu sinh mang tên Đ.N.N; thư viện nhà trường cũng không lưu trữ luận án tiến sĩ tương ứng.

Vườn cây tiến sĩ, nơi có bia tiến sĩ của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Từ các dữ liệu này, nhóm Liêm chính khoa học đã gửi thư tới Đại học Queensland để xác minh. Phản hồi từ phía trường đại học khẳng định không có người tên Đ.N.N trong danh sách tốt nghiệp năm 2022 như ghi trên bằng.

Một chi tiết khác cũng được chỉ ra, trong văn bản được cho là “bằng tiến sĩ” của ông Đ.N.N, người kí tên với chức danh Vice-Chancellor (Phó hiệu trưởng) là GS. Peter Hoj. Tuy nhiên, GS. Peter Hoj đã thôi giữ chức Phó hiệu trưởng Đại học Queensland từ tháng 8/2020, do đó không thể kí văn bằng vào thời điểm tháng 12/2022.

Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, PGS.TS Nguyễn Quang Huy, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã yêu cầu ông Đ.N.N cung cấp các tài liệu cần thiết, gồm xác nhận của Đại học Queensland trong thời gian theo học, đường dẫn luận án, văn bằng tiến sĩ. Tuy nhiên, theo lãnh đạo nhà trường, sau đó ông N. không trực tiếp làm việc mà nhờ người thân đến và thừa nhận bằng tiến sĩ do Đại học Queensland cấp là không có thật.

“Nhận được thông tin này, tôi chết điếng. Vì chúng tôi đã tin tưởng ông N”, PGS. Nguyễn Quang Huy chia sẻ. Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, ông Đ.N.N là cựu sinh viên của trường, sau khi tốt nghiệp được giữ lại làm giảng viên. Sau khi có bằng thạc sĩ, khoảng trước thời điểm dịch COVID-19, ông N. báo cáo với nhà trường rằng nhận được học bổng nghiên cứu sinh tại Đại học Queensland. Sau thời gian xin nghỉ để đi học, ông N. trở lại trường với tấm bằng tiến sĩ được cho là do cơ sở này cấp.

PGS. Nguyễn Quang Huy thừa nhận, nhà trường không thể ngờ một người làm việc trong môi trường giáo dục, lại là cựu sinh viên của nhà trường có thể ngang nhiên gian dối về bằng cấp. “Lỗi trước hết thuộc về nhà trường, và tôi, với tư cách hiệu trưởng, phải chịu trách nhiệm”, ông Huy nói. Theo ông, do tin tưởng nên nhà trường đã không tiến hành kiểm tra, đối soát các tài liệu mà ông N. cung cấp, từ công văn liên quan tới học bổng, thư mời sang Úc, cho tới việc không yêu cầu làm thủ tục công nhận văn bằng theo quy định.

Về hệ lụy đối với hoạt động đào tạo, PGS. Nguyễn Quang Huy cho biết, điều kiện mở ngành của nhà trường vẫn đảm bảo do khoa hiện còn đủ số tiến sĩ theo quy định. Tuy nhiên, đề án đào tạo liên kết quốc tế với Đại học Plymouth Marjon (Vương quốc Anh) dự kiến phải dừng tuyển sinh do thiếu hụt nhân sự chủ chốt sau khi ông N bị buộc thôi việc. Ngoài ra, còn có một tiến sĩ khác của khoa Tiếng Anh đã nộp đơn xin chuyển công tác.

Theo lãnh đạo Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, ngay sau khi vụ việc được làm rõ, nhà trường đã báo cáo các đơn vị chức năng của Bộ GD&ĐT, đồng thời mời cơ quan công an vào cuộc. Ngày 28/1, Hội đồng kỉ luật nhà trường họp xem xét vụ việc. Sáng 29/1, PGS. Nguyễn Quang Huy kí quyết định thi hành kỉ luật bằng hình thức buộc thôi việc đối với ông Đ.N.N.

Lỗ hổng quản lí văn bằng

Tại lễ vinh quy tân tiến sĩ của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 vừa được tổ chức, PGS. Nguyễn Quang Huy thẳng thắn nhìn nhận, học vị tiến sĩ không phải là dấu chấm kết thúc, mà là cột mốc mở ra những trách nhiệm lớn hơn đối với tri thức, giáo dục và xã hội. Theo ông, một người trở thành tiến sĩ không chỉ vì hoàn thành một luận án, mà bởi đã hình thành được tư duy độc lập, hoài nghi có trách nhiệm, trung thực với dữ liệu và kiên nhẫn với con đường khoa học vốn dài và nhiều thách thức. Đó là quá trình hình thành nhân cách khoa học.

“Việc xử lí một giảng viên sử dụng bằng tiến sĩ không hợp pháp không chỉ là xử lí vi phạm pháp luật, mà còn là xử lí sự vi phạm liêm chính khoa học - nền tảng đạo đức cốt lõi của người làm khoa học”, PGS. Nguyễn Quang Huy nhấn mạnh. Theo ông, việc xóa tên khỏi bia tiến sĩ là thông điệp rõ ràng về ranh giới đạo đức không thể thỏa hiệp.

Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 khẳng định, điều này không nhằm làm lu mờ niềm vui của các tân tiến sĩ mà để nhấn mạnh rằng, học vị tiến sĩ không chỉ là danh xưng, còn là danh dự. Danh dự không thể vay mượn, không thể thay thế và càng không thể đánh đổi.

Theo ghi nhận của Tiền Phong, từ vụ việc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 buộc thôi việc một giảng viên vì sử dụng bằng tiến sĩ giả, có thể thấy những lỗ hổng đáng lo ngại trong công tác quản lí văn bằng giảng viên đại học hiện nay.

Thứ nhất, khâu thẩm tra bằng cấp tại nhiều cơ sở còn mang tính hình thức, nặng về hồ sơ giấy tờ. Việc xác minh chủ yếu dựa vào bản sao do cá nhân cung cấp, thiếu đối soát trực tiếp với cơ sở đào tạo cấp bằng hoặc các hệ thống kiểm định quốc tế. Khi niềm tin đặt vào hồ sơ lấn át “kiểm chứng độc lập”, rủi ro gian dối là khó tránh.

Thứ hai, Việt Nam hiện chưa có cơ sở dữ liệu quốc gia liên thông về văn bằng, học hàm. Mỗi trường tự quản, tự kiểm, dẫn tới tình trạng chắp vá, không đồng đều, thậm chí để sai phạm kéo dài nhiều năm mới bị phát hiện.

Thứ ba, trách nhiệm giải trình của hội đồng tuyển dụng, bổ nhiệm còn mờ nhạt. Khi xảy ra sai phạm, cá nhân vi phạm thường bị xử lí, nhưng vai trò của các bộ phận thẩm định hồ sơ hiếm khi được xem xét đầy đủ, làm suy yếu kỉ cương học thuật.

Cuối cùng, sức ép chạy theo chỉ tiêu tiến sĩ, chuẩn hóa đội ngũ trong bối cảnh tự chủ đại học cũng là nguyên nhân sâu xa. Khi số lượng trở thành áp lực, chất lượng kiểm chứng dễ bị xem nhẹ.

Sửa điểm học sinh: Khi cán cân liêm chính bị bẻ cong

Sự việc giáo viên sửa bài kiểm tra khiến nhiều học sinh bị hạ điểm đang gây xôn xao dư luận, làm dấy lên những băn khoăn về tính công bằng và liêm...

Bấm xem >>