Áp giờ cao điểm với điện sinh hoạt: Ai lợi, ai thiệt?

Xung quanh đề xuất của Bộ Công Thương sẽ áp cơ chế tính khung giá điện cao điểm, thấp điểm, giờ bình thường theo thời gian thực đối với hộ sử dụng điện sinh hoạt, ý kiến của chuyên gia cho rằng cần cân nhắc kỹ lưỡng, tránh xáo trộn đời sống người dân.

Bộ Tư pháp vừa công bố tài liệu họp trước thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Theo dự thảo luật được Bộ Công Thương xây dựng, giá bán lẻ điện cho nhóm khách hàng sinh hoạt dự kiến sẽ có thay đổi.

Bộ Công Thương đề xuất bổ sung quy định tính giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Biểu giá này sẽ áp cho các khách hàng sinh hoạt đủ điều kiện, không phải toàn bộ khách hàng mua điện sinh hoạt.

Đề xuất áp khung điện giá cao điểm đối với điện sinh hoạt

Biểu giá điện dựa theo các khung giờ (Cao điểm, Bình thường, Thấp điểm) trong ngày còn được gọi là TOU. Hiện TOU chủ yếu áp dụng cho khách hàng kinh doanh, sản xuất lớn, hộ mua điện 3 pha dịch vụ.

Trong khi đó, toàn bộ khách hàng mua điện sinh hoạt hiện đang được áp dụng theo giá bán lẻ điện bậc thang tăng dần 6 bậc, đây là giá điện được Bộ Công Thương đánh giá là phù hợp trong bối cảnh Việt Nam.

Bộ Công Thương đề xuất tính giá cao điểm với điện sinh hoạt đối với một số khách hàng đủ điều kiện

Vào tháng 5/2025, Thủ tướng Chính phủ cũng ban hành Quyết định 14/2025/QĐ-TTg về cơ cấu biểu giá điện bán lẻ, theo đó giá điện sẽ được rút ngắn bậc thang từ 6 bậc xuống còn 5 bậc, cơ chế chung là áp dụng mức giá cao đối với hộ sử dụng nhiều điện và giá thấp với hộ sử dụng ít điện.

Quyết định 14/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực thi hành từ ngày ký 29/5/2025. Tuy nhiên theo quy định, Quyết định chỉ được áp dụng vào tính giá điện bán lẻ đối với hộ dân kể từ lần tăng giá sau khi thời hạn hiệu lực của Quyết định có hiệu lực. Trong năm 2026, giá điện bán lẻ bình quân chưa tăng, thời điểm tăng giá điện gần nhất là ngày 10/5/2025 (tức trước thời điểm Quyết định 14 của Thủ tướng có hiệu lực). Vì vậy, giá điện sinh hoạt vẫn áp dụng theo biểu giá điện bậc thang 6 bậc.

Lý giải về đề xuất tính giá điện sinh hoạt theo khung giá cao điểm, thấp điểm, bình thường, Bộ Công Thương nêu rõ giá bán lẻ điện được phản ánh và điều chỉnh kịp thời với biến động thực tế của thông số đầu vào, bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ với lợi nhuận hợp lý. Cơ chế tài chính và giá điện cũng nhằm khuyến khích khách hàng sử dụng điện tham gia chương trình quản lý nhu cầu, tiết kiệm điện.

Vì vậy, dự thảo bổ sung quy định về việc áp dụng giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Đồng thời, bổ sung việc xây dựng quy định lộ trình áp dụng giá theo thời gian sử dụng trong ngày với khách hàng sinh hoạt để có cơ sở nghiên cứu, áp dụng.

Hiện, đối với hộ kinh doanh, sản xuất và dịch vụ, điện khung giá cao điểm, thấp điểm, bình thường được tính như sau: Giờ cao điểm được chia khung giờ 09h30 - 11h30 và 17h00 - 20h00 các ngày từ thứ 2 đến thứ 7, Chủ nhật không tỉnh. Khung giờ thấp điểm là từ 22 giờ đến 4 giờ sáng hằng ngày. Còn lại các giờ trong ngày và chủ nhật được tỉnh là khung giờ bình thường.

Tại Quyết định 963/QĐ-BCT có hiệu lực từ tháng 4/2026, Bộ Công Thương áp dụng khung giờ cao điểm đối với điện sản xuất, kinh doanh và dịch vụ từ 17h30 đến 22h30. Giờ thấp điểm: Từ 0h00 đến 6h00 hàng ngày và còn lại là khung giờ điện bình thường.

