Lướt mạng thấy bạn bè thành công, người trẻ mặc cảm, lo mình tụt hậu

Mạng xã hội mở ra cơ hội tìm kiếm cảm hứng, tiếp nhận thông tin mới nhưng cũng khiến người trẻ thường xuyên tiếp xúc với những câu chuyện thành công của bạn bè đồng trang lứa. Những hình ảnh này vô hình trung trở thành thước đo, khiến nhiều người tự so sánh và lo lắng khi cảm thấy mình đang chậm lại trong hành trình phát triển bản thân.

Khi mạng xã hội trở thành thước đo thành công

Chỉ với vài thao tác lướt màn hình, người trẻ dễ dàng bắt gặp những video, bài viết chia sẻ về thành tựu như thu nhập cao, thành tích học tập nổi bật hay mua nhà, mua xe khi tuổi đời còn trẻ.

Với Kim Ngân, 19 tuổi, sinh viên năm 2 tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, những nội dung này xuất hiện gần như hằng ngày trên TikTok và Facebook. “Mình hay thấy những bạn bằng tuổi hoặc thậm chí ít tuổi hơn đã kiếm được vài chục triệu đồng một tháng, tự kinh doanh hoặc có công việc rất tốt” - Ngân kể. Điều khiến Ngân chú ý là hình ảnh những người vừa đi học vừa kiếm được nhiều tiền, tích lũy kinh nghiệm làm việc và xây dựng sự nghiệp từ sớm.

Cũng thường xuyên tiếp xúc với những nội dung này, Khánh Sơn, 19 tuổi, thí sinh tự do dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 để theo đuổi ngành học mong muốn, cho biết bản thân có những cảm xúc đan xen. “Khi thấy những bạn trẻ thành công, đôi lúc em cảm thấy rất ngưỡng mộ và lấy đó làm động lực cố gắng. Nhưng cũng có lúc em cảm thấy áp lực, tự hỏi liệu bản thân có đang chậm hơn mọi người hay không, đặc biệt trong quãng thời gian ôn thi để thi lại” - Sơn chia sẻ.

Kim Ngân chia sẻ cảm nhận khi thường xuyên bắt gặp hình ảnh người trẻ thành công sớm trên mạng xã hội. Ảnh: Thu Uyên

Những câu chuyện thành công có thể trở thành động lực nhưng cũng dễ gây áp lực khi người trẻ đặt bản thân bên cạnh loạt hình ảnh hào nhoáng trên mạng. Ngọc Minh, 20 tuổi, đang sinh sống và học tập tại Hà Nội, từng thức khuya ôn bài, ép mình tham gia nhiều hoạt động để khẳng định bản thân. “Kết quả nhận lại là da mình xấu đi nhiều, mình còn thường xuyên bị đau đầu và cũng không đạt được nhiều thành tựu như mình nghĩ” - Minh kể.

Trong khi đó, Cẩm Tú, 20 tuổi, sinh viên tại Hà Nội, từng đặt ra quá nhiều mục tiêu cùng lúc vì sợ bị bỏ lại phía sau. “Áp lực đó đôi khi khiến mình đặt ra quá nhiều mục tiêu, dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo lắng và không hài lòng với những gì bản thân đã làm được” - Tú nói.

Mải chạy theo thành tích, Tú quên ghi nhận sự tiến bộ của chính mình và phải mất một thời gian mới nhận ra điều đó.

Vì sao người trẻ chịu áp lực phải thành công sớm?

Theo chuyên gia tâm lý giáo dục Nguyễn Lệ Thủy, công tác tại Viện Công nghệ Giáo dục và Phát triển nguồn nhân lực, áp lực thành công sớm đến từ 3 phía: xã hội, gia đình và chính người trẻ.

Từ góc độ xã hội, nữ chuyên gia cho rằng xã hội càng phát triển, tiêu chuẩn mà người trẻ đặt ra cho bản thân càng cao. Những điều từng được xem là đủ dần trở nên bình thường, khiến họ liên tục nâng cao cột mốc thành công và cảm thấy mình chưa đủ giỏi. Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế vì thế ngày càng lớn.

