Phát triển bền vững y dược cổ truyền - Từ định hướng đến thực tiễn

Việt Nam sở hữu nền y học cổ truyền giàu bản sắc. Để phát huy các giá trị này trong hệ thống y tế hiện đại, việc gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu và sản xuất là yếu tố quyết định để tạo ra các sản phẩm hiệu quả và có sức cạnh tranh cao.

Theo Quyết định số 1976/QĐ-TTg ngày 13/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển Y học cổ truyền đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, ngành Y tế đặt mục tiêu tự chủ tối thiểu 20% nhu cầu dược liệu sử dụng trong nước; giá trị sản xuất công nghiệp dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu tăng tối thiểu 10% mỗi năm. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, cần kết nối từ phát triển nguyên liệu, nghiên cứu và chế biến đến sản xuất.

Thách thức không chỉ là mở rộng vùng trồng hay tăng số lượng sản phẩm. Dược liệu cần có nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng; các bài thuốc cần được nghiên cứu, đánh giá; quy trình sản xuất phải tạo ra sản phẩm ổn định, có thể kiểm tra và truy xuất.

Gắn kết đào tạo và nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tế

Đào tạo nhân lực được xem là mắt xích đầu tiên đặt nền móng cho quá trình hiện đại hóa Y dược cổ truyền. Từ nền tảng nhân lực chuẩn hóa, các hoạt động nghiên cứu khoa học mới có thể triển khai đúng hướng, từng bước giải bài toán chuẩn hóa dược liệu và tối ưu hóa hiệu quả điều trị thực tế.

Chia sẻ về vấn đề này, ThS.BS. Nguyễn Duy Tài, Trưởng Khoa Y học cổ truyền, Trường Y và Khoa học sức khỏe, Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), cho rằng người học hiện nay cần vững chuyên môn y học cổ truyền, đồng thời được trang bị kiến thức y học hiện đại và phương pháp nghiên cứu. Nền tảng này giúp người hành nghề hiểu phạm vi ứng dụng, đánh giá thông tin và vận dụng kiến thức phù hợp.

ThS.BS. Nguyễn Duy Tài, Trưởng Khoa Y học cổ truyền, Trường Y và Khoa học sức khỏe, Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH)

ThS.BS. Nguyễn Duy Tài nhấn mạnh, chương trình đào tạo hiện nay đòi hỏi sinh viên phải nắm vững y học cổ truyền kết hợp với tư duy y học hiện đại và thực hành lâm sàng dựa trên bằng chứng.

Ở góc độ nghiên cứu và ứng dụng, TS.DS Phan Thiện Vy, Phó Trưởng khoa Dược, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng nghiên cứu cần xuất phát từ vấn đề thực tiễn, chọn phương pháp phù hợp và xác định tiêu chí đánh giá. Ngoài chất lượng nguyên liệu, cần tính đến độ ổn định, khả năng chuẩn hóa và điều kiện sản xuất.

TS.DS Phan Thiện Vy

TS.DS Vy cho biết thêm, nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp nên trao đổi từ sớm về mục tiêu, yêu cầu chuyên môn và khả năng ứng dụng. Khi tiêu chí chất lượng, điều kiện nguyên liệu và quy mô sản xuất được xem xét từ đầu, nhóm nghiên cứu có thể chủ động hơn trong lựa chọn nguyên liệu, phát triển công thức, hoàn thiện quy trình và định hướng các bước kiểm nghiệm, hoàn thiện hồ sơ.

Đột phá bằng công nghệ bào chế và tiêu chuẩn sản xuất

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Viết Thanh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dược phẩm Life Gift Việt Nam, cho rằng nguồn dược liệu phong phú và kho tàng bài thuốc dân gian là lợi thế của y học cổ truyền Việt Nam, tạo nền tảng để nghiên cứu, phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe hiện đại.

Ông Trần Viết Thanh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dược phẩm Life Gift Việt Nam

Theo ông Thanh, thuốc thang gây bất tiện do người bệnh phải chuẩn bị, sắc thuốc và bảo quản. Việc chuyển đổi sang các dạng bào chế như viên nang, viên nén, cốm hoặc dung dịch uống giúp đơn giản hóa quá trình sử dụng, thuận tiện bảo quản và mang theo.

Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi nghiên cứu công thức, quy trình và kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Dược liệu đầu vào cần được định danh, truy xuất nguồn gốc; các công đoạn chiết xuất, cô đặc, làm khô và phối trộn phải được kiểm soát nhằm bảo đảm tính đồng đều giữa các lô sản xuất.

Ông Thanh nhấn mạnh, hệ thống thực hành sản xuất tốt (GMP), kiểm nghiệm và thẩm định quy trình là nền tảng duy trì chất lượng. Bên cạnh đó, mỗi sản phẩm cần có dữ liệu phù hợp về chất lượng, an toàn và hiệu quả theo quy định.

Việc kết hợp giá trị bài thuốc cổ truyền với công nghệ bào chế và bằng chứng khoa học sẽ góp phần nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh của thuốc cổ truyền Việt Nam.

Phát triển y dược cổ truyền đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa đào tạo, nghiên cứu, phát triển vùng nguyên liệu và sản xuất. Mỗi khâu cần được chuẩn hóa để bảo đảm kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng thực tế, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và quy mô.

Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, nhà khoa học, doanh nghiệp và các đơn vị cung ứng sẽ tạo nền tảng để y dược cổ truyền phát triển bền vững.