Sẽ tác động lớn đến đời sống người dân

Tuy nhiên, cũng giống như biểu giá điện bậc thang, Quyết định 963/QĐ-BCT dù có hiệu lực thi hành từ tháng 4/2026 nhưng phải chờ đến lần điều chỉnh giá điện gần nhất mới được áp dụng.

Trong trường hợp hộ dân sử dụng điện sinh hoạt được tính giá điện giờ cao điểm tương đương với hộ sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, điều này có thể gây bất lợi cho hộ dân bởi đa số gia đình trẻ sử dụng điện buổi tối từ 17 giờ hôm trước đến 7 giờ sáng hôm sau, trong đó cường độ sử dụng điện cao nhất vào buổi tối từ 17 giờ đến 22 giờ (thời gian nấu ăn, ngủ nghỉ tại gia đình có sử dụng các thiết bị điện như bếp điện, điều hoà, điện chiếu sáng. Chính vì thế, việc áp dụng giá điện giờ cao điểm có thể gây bất lợi cho hộ gia đình.

TS Bùi Trinh, chuyên gia kinh tế độc lập

Trao đổi với PV Dân Việt, TS Bùi Trinh, chuyên gia kinh tế độc lập đề nghị cân nhắc kỹ phương pháp tính giá điện này, đồng thời cần đưa ra tiêu chí đánh giá tác động và vì sao khách hàng phải chịu cách thức tính giá điện này, nhằm tạo đồng thuận xã hội và hiệu quả chính sách.

“Cần làm rõ cơ chế khách hàng sử dụng điện sinh hoạt nào sẽ tính theo giá khung giá cao điểm, thấp điểm, giờ bình thường. Bên cạnh đó, nếu hộ gia đình đó sử dụng điện theo khung giá cao điểm sẽ được minh bạch hoá hoá đơn để theo dõi lượng điện sử dụng hàng ngày hay không? lợi ích và thiệt hại của hộ dân khu áp khung giá điện này cũng cần làm rõ cho người tiêu dùng hiểu. Theo tôi, việc tính giá điện theo khung cao điểm, thấp điểm đối với hộ dân nảy sinh nhiều vấn đề, trong đó người mua điện là hộ dân phải có hệ thống đo đếm, quản trị điện nhằm xác định rõ lượng điện gia đình sử dụng, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của chính mình”, TS Bùi Trinh, chuyên gia kinh tế độc lập nhấn mạnh.

Theo ông Trinh, hiện giá điện sinh hoạt tính theo thang là tối ưu, ở đó người sử dụng nhiều sẽ phải đóng tiền nhiều và việc áp dụng cơ chế này cũng giúp khách hàng của EVN quản lý tốt hơn sử dụng điện, không phải xây dựng hệ thống quản trị quy mô gia đình. Trong khi đó, mục đích của Bộ Công Thương muốn áp khung giá nhằm tiết giảm việc người dân sử dụng điện giờ cao điểm, tuy nhiên không phải thiết bị nào cũng có thể thay thế thời gian sử dụng được.

“Điện chiếu sáng không thể không bật lúc tối, nằm trọn trong khung giờ cao điểm. Với nhiệt độ cao như hiện nay tại Hà Nội và các tỉnh phía Bắc, không thể không có điều hoà cho người dân, đặc biệt người già, trẻ nhỏ. Chỉ một số thiết bị có thể điều chỉnh thời gian từ buổi tối sang buổi sáng hôm sau như thiết bị nấu ăn, máy giặt, máy rửa bát, thiết bị vệ sinh, robot lau nhà…”, ông Trinh cho hay.

Theo vị chuyên gia này, việc áp dụng khung giá điện cao đối với hộ dân có thể có tác dụng đối với tiết kiệm điện, nhưng cũng có thể khiến những người dân bị ảnh hưởng, xáo trộn cuộc sống. Chính vì vậy, chỉ nên áp dụng khung giá điện cao điểm cho hộ sử dựng điện sinh hoạt lớn, ngành điện, Bộ Công Thương cần có đánh giá kỹ lưỡng mức tiêu thụ điện nào sẽ bị áp khung giá điện cao điểm, mức nào không và có cảnh báo. Đồng thời có cơ chế có vào, có ra, có lên có xuống đối với hộ sử dụng chủ động tiết kiệm điện để không bị áp mức giá điện theo khung cao điểm, điều này có ý nghĩa hơn thay vì áp dụng cứng, cơ học.