Gia đình cũng góp phần tạo ra áp lực khi đặt ra những tiêu chí mà con cái cần đạt được. Bên cạnh đó, áp lực thành tích trong nhà trường, nơi điểm số, thứ hạng và danh hiệu thường được coi là thước đo năng lực, có thể khiến người trẻ nghĩ rằng phải đạt được những kết quả nhất định mới được xem là thành công.

Về phía bản thân, nhiều người trẻ thường xuyên so sánh mình với người khác nhưng chưa hiểu rõ thế mạnh, năng lực và nhu cầu của chính mình. Điều này khiến họ dễ mông lung, chạy theo những tiêu chuẩn không phù hợp.

“Tất cả những yếu tố đó cộng vào khiến các bạn luôn có mong muốn, khao khát, kỳ vọng là mình phải thành công sớm, nhưng lại chưa đặt trong hoàn cảnh và năng lực của bản thân” - chuyên gia nhận định.

Theo bà Thủy, mạng xã hội là một trong những nguyên nhân khiến áp lực này lan rộng. Việc liên tục tiếp xúc với hình ảnh thành công được chia sẻ trên mạng có thể khiến người trẻ nảy sinh tâm lý FOMO (sợ bị bỏ lỡ hoặc bị bỏ lại phía sau).

“Các bạn luôn cảm thấy mình đang bị tụt hậu, luôn cảm thấy mình thiếu sót và cũng không biết phải bắt đầu từ đâu” - bà nói thêm.

Áp lực kéo dài không chỉ gây bất an mà còn ảnh hưởng đến đời sống tinh thần. Khi liên tục so sánh bản thân với người khác, nhiều người rơi vào trạng thái căng thẳng, mặc cảm và không hài lòng với chính mình. Chất lượng cuộc sống có thể suy giảm, thậm chí xuất hiện những vấn đề tâm lý nghiêm trọng như stress, trầm cảm.

Nữ chuyên gia cũng phân biệt áp lực công việc với trạng thái bi quan, mất động lực. Nếu người chịu áp lực công việc lớn vẫn lạc quan và có mục tiêu để tiếp tục cố gắng, người thường xuyên chán nản, cảm thấy tụt hậu có thể dần thu mình, ngại giao tiếp, tìm đến game hoặc những cộng đồng có quan điểm sống lệch lạc.

Chuyên gia tâm lý giáo dục Nguyễn Lệ Thủy (Viện Công nghệ Giáo dục và Phát triển nguồn nhân lực) chia sẻ nguyên nhân, tác động và đưa ra lời khuyên giúp người trẻ vượt qua áp lực thành công sớm. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Để hạn chế những tác động tiêu cực, bà Thủy cho rằng người trẻ cần dành thời gian nghỉ ngơi, giải trí và hạn chế sử dụng mạng xã hội. Quan trọng hơn, mỗi người cần hiểu rõ năng lực, thế mạnh của bản thân để xác định hướng đi phù hợp, thay vì áp đặt tiêu chuẩn của người khác lên mình.

“Tiêu chí đặt ra phù hợp với năng lực của mình thì đó đã là thành công rồi. Thực ra, không có công thức thành công chung dành cho tất cả mọi người” - bà nhấn mạnh.

Bên cạnh nỗ lực của mỗi cá nhân, gia đình, nhà trường và xã hội cũng cần đồng hành, giúp người trẻ định hướng mục tiêu và nhận thức đúng hơn về thành công. Cha mẹ cần thấu hiểu, động viên con; nhà trường góp phần cân bằng áp lực thành tích; xã hội cần tăng cường giáo dục để người trẻ nhận diện những giá trị ảo trên mạng.

“Giáo dục không phải là để thay đổi một con người, mà là để cho con người tìm lại chính mình, để họ có thể đi được con đường của riêng họ”- chuyên gia nhận định.

Chuyên gia tâm lý giáo dục Nguyễn Lệ Thủy cũng nhắn nhủ người trẻ không nên lấy thành công của người khác làm áp lực cho bản thân mà hãy coi đó là động lực để cố gắng. Bởi những gì nhìn thấy trên mạng chưa chắc phản ánh đầy đủ thực tế, còn hành trình phát triển của mỗi người luôn có những điểm xuất phát và nhịp độ khác nhau.